۱۴ همت پرداخت اعتباری در یک ماه؛ نشانه‌ای از تغییر رفتار مالی ایرانی‌ها

به گزارش پیوست، در روز نخست نمایشگاه الکامپ، پنلی با عنوان «آینده خدمات مالی در ایران» برگزار شد که در آن فعالان فین‌تک و بانکداری درباره رشد پرداخت اعتباری، کاهش قدرت خرید مردم، آینده لندتک و جایگاه بانک‌ها و فین‌تک‌ها در اقتصاد دیجیتال بحث کردند. نکته‌ای که در این پنل بیش از همه مورد تأکید قرار گرفت، صرفاً افزایش تقاضا برای خرید اقساطی نبود؛ بلکه این ادعا بود که رفتار مالی خانوارها در حال تغییری بنیادین است، تغییری که می‌تواند در سال‌های آینده شکل پس‌انداز، سپرده‌پذیری و نقش سنتی بانک‌ها را نیز دستخوش تحول کند.

رشد ۲۵ برابری خرید قسطی

مصطفی امیری، مدیرعامل زرین‌پال، از رشد ۲۵ برابری حجم خرید قسطی خبر داد و گفت حدود یک‌چهارم پرداخت‌ها اکنون به شکل اعتباری انجام می‌شود. به گفته او، در تیرماه مجموعاً ۱۴ همت پرداخت اعتباری در بازار ثبت شده و اسنپ‌پی و دیجی‌پی از بازیگران پیشرو این حوزه به شمار می‌روند. امیری تأکید کرد استفاده از اعتبار دیگر محدود به خریدهای بزرگ نیست و مردم برای نیازهای روزمره نیز به سراغ پرداخت اعتباری می‌روند، چراکه به بیان او «پول دیگر دست مردم نیست»

او همچنین درباره نقش هوش مصنوعی در صنعت پرداخت گفت: فرایندی که پیش‌تر برای رسیدن به محصول اولیه هفت تا هشت هفته زمان می‌برد، اکنون در برخی موارد به چند ساعت کاهش یافته است. به گفته امیری، هوش مصنوعی می‌تواند در اعتبارسنجی و کشف تقلب از جمله شناسایی رفتارهای پیچیده و ربات‌ها نقش مؤثری ایفا کند، اما باید مراقب بود این فناوری به‌مرور مسیر تصمیم‌گیری انسان را دیکته نکند.

از پرداخت‌یاری تا فین‌تک

رامیار قنبری، رئیس انجمن پرداخت‌یار، با مروری بر شکل‌گیری پرداخت‌یارها از سال ۱۳۹۷ گفت: در آن مقطع حدود ۲۰۰ مجوز در حوزه پرداخت صادر و شرکت‌های متعددی برای ارائه خدمات نوآورانه تأسیس شدند. به گفته او بخشی از سرویس‌های ایجادشده توسط همین شرکت‌ها بعدها به ساختار خدمات بانک مرکزی راه یافت، هرچند رویکرد رگولاتوری نسبت به این کسب‌وکارها در ادامه تغییر کرد.

قنبری بر این باور است که اقتصاد دیجیتال در سال‌های اخیر آسیب جدی دیده و کاهش قدرت خرید مردم، استفاده از اعتبار را به بخشی از الگوی رفتاری خرید تبدیل کرده است. او افزود: هنوز داده دقیقی از وضعیت بیکاری و شرایط اقتصادی مردم منتشر نمی‌شود و همین موضوع تصویر روشنی از آینده اقتصاد به دست نمی‌دهد.

فین‌تک‌ها در برابر بانک‌ها

مهدی فاطمیان، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل زیبال، با نگاهی بلندمدت‌تر گفت: در افق پنج تا ۱۰ سال آینده، فین‌تک‌ها می‌توانند بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های سنتی بانک‌ها را در اختیار بگیرند؛ چراکه بانک‌ها به دلیل ساختار بروکراتیک و دغدغه‌های روزمره، به اندازه فین‌تک‌ها چابک نیستند و نمی‌توانند هم‌گام با آنها در مسیر نوآوری حرکت کنند.

او با اشاره به تجربه شرکت‌های پرداخت‌یار گفت: بسیاری از سرویس‌های نوآورانه از دل همین شرکت‌ها و بانک‌ها شکل گرفته‌اند، هرچند بخشی از این کسب‌وکارها به‌مرور از فضای رقابت کنار رفته‌اند. به گفته فاطمیان، انعطاف‌پذیری شرط بقای کسب‌وکارها در عبور از بحران‌هاست.

فاطمیان درباره تغییر رفتار مصرف‌کننده گفت: مردم دیگر لزوماً خرید خود را به‌صورت نقدی انجام نمی‌دهند و بسته به شرایط اقتصادی، ممکن است استفاده از اعتبار یا تسهیلات را به پرداخت نقدی ترجیح دهند. از نگاه او، این روند در نهایت می‌تواند به تغییر شکل سپرده‌پذیری و کوچک‌ترشدن سهم سنتی بانک‌ها از دارایی‌های مردم بینجامد.

تمرکز بر افق کوتاه‌مدت

امین‌رضا ریاضتی، مدیر ارشد بانکداری و اقتصاد دیجیتال، معتقد است: به‌جای پیش‌بینی برای ۵ سال آینده، باید بر بازه ۶‌ماهه تا یک‌ساله تمرکز کرد. او پرداخت‌های خرد و کیف پول دیجیتال را از روندهای اجتناب‌ناپذیر پیش‌رو دانست و گفت با توجه به کاهش استفاده از پول نقد، حرکت به سمت پرداخت‌های خرد دیجیتال در کمتر از شش ماه آینده شتاب بیشتری خواهد گرفت.

ریاضتی با اشاره به آمار مطرح‌شده در پنل گفت خرید اعتباری در مدت اخیر نزدیک به سه برابر شده است. به گفته او، در شرایط بحرانی، کسب‌وکارهایی موفق‌تر خواهند بود که بتوانند نیازهای ضروری و روزمره مردم را بدون وابستگی شدید به شرایط موجود پاسخ دهند.

در بخش پایانی پنل، امیری تأکید کرد که پرداخت اعتباری را نباید صرفا محصول فقر دانست، بلکه می‌توان آن را راهی برای افزایش دارایی و تصمیم‌گیری هوشمندانه‌تر مصرف‌کننده تلقی کرد. او افزود: با تغییر شکل پس‌انداز و تنوع بیشتر ابزارهای مالی، بخشی از فعالیت‌هایی که امروز در بانک‌ها متمرکز است، ممکن است به‌تدریج از این ساختار خارج شود.

در مجموع، سخنرانان این پنل تاکید کردند که رشد پرداخت اعتباری، کاهش قدرت خرید، توسعه فین‌تک‌ها و تحول در الگوی پس‌انداز، در کنار پیشرفت فناوری، می‌تواند در سال‌های آینده ساختار سنتی بانکداری را دگرگون کند؛ هرچند میزان این تحول به تصمیمات رگولاتوری، چابکی بانک‌ها و توان کسب‌وکارها برای عبور از بحران‌های اقتصادی وابسته است.