اینترنت گران و بی‌کیفیت، کاربران را به کارزار کشاند

«اعتراض به اپراتورهای تلفن همراه» با هشتگ «نه به گران‌فروشی» یکی از کارزارهایی است که در اعتراض به قیمت و کیفیت اینترنت راه‌اندازی شده و توانسته بیش از ۱۲ هزار امضا جمع کند. نویسنده این کارزار معتقدست افزایش هزینه اینترنت، به‌ویژه پس از دوره اختلال و محدودیت دسترسی به اینترنت بین‌الملل، فشار بیشتری بر کاربران وارد کرده است.

سیدمحمدرضا حسینی شاه‌خاصه، نویسنده این کارزار، درباره دلیل راه‌اندازی آن به پیوست می‌گوید: «کار من کاملا با اینترنت مرتبط است و به همین دلیل تصمیم گرفتم این کارزار را راه بیندازم. فکر می‌کردم شاید چند هزار نفر مثل من ناراضی باشند، اما ۱۲ هزار امضا در کمتر از چند روز نشان داد این فقط یک مشکل شخصی نیست.»

او با اشاره به اینکه بخش دیگری از اعتراض کاربران به نبود شفافیت درباره نحوه محاسبه حجم مصرفی بازمی‌گردد می‌گوید: «ما قبض می‌دهیم برای حجمی که احساس می‌کنیم خیلی زودتر از قبل تمام می‌شود. یک اپراتور قیمت را افزایش می‌دهد و دیگری با تخفیف‌های مختلف بسته ارائه می‌کند، اما در نهایت هزینه ماهانه کاربران بیشتر شده است»

شاه‌خاصه همچنین به تغییر شرایط محاسبه ترافیک برخی خدمات داخلی اشاره می‌کند و معتقدست کاربران نمی‌توانند به‌سادگی متوجه شوند حجم اینترنت آنها دقیقا چگونه مصرف شده است.

در پی افزایش این اعتراض‌ها، وزیر ارتباطات نیز دستور پیگیری نحوه محاسبه مصرف اینترنت کاربران را صادر کرد و سازمان تنظیم مقررات را مسئول پیگیری این موضوع انتخاب کرد. همچنین مقرر شده است سامانه‌ای برای افزایش شفافیت در این زمینه ایجاد شود تا کاربران بتوانند جزئیات و میزان مصرف اینترنت خود را مشاهده و کنترل کنند.

اپراتورهای تلفن همراه اما وجود حجم‌خواری یا کسر عامدانه و غیرواقعی از بسته‌های اینترنت را رد کرده‌اند. توضیح مشترک آنها این است که بخشی از افزایش مصرفی که کاربران تجربه می‌کنند، به استفاده گسترده‌تر از فیلترشکن‌ها بازمی‌گردد. عبور ترافیک از VPN می‌تواند سربار ارتباطی ایجاد کند و در برخی موارد باعث افزایش مصرف داده شود.

تغییر الگوی مصرف کاربران نیز عامل دیگری است که اپراتورها بر آن تاکید دارند. افزایش کیفیت ویدئوها در پلتفرم‌ها، تماشای محتوای تصویری با وضوح بالاتر و افزایش استفاده از سرویس‌های ویدئویی باعث شده حجم داده مصرفی کاربران نسبت به گذشته بیشتر شود. به این ترتیب، آنچه کاربران به‌عنوان زودتر تمام شدن بسته اینترنت تجربه می‌کنند، از نگاه اپراتورها لزوما به معنای محاسبه نادرست حجم نیست.

با این حال، همین اختلاف میان تجربه کاربران و توضیح اپراتورها، ضرورت شفاف‌تر شدن نحوه محاسبه مصرف را بیشتر کرده است؛ به‌ویژه در شرایطی که با افزایش قیمت بسته‌ها، هر گیگابایت اینترنت سهم بیشتری از هزینه ماهانه خانوارها به خود اختصاص می‌دهد.

اینترنت در مسیر تبدیل شدن به یک هزینه سنگین

نگرانی اصلی نویسنده کارزار تنها افزایش قیمت بسته‌ها نیست. او معتقدست ادامه این روند می‌تواند دسترسی گروه‌های کم‌درآمد به اینترنت را محدود کند؛ آن هم در شرایطی که آموزش، اشتغال، ارتباطات و بخش قابل توجهی از خدمات روزمره به اینترنت وابسته شده‌ است.

او می‌گوید:«در دنیای دیجیتال امروز، اینترنت یک وسیله عادی و همه‌گیر است، اما اگر این روند ادامه پیدا کند ممکن است برای بخشی از جامعه به یک خدمت گران تبدیل شود. ما نمی‌گوییم اینترنت رایگان باشد؛ مطالبه ما این است که در برابر هزینه‌ای که پرداخت می‌کنیم، اتصال پایدار و شفاف داشته باشیم.»

این مسئله برای خانواده‌هایی که چند کاربر اینترنت دارند پررنگ‌تر است. هزینه بسته‌های اینترنت در چنین خانواده‌هایی دیگر هزینه یک خط تلفن همراه نیست و می‌تواند بخشی از مخارج ماهانه خانوار را تشکیل دهد.

