نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 41 خدمت و تجارت بانکداری الکترونیکی صفحه 74

جزئياتی از تفاهم‌‌نامه همراه اول و شرکت خدمات انفورماتیک

امضای همراه در راه است

وقتی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در مهرماه گذشته خبر از نهایی شدن کیف ‌پول الکترونیکی داد و اعلام کرد تفاهم‌نامه‌ای با بانک ‌مرکزی برای اجرایی کردن آن به امضا رسیده و تا دو ماه آینده به نتیجه خواهد رسید، فعالان این بازار و کارشناسان بانکی به تکاپو افتادند تا متوجه شوند موضوع از چه قرار است. در این میان در اولین برخورد شرکت خدمات انفورماتیک را مقصر دانستند چرا که این تصور حاکم شد که قرار است طرحی اجرا شود که این شرکت آن را از رقبا پنهان کرده‌ است، اما وقتی ناصر حکیمی مدیرکل فناوری اطلاعات و ارتباطات بانک مرکزی گفت «همراه اول و شرکت خدمات انفورماتیک فقط ملزم به آماده‌سازی بستر هستند و از ارائه خدمت منع شده‌اند»، ورق کمی برگشت.
واکنش بازار و فعالان این حوزه در فضای مجازی به این خبر آنچنان زیاد بود که همراه اول و شرکت خدمات انفورماتیک که به عنوان مجریان این طرح انتخاب شده بودند و تفاهم‌نامه‌ای را طبق گفته وزیر ارتباطات برای اجرایی کردن آن امضا کرده‌ بودند، ترجیح دادند سکوت کنند؛ اظهار نظر وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات بر سر نتیجه دادن کیف‌ پول‌ همراه طی یک دوره زمانی بسیار کوتاه، تقریباً دو ماه آینده، آنها را در یک عمل انجام‌شده قرار داده بود.
شرکت خدمات انفورماتیک و همراه اول تاکنون دو تفاهم‌نامه، یکی در سال گذشته و یکی امسال برای ارائه خدمات بانکی بر بستر موبایل امضا کرده‌اند و در هیچ‌ کدام از آنها زمان مشخصی برای ارائه خدمات مشخص نشده است.
در تفاهم‌نامه‌ای که مهرماه سال گذشته این دو شرکت امضا کرده بودند قرار شده بود با همکاری یکدیگر امضای همراه و سکیورالمنت را روی سیم‌کارت پیاده‌سازی کنند و در تفاهم‌نامه‌ای که امسال تقریباً یک سال پس از امضای تفاهم‌نامه اول، میان این دو شرکت به امضا رسید، بر اجرای پروژه سال گذشته تاکید شده و توسعه آن به بخش‌های دیگر از جمله پیاده‌سازی NFC و ایجاد یک فضای امن برای بانک‌ها را به صورت خاص مد نظر قرار داده است.
بر اساس این تفاهم‌نامه همراه ‌اول با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و بانک مرکزی، زیرساختی جهت ارائه خدمات فراهم خواهند کرد و سرویس‌های پایه خدمات دولت الکترونیکی و پرداخت الکترونیکی همراه را در اختیار نهادهای دولتی، موسسات مالی و بانکی جهت ارائه به مشتریان خود، خواهند گذاشت. بر اساس تفاهم صورت‌گرفته «سرویس امضای امن همراه»، «فضای رمزینه روی سیم‌کارت برای ذخیره داده‌های عام»، «فضای رمزینه روی سیم‌کارت برای مجازی‌سازی کارت بانکی»، «سرویس کیف پول الکترونیکی همراه روی سیم‌کارت» و «زیرساخت تبادلات مالی مبتنی بر NFC » به زودی آماده عرضه خواهد بود.

 

ناصر حکیمی در خصوص این تفاهم‌نامه به پیوست گفت:«قرار است با اجرایی شدن این بستر یک سرویس زیرساختی ارائه شود، این تفاهم‌نامه برای ارائه سرویس خدماتی نیست. فقط بستری آماده می‌کند تا بخش‌های خدمت‌رسان بتوانند روی آن سرویس‌ها و خدمات خود را ارائه دهند.»
او ادامه داد:«طرحی که قرار است اجرا شود چهار عامل را در خود دارد که عبارت‌اند از امضا، سکیور المنت، NFC و فضای امن برای بانک‌ها.»

