رویکرد سنتی به پول مدرن

یکی از اصلی‌ترین تفاوت‌های نظام‌های سیاست‌گذاری مدرن با نظام‌های سنتی، نحوه تعامل با تمامی ذی‌نفعان حین سیاست‌گذاری است. در یک نظام سنتی‌ دولت، شما بخوانید رگولاتور بخشی، خود را پدر و دانای کل می‌داند و سعی می‌کند به‌ جای تمامی طرف‌های درگیر فکر کند، به ‌جای آنها به فکر منفعت‌شان باشد و مانع آسیب زدن به بخش‌های دیگر شود. او بی‌شک با همان نگاه پدرسالانه، می‌خواهد تصمیمی بگیرد که از منظر خودش بهترین تصمیم است و در نهایت تصمیمش را اعلام می‌کند و انتظار دارد تمامی افراد آن تصمیم را بپذیرند و به آن احترام بگذارند. طبیعی است چنین نگاهی پذیرای انتقاد نیز نخواهد بود. حال در نظام‌های مدرن‌تر سیاست‌گذاری علاوه بر اینکه قانون‌گذاری و رگولاتوری از همان ابتدا به ذی‌نفعان واگذار می‌شود و از آنان خواسته می‌شود تا مصوبه‌ای برای خود تنظیم کنند در بسیاری از مواقع نیز برای تصمیم‌های کلان‌تر از حضور و نظرات تاثیرگذار تمامی‌ذی‌نفعان موضوع استفاده می‌شود و زمانی تصمیم مشخصی اخذ می‌شود که تقریباً تمامی طرف‌ها با آن تصمیم موافق باشند و آن را بپذیرند. در این صورت است که تقریباً تصمیم هرچند ممکن است منتقدانی نیز داشته باشد اما در هر صورت از سوی خود آن منتقدان نیز پذیرفته می‌شود و هیچ‌کس در اجرای آن به خود شکی راه نمی‌دهد چراکه نماینده منتقد نیز در جلسات تصمیم‌گیری حضور داشته هرچند شاید تمامی نظراتش اعمال نشده باشد.

ما هنوز در نظام سیاست‌گذاری سنتی گیر کرده‌ایم و وارد مسیر نظام‌های سیاست‌گذاری مدرن نشده‌ایم و حتی اگر گاهی قدمی در آن جهت برداشته‌ایم، مدل تصمیم‌گیری برای پرداخت‌یارها، سریع از مسیر خود بازگشته‌ایم و به گونه‌ای دیگر عمل کرده‌ایم.

در شرایط فعلی نیز به نظر می‌رسد بانک مرکزی از همین رویکرد سیاست‌گذاری برای طراحی و مقرره‌گذاری ریال دیجیتالی یا رمزپول بانک مرکزی استفاده کرده است. با توجه به اینکه رگولاتور پولی کشور طبق قوانین بالادستی خود را متولی بلامنازع سیاست‌گذار حوزه پولی کشور می‌داند بسترهای لازم فنی و قانون‌گذاری برای ریال دیجیتالی به عنوان یکی از انواع پول‌ را فراهم کرده است. این در شرایطی است که بسیاری از فعالان این حوزه و کارشناسان از اقدامات بانک مرکزی مطلع نیستند و نمی‌دانند این رگولاتور در چه فضا و با چه دیدگاهی اقدام به آماده‌سازی این بستر کرده است. همین ناآشنایی در بسیاری از مواقع انتقادهایی را موجب می‌شود که شاید در صورت روشن‌تر بودن فضا اصلاً مطرح نمی‌شدند.

فناوری‌های جدید، با توجه به چندوجهی و چندلایه بودن، از پیچیدگی‌های بیشتری برخوردارند و احتمال می‌رود برخی لایه‌های آن از چشم سیاست‌گذار پنهان باقی بماند چراکه یک بخش به‌ تنهایی قادر به شناسایی آن نخواهد بود، این در حالی است که همکاری بخش‌های متفاوت کارکردی، بهتر می‌تواند این لایه‌های تاریک را روشن کند.

گرچه هنوز مصوبه یا مقرره ریال دیجیتالی در انتظار نهایی شدن و تصویب شورای پول و اعتبار است و تا نهایی شدن آن زمان باقی‌ست، اما انتشار هرچند اندک اخبار این حوزه نیز موجب نگرانی فعالان اکوسیستم شده است؛ آنها نگران‌اند ابزاری در دسترس قرار گیرد که نه تنها تمام وجوه آن دیده نشده بلکه مسیر تصمیم‌گیری‌ها نیز به سمتی هدایت شود که بازار توسعه پیدا نکند و در نهایت مشکلات جدیدی نیز پیش آید. از همین روست که در چنین فضایی ابزاری جز انتقاد در دسترس‌شان نیست. شاید تنها راهکار برای خروج از این وضعیت شفاف شدن تمامی فرایندهای قانون‌گذاری و فنی این نوآوری پولی باشد.