زهرا، نوجوان ۱۴ ساله‌ای که در تیک‌تاک فعالیت می‌کند، یکی از همین کاربران است. او بااشاره به اینکه افزایش هزینه اینترنت مستقیما روی فعالیتش اثر گذاشته است می‌گوید:«پدر من راننده است و درآمدش باید هزینه‌های مختلف خانواده را پوشش دهد. اینترنت خیلی زود تمام می‌شود و در عین حال کیفیت هم پایین آمده است.»

او در مورد انتظارش از اپراتورها نیز می‌گوید:«انتظار عجیب و زیادی نداریم؛ فقط می‌خواهیم وقتی هزینه بیشتری پرداخت می‌کنیم، کیفیت و سرعت بهتری هم دریافت کنیم.»

در سوی دیگر این اعتراض‌ها، اپراتورها همچنان بر ضرورت اصلاح تعرفه اینترنت تاکید می‌کنند. در حالی که کاربران از افزایش هزینه دسترسی به اینترنت و تناسب نداشتن قیمت با کیفیت خدمات گلایه می‌کنند، اپراتورها معتقدند تعرفه‌های فعلی با رشد هزینه‌های توسعه و نگهداری شبکه همخوانی ندارد و درآمد حاصل از فروش اینترنت، منابع کافی برای سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساخت را فراهم نمی‌کند.

به اعتقاد اپراتورها، ادامه فعالیت با تعرفه‌های فعلی می‌تواند توان آنها برای سرمایه‌گذاری در افزایش ظرفیت و ارتقای کیفیت شبکه را کاهش دهد. به این ترتیب، بحث قیمت اینترنت میان دو مطالبه قرار گرفته است: کاربرانی که در برابر هزینه بیشتر، کیفیت و پایداری بالاتری می‌خواهند و اپراتورهایی که بهبود همین کیفیت را نیازمند افزایش درآمد و سرمایه‌گذاری بیشتر می‌دانند.

هزینه بیشتر، آموزش دشوارتر

افزایش وابستگی به اینترنت تنها به سرگرمی یا فعالیت در شبکه‌های اجتماعی محدود نمی‌شود. تجربه سال‌های گذشته از آموزش مجازی تا دورکاری، اینترنت را به یکی از زیرساخت‌های اصلی آموزش و اشتغال تبدیل کرده است. به همین دلیل افزایش قیمت در کنار ناپایداری شبکه برای دانشجویان، معلمان و افرادی که کارشان به اتصال دائمی وابسته است، اثر متفاوتی دارد.

سمیه، دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت اطلاعات و معلم، معتقدست افزایش هزینه‌های ارتباطی در کنار ضعف زیرساخت، آموزش آنلاین را با چالش مواجه کرده است.

او به پیوست می‌گوید:«دسترسی پایدار که باید یکی از الزامات اولیه فرآیند یادگیری باشد، اکنون تحت تاثیر هزینه بالای ترافیک بین‌الملل، اختلال و نوسان اتصال و افت پهنای باند قرار گرفته است.»

به گفته او، مسئله اصلی فاصله میان هزینه‌ پرداخت‌شده توسط کاربران و کیفیتی است که دریافت می‌کنند. تداوم این وضعیت و شکاف میان هزینه‌های پرداختی و خدمات دریافتی، کیفیت آموزش مجازی را کاهش داده و بهره‌وری فرآیندهای آموزشی و پژوهشی را نیز تحت تاثیر قرار داده است.

اعتراض از شبکه‌های اجتماعی به کارزار

نارضایتی از اینترنت موضوع تازه‌ای نیست، اما افزایش قیمت بسته‌ها در کنار تداوم گلایه از کیفیت و سرعت، شکل اعتراض کاربران را تغییر داده است. بخشی از این اعتراض‌ها اکنون در قالب کارزارهایی مطرح می‌شود که تلاش می‌کنند مطالبه پراکنده کاربران را به یک درخواست عمومی تبدیل کنند.

نامه کارزار «اعتراض به اپراتورهای تلفن همراه» نیز پس از افزایش تعداد امضاها برای پیگیری از سوی مسئولان صادر شده است.

روایت کاربران امضاکننده این کارزار یک نقطه مشترک دارد، آنها لزوما خواستار اینترنت ارزان یا رایگان نیستند، بلکه نسبتِ میان هزینه و کیفیت را زیر سؤال می‌برند. برای آنها افزایش قیمت زمانی قابل پذیرش‌تر است که به اتصال پایدارتر، سرعت بیشتر و شفافیت در محاسبه مصرف منجر شود؛ انتظاری که از نگاه این کاربران، هنوز برآورده نشده است.

تا زمانی که افزایش تعرفه با بهبود ملموس کیفیت همراه نشود، فاصله میان منطق اپراتورها و تجربه کاربران باقی می‌ماند. کاربر بیش از آنکه هزینه‌های توسعه شبکه را ببیند، نتیجه آن را در سرعت، پایداری و کیفیت اتصال خود می‌سنجد. بنابراین حتی اگر اصلاح تعرفه از منظر اقتصادی برای ادامه سرمایه‌گذاری ضروری باشد، همراه کردن کاربران با آن زمانی امکان‌پذیرتر است که آنها نیز اثر این افزایش هزینه را در کیفیت اینترنتی که دریافت می‌کنند، احساس کنند.