بازار سرمایه در انتظار پایان تعلیق؛ چرخ کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال چگونه می‌چرخد؟

به‌گزارش پیوست، در ایامی که اولویت‌ با حفظ جان و بقاست، رشد و توسعه به مفاهیمی تغییر می‌یابد که در نوبت اول از لیست «بایدها» خارج می‌شود. اما اینکه تا کی و کجا شنونده داستان تعلیق و تداوم جنگ خواهیم بود، نگرانی‌های بیشتری را در ارتباط با آنچه هست و آنچه دیگر نیست ایجاد می‌کند.

بازار سرمایه پس از آغاز جنگ تا مدت یک‌هفته به‌صورت کامل تعطیل بود. دسترسی به اینترنت بین‌الملل از همان ساعات ابتدایی نهم اسفندماه قطع شد و تنها راه دسترسی و کار کردن در بسترهای دیجیتالی، شبکه ملی قرار گرفت. این وضعیت در کنار تمام اضطراب‌ها و اضطرارها حال و روز کسب‌وکارهایی را که ماهیتا فناوری‌محورست بیشتر و شدیدتر تحت تاثیر قرار داد. آن هم در سالی که شمار حوادثش از شمارش درآمده است.

در روزهایی که پیش‌بینی یک ساعت آینده دشوار بود نحوه فعالیت بورس هم علامت‌ سوال‌های متعددی را به‌وجود آورد. سازمان بورس پس از تعطیلی یک‌هفته‌ای از آغاز به‌کار محدود بازار در هفته پایانی اسفندماه ۱۴۰۴ خبر داد. طبق تصمیم سازمان بورس معاملات سهام همچنان متوقف ماند و معاملات اوراق مبتنی بر کالا، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و صدور و ابطالی در جریان بود و بازار سرمایه در آخرین روز کاری سال با ثبت سطح ۳ میلیون و ۷۱۳ هزار واحدی به کار خود پایان داد. پس از پایان تعطیلات رسمی نوروز، اعلام شد که فعالیت بازار سرمایه در هفته دوم فروردین نیز مشابه روزهای پایانی سال خواهد و فعلا تغییری در این روند ایجاد نمی‌شود. این ساز و کار تاکنون که چندروزی از آتش‌بس می‌گذرد ادامه دارد و همچنان معاملات سهام صورت نمی‌گیرد. طبق خروجی جلسات سازمان بورس و بازیگران این حوزه سناریوهای در پیش گرفته‌شده برای بازار سرمایه گام به گام و متناسب با شرایط اتخاذ خواهد شد. بدین معنا که برای هر اتفاق از تداوم جنگ تا توافق و صلح، برنامه‌هایی در نظر گرفته شده است که متعاقبا اعلام می‌شود. اما نکته‌ای که در همه سناریوهای تکرار و به اهمیت آن تاکید شده، ضرورت افشای داده‌های ناشران در این دوره است. تا زمانی که این اطلاعات برآورد نشود، سیاست‌گذاران، سهامداران و بازار آماده رویارویی با گشایش صد درصدی معاملات نخواهد بود. از جمله دلایل تاکید بر این الزام، تاثیرپذیری تمام ارکان جامعه از جنگ، وارد آمدن آسیب‌ها به برخی صنایع و در ادامه متضرر شدن بسیاری از کسب‌وکارهاست.

P/E بازار سرمایه در دی‌ماه برابر با ۷.۷۴ و در بهمن معادل ۶.۵۳ بود. این درحالی است که P/E آذرماه عدد ۷.۱۳ را نشان می‌دهد. در لیست بیشترین P/Eهای بازار سرمایه همچنان اسم گروه‌های فناوری دیده نمی‌شود و تنها در دی‌ماه گروه وسایل ارتباطی موفق به کسب رده هفتم این صنایع شدند که در بهمن‌ماه مجددا به مراتب پایین‌تر تنزیل یافتند. همچنین ارزش بازار سهام در بهمن‌ماه به‌نسبت دی‌ماه حدود ۱۵ درصد کاهش یافت.

بالا و بلندی‌هایی که ادامه دارد

وضعیت شرکت‌های بورسی حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات در تابستان ۱۴۰۴ برخلاف روند مثبت فصل بهار و عبور از یک جنگ ۱۲روزه نزولی شد. شرایط کلان جامعه، تعطیلی دوهفته‌ای بورس و محدودیت‌های اینترنتی مستقیما بر حال و روز صنایع تاثیر گذاشت. ارزش و حجم معاملاتی گروه‌های حوزه ارتباطات و فناوری در این سه‌ماه کاهش یافت و همچنان P/E به متوسط فصل پیش نرسید.

در آستانه فصل پاییز و رشد تورمی، متغیرهای اقتصادی دستخوش تغییرات عمده‌ای شدند که طبق تحلیل کارشناسان، این جهش را نه می‌توان از جنس بنیادی دانست و نه نشانه‌ای از پویایی؛ بلکه الزامی بود تا میان وضعیت مالی شرکت‌ها و جریان اقتصادی تناسبی برقرار شود.

