آنچه بر اقتصاد دیجیتال در سال ۱۴۰۴ گذشت

سال ۱۴۰۴ سال سختی برای مردم ایران و صاحبان کسب و کارهای فناورانه و حتی سنتی در ایران بود. جنگ تحمیلی ۱۲ روزه در بهار، اعتراضات دی ماه و جنگ رمضان در زمستان همگی باعث شدند اینترنت به شکل گسترده از دسترس ایرانیان خارج شود و در پی این قطعی‌ها بحران‌های بسیاری برای افراد و کسب و کارها رخ دهد.

سالی که نکوست از بهارش پیداست

به گزارش پیوست، بهار سال ۱۴۰۴ با دوره تازه‌ای از محدودیت‌ها برای کسب‌وکارهای آنلاین آغاز شد. طبق بخش‌نامه بانک مرکزی کسب‌وکارهای اینترنتی و استارت‌آپ‌ها امکان تسویه ریالی با کاربران خود را تا ۱۵ فروردین از دست دادند و مشکلات زیادی برای کسب و کارها در این دوره ایجاد شد. در همین زمان بود که انجمن صنفی کسب‌وکارهای اینترنتی در بیانیه‌ای‌ از بانک مرکزی خواست اقدامات سلبی علیه فعالان اقتصاد دیجیتال را متوقف کند. اما هیچ‌یک از این بیانیه‌ها تاثیری در برخورد بانک مرکزی با این تصمیم نداشت.

از سوی دیگر در سال ۱۴۰۴ نبرد وزارت بهداشت با فعالان سلامت دیجیتال که از سال ۱۴۰۳ شروع شده بود شدت بیشتری پیدا کرد. بعد از اینکه در ۲۷ اردیبهشت‌ماه وزیر ارتباطات در نامه‌ای به وزیر بهداشت «ضوابط فنی ثبت و پردازش سفارشات خدمات برخط دارورسانی» که توسط این وزارتخانه تدوین شده را در تضاد با رشد اقتصاد دیجیتال برشمرد انجمن داروسازان در نامه‌ای به رئیس‌جمهور از او خواستند تا مانع اظهار نظر وزیر ارتباطات درباره فروش اینترنتی دارو شود و از همان زمان سنگ‌اندازی‌های وزارت بهداشت به فعالان حوزه سلامت دیجیتال قوت گرفت.

البته بهار ۱۴۰۴ برای فعالان رمزارزی هم سال جذابی نبود. در اوایل خردادماه شرکت توانیر در ابلاغیه نرخ برق، بهای برق مصرفی ماینرهای قانونی را به چهار هزار و ۶۰۰ تومان افزایش داد. نرخ مصرفی ماینرها در این ابلاغیه شرکت توانیر به چهار هزار و ۶۰۰ تومان برای هر کیلووات ساعت رسید.

در همین خرداد پرقصه و غصه ایرانی‌ها پلتفرم‌های نمایش خانگی هم با چالش‌های زیادی مواجه شدند. نماوا به دلیل پخش سریال «سووشون» مسدود شد و  پلتفرم «خانومی» دچار محدودیت از سوی نهادهای قضائی شد.  صفحه رسمی اینستاگرام خانومی با بیش از ۱.۴ میلیون دنبال‌کننده، به دستور مقام  قضائی و در پی انتشار ویدئوی تولد ۱۱سالگی این برند، به‌صورت موقت از دسترس خارج شد. خرداد ۱۴۰۴ سال خیز دوباره شهرداری برای گرفتن مجوز تاکسی‌های اینترنتی هم بود. این تلاش مجدد شهرداری تهران برای ارائه مجوز به تاکسی‌های اینترنتی بعد از کشته‌شدن الهه حسین‌نژاد توسط راننده‌ای  شکل گرفت که ادعا می‌شد در ناوگان اسنپ مشغول به کار بود، این در حالی بود که راننده در زمان ارائه آن سرویس در اسنپ مشغول نبوده اما همین موضوع بهانه‌ای شد تا دوباره این موضوع شدت بگیرد.

۲۳ خرداد ماه جنگ تحمیلی رخ داد و اینترنت ایران بار دیگر قطع شد و در همان روزهای اول جنگ با قطع اینترنت  هک نوبیتکس، بانک پاسارگاد و بانک سپه  نیز رخ داد.

تابستان ممنوعه

تابستان  ۱۴۰۴ هم با ممنوعیت‌ها و اینترنتی کند و کشنده آغاز شد و در پی تمایل و استفاده مردم از اینترنت استارلینک، طرح حمل، خرید، فروش، واردکردن یا در اختیارگذاشتن ابزارهای الکترونیکی ارتباطی اینترنتی فاقد مجوز، ازجمله استارلینک، ممنوع اعلام شد.

در ادامه محدودیت‌هایی که برای پلتفرم‌های آنلاین طلا پس از جنگ ۱۲ روزه رخ داده بود، با وجود پایان جنگ محدودیت‌ها برای پلتفرم‌های آنلاین طلا ادامه دار شد و کسب و کارهای فعال این حوزه با چالش‌های جدی مواجه شدند. از سوی دیگر اختلال GPS هم که از دوران جنگ ۱۲ روزه شدت گرفته بود ادامه دار شد و کار به جایی رسید که  اپراتورهایی که خدمات اینترنت TD-LTE ارائه می‌دادند هم به  مشکل اختلال در عملکرد GPS اعتراف کردند.