از کجا به اینجا رسیدیم

موضوعی که موجب واکنش فعالان این بازار شد و توجه همگان را به اظهار نظر وزیر در خصوص به نتیجه رسیدن این تفاهم‌نامه طی ماه‌های آتی جلب کرد، موضوع کیف ‌پول الکترونیکی بود.
مطمئناً بازار چندان توجهی به پروژه‌های زیرساختی ندارد و اجرا شدن یا نشدن آنها در یک دوره زمانی کوتاه برایش جذاب نیست اما موضوع کیف‌ پول الکترونیکی با توجه به سابقه‌ اجرایی‌اش برای بازار جذاب است.
جذابیت کیف ‌پول همراه باوجود موفق نبودنش تاکنون بخش‌های خدمات‌رسان مختلف بسیار مشتاق اجرایی کردن آن هستند. به‌ جز شهرداری، آن هم برای کارت بلیت‌، هیچ بخش خدمات‌رسان دیگری نتوانسته کیف‌ پول ‌الکترونیکی را اجرایی‌ کند و با وجود اینکه بارها تا مرحله نهایی اجرایی شدن یا حتی مشخص شدن الزامات و تدوین دستورالعمل‌های آن پیش رفته اما هیچ‌ گاه به نتیجه نرسید. همیشه در مرحله آخر بانک مرکزی به دلایل مختلفی مانند خلق پول، خطر پول‌شویی یا مشخص نبودن چگونگی تسویه و بازگشت پول به صاحب کیف ‌پول مانع اجرایی شدن این طرح شده‌ است.
در روزهای اول مطرح شدن کیف ‌پول الکترونیکی توسط جیرینگ، بانک مرکزی مانع گسترش فعالیتش شد زیرا آن زمان بیم آن می‌رفت که کیف‌ پول طراحی‌شده از سوی جیرینگ موجب خلق پول شود. بانک مرکزی از جیرینگ خواست این سرویس خود را به صورت محدود فقط برای خرید شارژ و پرداخت قبوض مخابراتی ارائه دهد. در اصل بانک ‌مرکزی طرح جیرینگ را از یک کیف‌ پول عام تبدیل به یک کیف‌ پول خاص در حوزه اپراتوری تلفن‌ همراه کرد. در آن زمان بانک‌ مرکزی به جیرینگ اعلام کرد تا زمان نهایی شدن دستورالعمل‌های فنی و استانداردها باید فعالیتش را محدود کند و در حوزه اپراتوری سرویس دهد.
در آخرین عکس‌العمل بانک مرکزی به این پروژه نیز بانک مرکزی سامانه سپاس را متوقف کرد؛ سامانه‌ای که در ابتدا با هدف فراهم کردن بستر کیف‌ پول ‌الکترونیکی توسط خود این بانک طراحی و اجرایش به شرکت خدمات انفورماتیک سپرده شد. این شرکت نیز طبق تعهدش به بانک مرکزی این سامانه را طراحی و اجرا کرد اما درست زمانی که نزدیک بهره‌برداری رسیدن آن بود، تغییر تکنولوژی در دنیا موجب شد کل برنامه بانک ‌مرکزی برای اجرای سپاس و در نهایت ارائه سرویس کیف‌ پول الکترونیکی تغییر کند. ارائه سرویس سامسونگ‌پی و اپل‌پی از سوی این دو تولیدکننده گوشی تلفن‌ همراه در دنیا افق دیگری مقابل کارشناسان بانک مرکزی قرار داد. آنان به این نتیجه رسیدند که همان فناوری زیرساختی را به‌ کار گیرند اما به‌ جای اجرایش روی گوشی تلفن‌ همراه آن را روی سیم‌کارت پیاده کنند. بر اساس تحلیل‌های ارائه‌شده از سوی کارشناسان بانک‌ مرکزی، ایران تولیدکننده گوشی تلفن‌ همراه نیست و از سویی به دلیل موقعیت خاص ایران همیشه در معرض تهدید قرار دارد، از همین رو ایجاد یک فضای امن برای تبادل اطلاعات روی گوشی تلفن‌ همراه و قرار دادن اطلاعات مالی افراد روی آن چندان صحیح نیست؛ اما در مقابل تعداد اپراتورهای داخلی در کشور محدود است و اپراتورهای تلفن همراه به‌ صورت کامل تحت کنترل نظام ایران فعالیت می‌کنند، از همین رو می‌توان از امنیت داده‌ها اطمینان داشت. به همین دلیل نیز فضای امن یا سکیور المنت را به‌ جای گوشی تلفن ‌همراه روی سیم‌کارت تلفن ‌همراه تعریف خواهند کرد تا بتوانند علاوه بر بهره‌مندی از امکانات آن، از امنیت و در اختیار داشتن زیرساخت و بستر آن مطمئن باشند.

