یک سال پس از تغییر مدیریت؛ معاونت علمی ریاست‌جمهوری؛ میان وعده، سند و واقعیت

یک سال پس از انتصاب حسین افشین به معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهوری، هوش مصنوعی به پررنگ‌ترین اولویت سیاست فناوری دولت تبدیل شده است؛ اولویتی که با تدوین اسناد، تشکیل ستاد و وعده‌های کلان همراه بوده، اما در میدان اجرا با همان چالش‌های قدیمی زیست‌بوم نوآوری، از اینترنت ناپایدار تا شکاف در توزیع منابع، روبه‌روست. مرداد ۱۴۰۳، با انتصاب حسین افشین در سمت معاون علمی رئیس‌جمهوری، نشانه‌های مشخصی از تغییر اولویت‌ها در این نهاد سیاست‌گذار دیده شد. برخلاف دوره‌های پیشین که تمرکز معاونت بیشتر بر افزایش تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان، توسعه پارک‌های علم و فناوری و حمایت‌های پراکنده بود، در ماه‌های ابتدایی استقرار مدیریت جدید، یک فناوری بیش از همه به مرکز توجه آمد: هوش مصنوعی. این تمرکز خیلی زود به ویترین سیاست فناوری دولت تبدیل شد؛ از تدوین سند و تشکیل ستاد گرفته تا وعده‌های کلان درباره بازار چندده‌هزار میلیاردی، مراکز داده و رقابت منطقه‌ای. اما همزمان، وضعیت میدانی زیست‌بوم نوآوری، از شرکت‌های دانش‌بنیان تا استارت‌آپ‌ها، نشان داد فاصله میان اولویت‌گذاری جدید و واقعیت اجرایی، همچنان درخور توجه است. اولویت جدید، مساله قدیمی هوش مصنوعی جزو معدود فناوری‌هایی است که در ایران، از همان بدو ورود با استقبال سیاست‌گذاران مواجه شد. با آغاز‌به‌کار دولت جدید، این رویکرد نه‌تنها ادامه یافت بلکه پررنگ‌تر شد. حسین افشین، معاون علمی رئیس‌جمهوری، در گفت‌وگوهای گوناگون تاکید کرد تولی‌ هوش مصنوعی در کشور بر عهده معاونت علمی است؛ موضعی که به‌وضوح نشان‌دهنده تلاش برای تمرکز این حوزه در یک نهاد مشخص بود. در همین چارچوب، معاونت علمی طی یک سال گذشته دو سند کلیدی را تدوین و ابلاغ کرد: سند ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی در اردیبهشت ۱۴۰۴ و برنامه تقسیم کار ملی هوش مصنوعی در آبان‌ماه. این اسناد، در نگاه نخست، نشانگر عبور از پراکندگی نهادی و تلاش برای خلق ادبیات مشترک میان دستگاه‌های گوناگون بودند؛ اتفاقی که پیش از...