هوش ‌مصنوعی در بن‌بست دیجیتال ایران؛ وقتی ابزار ضروری، کانال خروج داده می‌شود

وابستگی دیجیتال همیشه در روزهای عادی دیده نمی‌شود. در جریان کار روزمره، ابزارها بی‌صدا عمل می‌کنند و به بخشی از عادت حرفه‌ای و آموزشی کاربران تبدیل می‌شوند. اما کافی است دسترسی مختل شود تا روشن شود کدام سرویس‌ها صرفاً گزینه‌اند و کدام‌ به زیرساخت بدل شده‌اند. در میان ده‌ها خدمت دیجیتال که در جریان دو بار قطعی سراسری اینترنت در سال ۱۴۰۴ از دسترس خارج شدند، بازگشت سریع موتور جست‌وجوی گوگل و چت‌بات ChatGPT حامل پیامی فراتر از یک تصمیم فنی بود؛ این انتخاب نشان داد برخی ابزارهای دیجیتال، فارغ از منشاء خارجی یا داخلی، به مرحله‌ای از ضرورت رسیده‌اند که حذف‌شان به‌معنای اختلال مستقیم در کار، آموزش و تصمیم‌سازی است. وقتی بحران، اولویت واقعی را لو می‌دهد برای بخش بزرگی از کاربران ایرانی، چت‌بات‌ها مدت‌هاست از سطح کنجکاوی فناورانه عبور کرده‌اند. دانشجویان برای تحقیق و نگارش، روزنامه‌نگاران برای ایده‌پردازی و تحلیل، برنامه‌نویسان برای حل مساله و حتی مدیران برای تصمیم‌سازی روزمره، به این ابزارها تکیه می‌کنند. در چنین وضعیتی، حذف یا محدودسازی آنها صرفاً به‌معنای قطع دسترسی به یک سرویس خارجی نیست، بلکه به‌طور مستقیم بهره‌وری، جریان کار و حتی آموزش را مختل می‌کند. همین وابستگی است که در لحظه بحران، سیاست‌گذار را نیز ناگزیر از پذیرش نقش این ابزارها می‌کند. اما این پذیرش، روی دیگری هم دارد. هرچه یک ابزار ضروری‌تر می‌شود، حجم داده‌ای که از طریق آن تولید و منتقل می‌شود نیز افزایش می‌یابد. تفاوت چت‌بات‌ها با بسیاری از سرویس‌های دیجیتال در این است که کاربر، آگاهانه و فعالانه، داده را وارد سیستم می‌کند. داده‌ای که اغلب شامل جزئیات کاری، تحلیل‌های حرفه‌ای و فرایندهای فکری است. به‌این‌معنا، بازگشایی یک چت‌بات در بحران فقط بازشدن یک سرویس نیست، بلکه بازشدن مسیری گسترده برای جریان داده به خارج از کشور است. در چنین موقعیتی، دوگانه‌ای قدیمی دوباره رخ می‌نماید. دوگانه‌ای که سیاست‌گذاری دیجیتال ایران بارها با آن روبه‌رو شده...