مرداد ماه، ماه دلچسبی برای دیواری‌ها هم نبود و قصه ورود دیوار به بورس به ماجراهای عجیب و غریبی کشیده شد. پنجم مرداد حسام آرمندهی، بنیان‌گذار و رئیس هیئت‌مدیره دیوار با انتشار نامه‌ای علت عدم پذیرش دیوار در بورس را رد صلاحیتش عنوان کرد و گویا همچنان هم دیوار نتوانسته با سازمان‌های امنیتی به تفاهم برسد.

در همین مرداد ۱۴۰۴ بود که پنجمین گزارش انجمن تجارت الکترونیک از وضعیت کیفیت اینترنت ایران منتشر شد. این گزارش باز هم ثابت کرد ایران بدترین وضعیت کیفیت اینترنت در میان ۱۰۰ کشور اول GDP یا همان بزرگ‌ترین کشورها در حوزه اقتصاد را دارد. در حال هضم این درد عادی شده بودیم که وزارت خزانه‌داری آمریکا  ۱۶ مرداد ۱۴۰۴ تحریم‌های جدیدی علیه ۱۸ فرد و نهاد مرتبط با ایران اعمال کرد. شرکت‌های زیرمجموعه بانک پاسارگاد و شهاب جوانمردی، مدیرعامل فناپ، هم در لیست تحریم قرار گرفته بودند.

انتهای شهریورماه دوباره مشکلات وزارت بهداشت و پلتفرم‌های سلامت دیجیتال که پیشتر شروع شده بود ادامه پیدا کرد و سازمان غذا و دارو پلتفرم «دکتردکتر» را مسدود کرد. گرچه مهرماه معاون وزیر ارتباطات خبر داد که توانسته‌اند با وزارت بهداشت به توافقی برسند که براساس آن فعالیت پلتفرم‌های سلامت دیجیتال با کمترین چالش مواجه باشد، اما خبری از این توافق و کمترین چالش هم نشد.

سونات پاییزی

در مهرماه ۱۴۰۴ بود که دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی در نامه‌ای خطاب به رئیس مجلس خواستار توقف موقت بررسی طرح ملی توسعه هوش مصنوعی در مجلس شد. یک روز بعد از نامه دبیر شورای‌عالی انقلاب فرهنگی به رئیس مجلس و درخواست برای توقف موقت بررسی طرح توسعه ملی هوش مصنوعی، ۲۳ مهرماه نمایندگان به تشکیل «شورای ملی راهبری هوش مصنوعی» رأی مثبت دادند. در آخرین روزهای مهرماه، هم تعرفه پیامک و مکالمه تلفن‌ همراه افزایش پیدا کرد. بر اساس مصوبه جدید رگولاتوری، سقف تعرفه هر پیامک به زبان فارسی در سیم‌کارت دائمی ۱۱۶ ریال و هر پیامک به حروف انگلیسی ۲۸۹ ریال تعیین شد.

در اواسط آبان ۱۴۰۴ پس از ماه‌ها انتظار و رفت‌وبرگشت میان نهادهای مختلف،  هیئت وزیران با تصویب دستورالعمل اجرایی خرید و فروش برخط طلا و نقره»، فصل تازه‌ای را برای فعالیت پلتفرم‌های آنلاین این حوزه گشود. طبق این دستورالعمل، اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی به‌عنوان نهاد مسئول صدور، تمدید و ابطال مجوز فعالیت این پلتفرم‌ها تعیین شد.

در آذر ماه ۱۴۰۴ «فریلنسری» یا همان آزادکاری که سال‌ها بیرون از قوانین رسمی، بیمه، مالیات و سازوکارهای دولتی قرار داشت، به عنوان یک موقعیت شغلی به رسمیت شناخته شد. بازاری که می‌توانست اقتصاد دیجیتال ایران را رونق دهد با توجه به قطع و اختلال مدام در اینترنت به بن‌بست خورد.

زمستان سخت

چهارم دی‌ماه آگهی فروش سهام «رایتل» توسط شرکت سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی (شستا) منتشر شد. براساس این آگهی، سهام رایتل به‌صورت بلوکی و یک‌جا در مزایده عمومی به فروش می‌رسید. هنوز بدنه اقتصاد دیجیتال از آنچه بر سرش گذشته بود سر بلند نکرده بود که اینترنت کشور پس از جریان اعتراضات دی ماه دوباره خاموش شد.

بهمن ماه که همچنان اختلال و محدودیت شدید اینترنت پابرجا بود سامانه جامع وزارت کار هم از دسترس خارج شد و کارگران و کارفرماها همچنان برای پیگیری پرونده‌های خود با مشکل جدی مواجه هستند. در رهمین وزهای قطع اینترنت خبر رسید که برخی فعالان دسترسی آزاد به اینترنت نیز بازداشت شده‌اند. از میان افراد بازداشت‌شده، تاکنون نام سعید سوزنگر و امیرحسین (ایمان) صیرفی به عنوان دو متخصص شناخته‌شده در حوزه امنیت شبکه و فناوری اطلاعات از سوی رسانه‌های مختلف منتشر شد.

با شروع جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران از صبح ۹ اسفند، اینترنت ایران باز هم قطع شد و حالا نزدیک به هزار ساعت است که ایرانی‌ها از داشتن اینترنت محرومند و بسیاری از کسب‌وکارها به سمت تعدیل و برخی دیگر تعطیلی رفته‌اند. این در حالی است که اگر اینترنت پایدار باقی بماند، بخش دیجیتال می‌تواند حتی در شرایط بحران‌های داخلی یا منطقه‌ای به فعالیت خود ادامه دهد و نقش خود را در پایداری و رشد اقتصاد کشور ایفا کند.