جویشگران بومی در آزمونی دوباره؛ چگونگی کارکرد موتورهای جست‌وجو در نبود اینترنت

به گزارش پیوست، سه قطعی گسترده اینترنت، از خرداد سال ۱۴۰۴ تا لحظه تنظیم این گزارش در فروردین ۱۴۰۵، را می‌توان مهم‌ترین آزمون‌‌‌ فنی و زیرساختی جویشگران بومی دانست. آزمونی که همچنان ادامه دارد و در هر دوره مقدار بلوغ موتورهای جست‌وجوگر داخلی را نشان می‌دهد. «جویشگر بومی و دو دهه هزینه برای چند روز تاب‌آوری» گزارشی مفصل در خصوص اهداف شکل‌گیری و میزان سرمایه‌گذاری در موتورهای جست‌وجوی بومی است که پیش‌تر و به دنبال قطعی اینترنت دی ماه منتشر شد. حال در فرایند نگارش این گزارش پنج جویشگر بومیِ ذره‌بین، برتینا، گردو، شادبین و ریسمون را از جهت چگونگی کارکرد و کیفیت سرچ آنها بررسی کرده‌ایم. مفاهیم سرچ شده در این جویشگران شامل افراد و برندهای شناخته شده و همچنین امور روزمره هستند.

نتایج محدود جویشگران بومی

پیش هرچیز و در تعریفی کلی، موتور جست‌وجو سامانه‌ای است که با استفاده از ربات‌های خزش، بخش بزرگی از صفحات وب را جمع‌آوری و در پایگاه داده خود نمایه‌سازی می‌کند تا در پاسخ به جست‌وجوی کاربران نتایج متنوعی ارائه دهد. با این حال در عمل بسیاری از موتورهای جست‌وجوی بومی به دلیل محدودیت زیرساخت، دامنه خزش بسیار کوچک‌تری دارند و بیشتر به مجموعه‌ای از وب‌سایت‌های داخلی محدود می‌شوند. بر این اساس در شرایطی که دسترسی به اینترنت جهانی نیز مختل باشد، دامنه نتایج بیش از پیش محدود شده و تجربه کاربر به جست‌وجو در چند منبع داخلی تقلیل پیدا می‌کند.

با تمام محدودیت‌های موجود اما در میان پنج جویشگر بررسی شده، موتور جست‌وجوی برتینا بهترین نتایج جست‌وجو را به همراه داشته است. در کنار نتایج مرتبط، این جویشگر در نتیجه جست‌وجوی برخی موضوعات شناخته شده‌ از هوش مصنوعی برای پاسخ استفاده می‌کند؛ قابلیتی که در دیگر موتورهای جست‌وجوی بومی وجود ندارد. موتور جست‌وجوی برتینا در این دوره از قطعی اینترنت، غالبا از سوی کاربران معرفی شد و تا پیش از این، تبلیغ و معرفی چشم‌گیری از آن وجود نداشت. هر چند این روزها تبلیغات خود را در پیام‌رسان‌ها آغاز کرده است.

یکی از مسائل سرچ شده در جویشگران بومی مربوط به هواشناسی و دیگری مربوط به تاریخِ روز است. بررسی‌ها نشان می‌دهد نتایج به دست آمده از جست‌وجو معمولاً به‌روز نیست و اولین سایت‌های نمایش داده شده باز نمی‌شوند. همچنین در میان موتورهای جست‌وجو، جویشگر ریسمون نتایجی را نمایش داد که ارتباطی با مفهوم سرچ‌ شده ندارد.

نتایج غیرمرتبط در جویشگر ریسمون تنها مربوط به این موضوع نبود و سرچ موضوعاتی مثل «دیجی‌کالا» یا «ویکی‌پدیا» هم نتیجه‌ای به دنبال نداشت.