نگاهی به صورت‌های مالی ماهانه فصل پاییز شرکت‌های بورسی حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات نشان از بهبود مسیرهای درآمدی به‌نسبت تابستان دارد. عمر این بهبود نسبی که در کنار پیامدهای جنگ ۱۲روزه و ناترازی انرژی و صعودی بودن نرخ ارز دنبال شد تا ابتدای دی‌ماه ادامه داشت.

پس از اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، تورم اقتصادی تشدید و حداقلی‌ترین دسترسی‌ها محدود و تا حدی متوقف شد. این داستان قطعی اینترنت بین‌الملل در نهایت پس از گذشت ۲۰ روز در هشتم بهمن‌ماه مجددا متصل شد.

نگاهی اجمالی به گزارش درآمدی ماهانه شرکت‌ها و استارت‌آپ‌های اکوسیستم اقتصاد دیجیتال از نوسان درآمدی در نیمه دوم سال حکایت دارد. این گروه کسب‌وکاری با وجود بازدهی چشمگیر از میانگین باارزش‌ترین صنایع بازار سرمایه، همچنان سهم از بازارشان به بیش از یک درصد هم نمی‌رسد. حجم معاملاتی این گروه‌ها با افت در میانه پاییز با افزایشی جزئی فصل را به‌ اتمام رساندند.

اما قصه این نوسان‌ها برای تمامی شرکت‌ها یکسان نیست و طبیعتا هر کسب‌وکار بنابه ماهیت فعالیت، وضعیت سرمایه‌ای، حجم از بازار، زیرساخت‌ها و قابلیت‌های لجستیکی  روند متفاوتی را طی کردند. نکته‌ای که هیچ استثنائی برای آن نمی‌توان قائل شد، تغییر متغییرهایی است که گریبان همه ایرانی‌ها و به‌تبع آن کسب‌وکارها را گرفته است.

بازیگران فناور بورس در شیب تاب‌آوری

تپسی به‌عنوان نخستین استارت‌آپ راه‌یافته به بورس که ساختار فعالیت آن عملا در ارتباط با زندگی روزمره شهروندان معنا می‌شود، از جمله اسم‌هایی است که رنگ پررنگ تغییرات سال گذشته را می‌توان یک به یک در گزارش‌های عملکرد فعالیت ماهانه این استارت‌آپ مشاهده کرد. البته که وضعیت توقف نماد این شرکت و موضوعات مرتبط با حسابرسی از دیگر عواملی بود که وضعیت این شرکت را تحت تاثیر قرار داد. تپسی در پاییز سال گذشته ماه به ماه با رشد درآمدی همراه بود. درآمدی که از حدود ۲۶۰ میلیارد تومان در مهرماه به بیش از ۳۰۰ میلیارد تومان در آذرماه رسید. گزارش درآمدی دی‌ماه این شرکت به‌نسبت کل پاییز کاهشی بود و حدود ۲۵۵ میلیارد تومان قید شده است. پس از تحولات دی‌ماه، وضعیت درآمدی این شرکت در بهمن‌ و اسفند که به‌شب عید معروف است و هرساله بیشترین ترددها اتفاق میفتد متفاوت بود. تپسی در بهمن ۱۴۰۴ درآمد بالغ‌بر ۲۵۳ میلیارد تومانی را کسب کرد اما این درآمد در اسفندماه و زیرسایه سنگین جنگ و با وجود سفرهای مختلف به سایر شهرها نصف شد! تپسی در اسفندماه ۱۴۰۴ بالغ‌بر ۱۵۵ میلیارد و ۶۶۶ میلیون تومان درآمد ثبت کرد.

افرانت از دیگر شرکت‌های حوزه فناوری فعال در بورس که محور اصلی فعالیت آن روی ارائه خدمات دیتاسنتر متمرکزست. این شرکت مانند بسیاری دیگر از شرکت‌ها پاییز رو به بهبودی را تجربه کرد. درآمد این شرکت‌ در پاییز به‌ترتیب و به‌صورت تقریبی ۴۲، ۴۵ و ۷۳ میلیارد تومان اعلام شده است. درآمد ماهانه این شرکت در دی‌ماه به بیش از ۶۲ میلیارد تومان هم رسید اما این نمودار مالی در بهمن‌ماه تغییر یافت و حدود ۴۵ میلیارد تومان را نشان داد. درآمد ماهانه این شرکت در ماه پایانی سال حدود ۷۰ میلیارد تومان بود.

شرکت صنایع ارتباطی آوا از شرکت‌های مهم این حوزه است، زیراکه آوا نخستین شرکتی محسوب می‌شود که در بازار نوآفرین پذیرش شد. زمینه فعالیت این شرکت محصولات ارتباطی و خدمات فنی مربوط به آن است. تغییر شرایط کلان را می‌توان در بالا و پایین شدن اعداد ماهانه این شرکت فناوری‌محور نیز مشاهده کرد. درآمد این شرکت در مهرماه به حدود ۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان نزدیک شد و در آبان‌ماه از این عدد فراتر رفت تا اینکه در آذرماه بیش از دوبرابر شد. اما دی‌ماه دوباره این درآمد به مرز ۷ میلیارد تومان رسید. در بهمن و اسفند درآمد ثبت‌شده از این شرکت به‌ترتیب و به‌صورت تقریبی ۱۸ و ۶۳ میلیارد تومان است.

