چرا تجارت الکترونیکی ایران با وجود رشد داخلی، در بازارهای جهانی سهمی ندارد؟ پلتفرم‌های بزرگ، مرزهای بلندتر

مدت‌هاست گسترش تجارت الکترونیکی فرامرزی نه‌تنها رویای سیاست‌گذاران کشور، بلکه یکی از آرزوهای دست‌نیافته فعالان اکوسیستم اقتصاد دیجیتال ایران نیز به شمار می‌رود. پلتفرم‌های ایرانی، گرچه در بسیاری از حوزه‌ها از نظر حجم بازار، تعداد کاربران و تجربه عملیاتی، با نمونه‌های منطقه‌ای قابل مقایسه‌اند و حتی در برخی شاخص‌ها از آنها جلوترند، یک محدودیت بنیادین دارند: درون مرزهای ایران محبوس شده‌اند. این پلتفرم‌ها بارها تلاش کرده‌اند حصارها را بشکنند و وارد بازارهای منطقه‌ای شوند؛ از خاورمیانه و آسیای میانه گرفته تا روسیه. پلتفرم‌های ایرانی مدت‌هاست رویای ورود به بازار اروپا و حتی آسیای شرقی را نیز از برنامه‌های خود خارج کرده‌اند بااین‌حال، حتی در بازارهای منطقه‌ای نیز که بعد مسافت بسیار اندک است و برنامه‌های اقتصادی و سیاسی مشترکی وجود دارد، هرکدام از پلتفرم‌های ایرانی در مسیر ورود به بازار منطقه‌ای هر بار در نقطه‌ای مشترک متوقف شده‌اند: تحریم‌ها، قطع ارتباط با نظام مالی جهانی، ناتوانی در تسویه بین‌المللی و نبود زیرساخت لجستیکی قابل اتکا. نتیجه این شده که رشد اقتصاد دیجیتال ایران، برخلاف ظاهر پرجنب‌وجوش‌اش، درون‌گرا، محدود و شکننده باقی مانده است. رشد داخلی، انسداد خارجی اقتصاد دیجیتال ایران در دهه گذشته، دست‌کم در سطح داخلی، رشد چشمگیری پیدا کرده است. هرچند هنوز سهم اقتصاد دیجیتال از GDP در ایران تقریباً پنج درصد است اما تعداد کسب‌وکارهای اینترنتی دارای اینماد طبق گزارش تجارت الکترونیکی سال ۱۴۰۳، به بیش از ۳۰۰ هزار واحد رسیده و ارزش اسمی بازار تجارت الکترونیکی کشور نیز از حدود ۷۴ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۹۳ به بیش از ۵۵۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است. این ارقام جدا از ارقام تجارت اجتماعی است، بازاری که با توجه به فیلترینگ شبکه‌های اجتماعی در دوره‌هایی بسیار اوج می‌گیرند و در دوره‌هایی دیگر خاموش می‌شوند و هنوز آمار فعالیت‌شان در آمار رسمی گنجانده نمی‌شود. همین اعداد، بیش از آنکه نشانه بلوغ باشند، گواه یک...