از سال گذشته تا امسال

وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات خبر از به بهره‌برداری رسیدن کیف‌ پول الکترونیکی یا پرداخت همراه داده است؛ هر چند این طرح ممکن است در طولانی‌مدت به نتیجه برسد اما بستری که تا دو ماه آینده به بهره‌برداری خواهد رسید، موضوع امضای همراه است. این طرح بخشی از همان تفاهم‌نامه‌ای است که سال ‌گذشته میان همراه اول و شرکت خدمات انفورماتیک به امضا رسیده بود. در آن تفاهم‌نامه قرار شده بود موضوع سکیور المنت با محوریت امضای همراه روی سیم‌کارت اجرا شود تا با اجرایی شدن آن امکانی فراهم شود که افراد در محیط مجازی و با امضای الکترونیکی که روی سیم‌کارت‌شان تعریف خواهد شد، قابل شناسایی شوند.
در اصل با فراهم شدن این بستر، فضایی امن روی سیم‌کارت در اختیار شبکه بانکی کشور قرار خواهد گرفت تا علاوه بر اینکه بتوانند کارت بانکی مجازی‌شده را روی سیم‌کارت تعریف کنند، بلکه با تعریف یا صدور امضای الکترونیکی برای طرف‌های مختلف درگیر در فعالیت‌های بانکی، فضایی امن برای مبادلات پولی و مالی مهیا کنند.
در شرایط فعلی امکان احراز هویت افراد در فضای مجازی تقریباً غیرممکن است و استفاده از رمزهای مختلف روی برنامه‌ها یا درگاه‌های بانکی شاید امنیت را تا حدی برقرار کند اما همیشه بیم خلل در آن وجود دارد، این در حالی‌ است که با امضای الکترونیکی علاوه بر اینکه شخص به‌ صورت کامل شناسایی می‌شود، بلکه پیام ارسالی از سوی او رمزنگاری خواهد شد و امکان خلل یا نفوذ به آن و تغییر آن در مسیر از بین خواهد رفت.
از همین روست که مسئولان بانک مرکزی اصرار می‌کنند این طرح یک سرویس نیست بلکه یک بستر خدمات‌رسان است و بخش‌های مختلف باید سرویس‌های خود را روی این بستر تعریف و ارائه کنند.
ناصر حکیمی در این خصوص می‌‌گوید:«در این پروژه یک امضای دیجیتال تعریف می‌شود، به طرف‌های مختلف درگیر در فرایند پرداخت کلیدهای مختلف یا امضاهای مختلف داده می‌شود تا بتوانند از این بستر امن استفاده کنند. مهم‌ترین مزیت آن امکان ارائه از سرویس این بستر روی open API است. open APIهای خاصی در اختیار کسی که بتواند اپلیکیشنی در این‌باره تولید کند و توسعه دهد، قرار داده می‌شود. هر کس می‌تواند بنا بر مستنداتی که داخل سیم‌کارت ذخیره شده، از آن سرویس بگیرد. این سرویس یک سرویس پرداخت نیست تا سقف و کفی برای معاملات روی آن تعیین شود.» او ادامه داد:«این یک سرویس اتمیک است که یک عده باید بیایند و آن را به سرویس پرداخت تبدیل کنند. کسانی که می‌خواهند سرویس پرداخت ارائه دهند می‌توانند از open API روی سیستم اپلیکیشن استفاده کنند.»
مدیر کل فناوری اطلاعات بانک مرکزی گفت:«در حال حاضر بانک‌ها و PSPها می‌توانند سرویس پرداخت روی آن تعریف کنند و به آن فضای امن دسترسی خواهند داشت.»
او اضافه کرد:«قسمت دیگری هم برای کسانی که می‌خواهند اپلیکیشن بنویسند باز است. تنها نکته‌ای که وجود دارد این است که زمانی که یک اپلیکیشن نوشته می‌شود باید آزمایشگاهی وجود داشته باشد که این اپلیکیشن در آنجا مورد آزمایش قرار گیرد تا امکان ارائه عمومی را پیدا کند.»
به دلیل فراهم نبودن آزمایشگاه برای آزمایش اپلیکیشن‌های تولیدی از سوی تولید‌کنندگان اپ این احتمال وجود دارد در شرایط فعلی اپ‌هایی از این امکان استفاده کنند که به صورت خاص با بانک طرف قرارداد هستند یا آن اپ روی صفحه خاص بانک قرار گرفته ‌است.
حکیمی تاکید کرد:«همراه اول و شرکت خدمات انفورماتیک در این طرح در لایه سرویس قرار نخواهند گرفت و آنها فقط بستر را فراهم خواهند کرد و لایه سرویس برای بانک‌ها، PSPها، فین‌تک و غیره است. این سرویس دنیای دیگری است که می‌تواند هزاران اتفاق در آن بیفتد.» پس طرحی که قرار است بنا بر گفته وزیر آذرماه و در نهایت دی‌ماه به بهره‌برداری برسد طرح امضای همراه است نه کیف ‌پول همراه.