شرکت پویا فعال در حوزه ارائه سرویس‌های بانکی هم در پاییز روند مثبتی داشت و از ۲۰ میلیارد تومان مهرماه به بیش از ۳۶ میلیارد تومان در آبان‌ماه رسید. وضعیت درآمدی این شرکت در دی‌ماه به \ ۲۵ میلیارد تومان کاهش یافت و در اسفند به حدود ۱۷۰ میلیارد تومان رسید.

شرکت توسعه سامانه‌های نرم‌افزاری نگین (توسن) هم در پاییز روند خوبی را طی کرد. از درآمد حدود ۱۸۰ میلیارد تومانی مهرماه به بیش از ۹۵۰ میلیارد تومان در آذرماه رسید. اما شرایط در دی‌ماه مانند همه ابعاد دیگر متفاوت بود و تغییر درآمدی منجر به کسب حدود ۲۵۴ میلیارد تومان شد. این شرکت سال را با ثبت درآمد بیش از ۵۰۲ میلیارد تومان به‌پایان رساند. شرکت توسن‌تکنو از دیگر بازیگران این عرصه فناوری بورسی از درآمد حدود ۲۶۰ میلیارد تومانی مهرماه به ۶۶۷ میلیارد تومان در دی رسید. دوماه پایانی سال را نیز با ارقام بیشتر و نزدیک به ۸۰۰ و ۹۹۹ میلیارد تومان پایان داد.

اعداد تصمیم می‌‌گیرند

برگشت به روال عادی و بازگشایی کامل بازار و گردش سرمایه در این عرصه نیازمند وجود مولفه‌هایی است که همگی به تثبیت و روشن شدن شرایط فعلی وابسته است. لزوم افشای داده‌های شرکت‌های بورسی از جمله این پیش‌شرط‌ها عنوان شده است و تا زمانی که این اطلاعات به‌صورت دقیق و حساب‌شده مشخص نشود، بازار سهام همچنان بدین‌ شیوه فعالیت خواهد کرد. تجربه بسیاری از بازارهای بحران‌زده نیز نشان می‌دهد که یکی از اولین اقدامات برای بازگشت اعتماد و پایداری، شفاف‌سازی کامل صورت‌های مالی، وضعیت جریان نقدی و برآورد دقیق ریسک‌هاست. نبود این داده‌ها می‌تواند پس از آغاز به کار بازار منجر به کشف قیمت اشتباه، فاصله میان ارزش ذاتی و قیمت سهام، نااطمینانی به بازار و بروز رفتارهای هیجانی از سمت سرمایه‌گذاران شود.

یکی دیگر از دلایل اهمیت این موضوع آسیب‌هایی است که صنعت و بدنه اقتصادی را با آن روبه‌رو کرده. تقریبا تمامی صنایع و کسب‌وکارهای کشور، مستقیم یا غیرمستقیم از شرایط جنگی آسیب دیدند و باید میزان خسارت وارده و وضعیت مالی شرکت‌ها برآورد شود. آسیب و جبران آن تنها به مسیرهای درآمدی محدود نمی‌شود و از اختلال در زنجیره تامین و افزایش هزینه‌های عملیاتی گرفته تا تغییر رفتار مصرف‌کننده همگی را شامل می‌شود. این تغییر را که پیش از این با بروز بحران‌ها و چالش‌های دیگر همراه بود می‌توان در صورت‌های مالی ماهانه که هرچند دقیق و قطعی نیستند در قالب افت یا نوسان مقطعی مشاهده کرد.

گفته شده پس از استخراج آمار، تصمیمات و سیاست‌های مربوطه متناسب و منطبق با آمار دقیق مشخص و پیاده‌ می‌شود و حتی بسته‌های حمایتی اشاره‌شده با توجه به شرایط کسب‌وکاری به آنها تعلق خواهد گرفت.

تعیین میزان ضرر و وضعیت درآمدی و مالی نمادها در گرو خروج کشور از شرایط ناپایداری است که تصمیم‌ها را از میان‌مدت به روزانه تغییر داده و محدود کرده است. از زاویه سیاست‌گذار تصمیمات حول محور مدیریت اتخاذ می‌شود و از نگاه صاحبان کسب‌وکارها اقدامات به‌منظور بقا و سهامداران نیز در این بین از دارایی و سرمایه خود نگران‌اند. تا زمانی که سایه سنگین جنگ ادامه داشته باشد بازگشایی تمام و کمال بازار دور از انتظارست. تحلیل و تجربه هم نشان داده که پایداری بورس‌ها تنها با بازگشایی پس از بحران محقق نمی‌شود و نیازمند حرکت روی مداری است که آمار و اطلاعاتی واقعی و کافی برای پیشبرد وجود داشته باشد.