وقتی خطا بخشی از فرآیند جست‌وجو است

جدای از نتایج جست‌وجو، گزارش‌های کاربران نشان‌ می‌دهد سرچ در جویشگران بومی در بسیاری از مواقع با خطا روبه‌رو می‌شود. خطاهای مقطعی در موتورهای جست‌وجوی داخلی معمولاً به دلیل ترکیبی از افزایش ترافیک کاربران، محدودیت زیرساخت پردازشی، وابستگی به سرویس‌های پشتیبان و اختلالات شبکه‌ای است. از همین‌رو جست‌وجو در هر بازه‌ای از شبانه روز نتایج متفاوتی در جویشگران بومی به همراه دارد. برای مثال بررسی‌ها نشان می‌دهد نتایج جست‌وجو در ساعات اولیه صبح متفاوت از نتایجی است که در طی روز به دست آمده و همچنین با خطای کمتری همراه است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد مهم‌ترین اختلال در جویشگران بومی در بخش تصاویر و چند رسانه‌ای است. موتور جست‌وجوی شادبین که جویشگری مخصوص کودکان و نوجوانان است، در ابتدای جست‌وجو مفاهیمی را برای جست‌وجو پیشنهاد می‌دهد. یکی از این موارد مربوط به سفره هفت سین است. با این حال نتیجه جست‌وجوی عکس «سفره هفت سین» در شب با خطا همراه و در ساعات ابتدایی صبح بدون خطا بود.

از سمتی دیگر جست‌وجوی «علیرضا زاکانی» در بخش‌های عکس، ویدئو و اخبار جویشگر گردو نتیجه‌ای به دنبال نداشت. هرچند در صفحه اصلی جویشگر گردو اخباری با این مفهوم نمایش داده شد اما سایر بخش‌ها در این جویشگر مطالبی را نمایش نمی‌دهد.

جست‌وجو در موتور جست‌وجوی ذره‌بین نیز در این مدت بارها با خطا همراه بوده است. بعد از خاموشی دی ماه پیوست برای ارتباط و گفت‌وگو با سه جویشگر ذره‌بین، گردو و ریسمون تلاش کرد و از میان آنها تنها ذره‌بین پاسخگوی بخشی از سوالات طرح شده بود. در آن دوره نیز این جویشگر اعلام کرد که مهم‌ترین دلیل اختلال و بروز خطا در نتایج جست‌وجو به واسطه حجم بالای ترافیک در این موتور جست‌وجو است.

در شرایطی که اینترنت جهانی با اختلال‌های طولانی‌مدت و قطعی‌های مکرر مواجه بوده، جویشگران بومی تنها گزینه در دسترس کاربران برای جست‌وجو در وب هستند. با این حال بررسی‌ تجربه کاربران نشان می‌دهد که این سرویس‌ها بیش از آنکه بتوانند نقش یک موتور جست‌وجوی را ایفا کنند، بیشتر به ابزاری برای جست‌وجوی حداقلی و سطحی در چند منبع محدود تبدیل شده‌اند. این شرایط حتی تعریف و مفهوم موتور جست‌وجو را با چالش روبه‌رو می‌کند.

در آخر می‌توان گفت مساله امروز جویشگران بومی، بیش از هر چیز اختلاف میان ادعا و کارکرد واقعی است که اگر برطرف نشود، نه‌تنها قابلیت‌های موجود بهبود پیدا نمی‌کنند، بلکه اعتماد کاربران نیز نسبت به این ابزارها کاهش می‌یابد. مسیر پیش‌رو نیازمند اصلاحات عمیق در زیرساخت، پایگاه‌های داده، معماری فنی و در تعریف اهداف و ظرفیت‌های این سرویس‌ها است. مسیری که شاید مهم‌ترین لازمه تحقق آن وجود اینترنتی پایدار است. تنها در صورت کاهش این شکاف است که جویشگران بومی می‌توانند برای کاربران به عنوان یک انتخاب باشند و نه اجباری برای گذران حداقل نیازهای جست‌وجو.