کیف ‌پول چه می‌شود

«کیف ‌پول عام فقط در سنگاپور و هنگ‌کنگ عملیاتی شده و هیچ کشور دیگری تا کنون از کیف‌ پول عام بهره نبرده ‌است.» این گفته ناصر حکیمی می‌تواند فصل‌الخطاب کسانی باشد که همچنان منتظر آمدن کیف ‌پول الکترونیکی هستند.
مدیر کل فناوری اطلاعات و ارتباطات بانک مرکزی گفت:«به دلیل عام نبودن استفاده از کیف ‌پول الکترونیکی است که هنوز در سطح دنیا نیز استاندارد یا آیین‌نامه‌ای برای آن تدوین نشده؛ این در حالی‌ است که آن چیزی که در دنیا توسعه یافته‌ کیف‌ پول‌های خاص است. می‌توان برای سرویس‌های خاص و در چارچوب آنها سرویس کیف ‌پول تعریف کرد و آن را به متقاضیان ارائه داد.» مدلی که این مسئول بانک مرکزی ترسیم می‌کند درست همان مدلی است که تاکنون در شهرداری تهران و برای توسعه کارت‌ بلیت‌های اتوبوس و مترو مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌ است. شاید از همین روست که می‌توان این طرح را تنها طرح کیف ‌پول موفق در کشور برشمرد. اما برای اجرایی شدن این طرح روی سیم‌کارت یا از طریق تلفن همراه باید بستری فراهم شود، در غیر این صورت تنها راه چاره آن کارت‌هایی شبیه کارت‌های بانکی است.
یکی از بخش‌هایی که تفاهم‌نامه امسال همراه اول و شرکت خدمات انفورماتیک را جذاب می‌کند پیش‌بینی NFC روی سیم‌کارت است. در صورت تعریف آن امکان تبادل اطلاعات از این طریق با دستگاه‌های مختلف فراهم می‌شود و می‌توان سرویس‌های مختلفی ارائه کرد که یکی از این سرویس‌ها می‌تواند سرویس کیف ‌پول همراه برای پرداخت‌های خرد باشد. اما اجرای این طرح قطعاً کوتاه‌مدت نیست و نیازمند زمان طولانی‌تری است. علاوه بر اینکه هنوز زیرساخت‌های فنی اجرایی شدن این طرح مشخص نشده که همین امر نیازمند صرف زمان مناسبی است؛ در صورت اجرای کامل آن از نظر فنی علاوه بر اینکه باید دستگاه‌های NFCخوان در کشور فراگیر شوند، گوشی‌ها نیز باید قابلیت خواندن آن را داشته باشند و سرویس‌های مختلف آن تعریف شود.
در اصل اگر همین امروز نیز بستر استفاده از NFC فراهم شود، تعداد گوشی‌هایی که در کشور قابلیت خواندن آن را دارند محدود است و همچنین بسیاری از پایانه‌های فروش نیز هنوز به این فناوری مجهز نیستند. در مرحله بعد نوبت به اپ‌نویسان و تولیدکنندگان برنامه می‌رسد. اگر قرار است سرویسی ارائه شود آنان باید برنامه‌های مورد نیاز آن را بنویسند. از همین روست که حکیمی می‌گوید نباید به این بخش به عنوان یک انقلاب در بخش پرداخت نگاه کرد چون ارائه سرویس بر بستر آن نیازمند اجرایی شدن فاکتورهای مختلف است.
با توجه به تحولات به‌وجودآمده و برنامه‌هایی که برای اجرایی شدن در دستور کار قرار دارد، به نظر می‌رسد تکلیف کیف‌ پول همراه نیز نهایی شده است. خطوط کلی ترسیم‌شده نشان می‌دهد سیاست‌های کلی کشور با ارائه کیف ‌پول همراه به صورت عام هماهنگ نیست. در اصل نمی‌توان کیف ‌پولی روی سیم‌کارت تعریف کرد که تمامی بخش‌های کشور برای پرداخت‌های خرد خود از آن بهره ‌گیرند؛ به نظر می‌رسد یکی از مشکلات اجرایی شدن چنین کیف‌ پولی تسویه آن خواهد بود. در مقابل بانک مرکزی با پیاده‌سازی کیف‌ پول همراه برای پرداخت‌های خرد به صورت محدود مخالفتی ندارد. بانک‌ها، پی‌اس‌پی‌ها و تولیدکنندگان مختلف می‌توانند با هدف قرار دادن بخش‌های مختلف اقتصادی کیف‌ پول خاصی برای آن تعریف کنند؛ به‌ عنوان مثال یک کیف‌ پول خاص برای تاکسی‌ها یا کیف ‌پول خاص برای نانوایی‌ها

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz