نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 32 باشگاه مدیران شرکت‌گردی صفحه 56

یک روز در گروه آریا همراه یکی از بزرگ‌ترین گروه‌های فناوری اطلاعات و ارتباط کشور در آستانه تحول

دگردیسی یک همراه

آریا همراه سامانه یک شرکت بزرگ و چندجانبه است؛ متشکل از چندین واحد تجاری مستقل که از امنیت و نرم‌افزار و خدمات ابری تا راهکارهای سازمانی را دربر می‌گیرد. بسیاری آریا همراه را به سبب خدماتش در زمینه مراکز داده می‌شناسند ولی در واقع این شرکت با پروژه‌های متنوعی که دست به آنها زده، یک سازمان گسترده و چندجانبه به حساب می‌آید که خود در پی یک تحول ارتباطی در کشور به وجود آمده است؛ تحولی که با آمدن اپراتور جدید تلفن همراه در آن زمان و گسترش سریع استفاده از این دستگاه ارتباطی در میان همه اقشار جامعه بسیاری از صنایع و روندهای خدمات‌رسانی را با تغییر بنیادین مواجه کرد. آریا همراه رسانه هم با آمدن MTN به ایران و تاسیس ایرانسل کار خود را با انجام پروژه‌های ارتباطی آغاز کرده و به تدریج آن را گسترش داده است. اما امروز آریا همراه سامانه خود را در مرحله متفاوتی می‌بیند؛ این مرحله دگردیسی از یک شرکت پیمانکار فناوری به یک شرکت ارائه‌دهنده خدمت به افراد و شرکت‌هاست و تلاش می‌کند بازار بزرگ‌تر و راه‌های نوین‌تری را پیش روی خود ببیند.

آریا همراه رسانه
زمینه کاری: ارائه راهکارهای ارتباطی، راه‌اندازی مراکز داده، تولید نرم‌افزار، امنیت، خدمات رایانش ابری
نیروی انسانی: ۴۳۰ نفر سال تاسیس: ۱۳۸۵

در طول شرکت‌گردی نیم‌روزه‌مان چند بار بین ساختمان‌های متعدد آریاهمراه در نزدیکی خیابان ظفر تهران چرخیدیم تا بتوانیم با همه افراد در بخش‌های مختلف صحبت کنیم و از کار واحدهای مختلف آگاه شویم. از ابتدا یلدا امینی که سمت سرپرستی واحد روابط عمومی ‌شرکت را بر عهده دارد، در این گردش همراه‌مان بود تا افراد و بخش‌های مختلف را به ما معرفی کند. پیش از اینکه آرامش شرکت را بر هم بزنیم به سراغ مرد اول شرکت می‌رویم. هرچند آریاهمراه سامانه در سال ۸۵ تاسیس شده اما داستان این شرکت از همین‌جا آغاز نمی‌شود. اسماعیل ثنایی مدیرعامل این شرکت ۲۷ سال در این حوزه فعالیت کرده و سابقه بسیاری از حضور در شرکت پتسا دارد؛ شرکتی که به گفته او جزو شرکت‌های انگشت‌شمار خصوصی است که از دهه ۶۰ به دهه ۹۰ رسیده است. او چند سال پیش از آن هم در شرکت‌های دیگر از جمله فیلیپس فرانسه سابقه فعالیت کرده و اکنون بازار فناوری ایران را به خوبی می‌شناسد. قبول دارد که نمی‌توان آریاهمراه را یک شرکت کاملاً خصوصی دانست اما روند جدا شدن زیر مجموعه‌‌ها را تلاشی برای استقلال این واحد‌ها می‌داند. هر کدام از طرح‌های شرکت که به بلوغ کافی برسند به شرکت‌های مستقل با مدیرعامل‌های جداگانه تبدیل می‌شوند. برنامه شرکت نیز در فاز اول توسعه به این صورت بوده و واحد‌ها در این مرحله بهSBU تبدیل شده‌اند. اما در فاز دوم، برنامه این است که شرکت‌های دیگری که هنوز در دل مجموعه قرار دارند و توانایی دارند که از لحاظ مالی روی پای خود بایستند به واحدهای مستقل تبدیل شوند و بیرون بروند. اگر شرکت‌ها نتوانند به اهداف دست یابند، باید در شرکت‌های دیگر ادغام شوند یا حتی در صورت لزوم منحل شوند چرا که برنامه سه‌ساله این است که در نهایت همه این شرکت‌ها با هم یک هلدینگ تشکیل دهند.
لازمه موفقیت و دوام شرکت‌ها به صورت یک واحد مستقل بر اساس تجربه ثنایی از دو طریق محقق می‌شود، یکی اینکه بازار به اندازه کافی تقاضای محصول شرکت را داشته باشد و دورنمای سرمایه‌گذاری در آن مثبت تلقی شود و دیگر اینکه مدیریت یا تیم اداره‌کننده شرکت به بلوغ کافی در زمینه اداره واحد زیر نظر خود رسیده باشد. البته در برخی مواقع ممکن است بازار تقاضای مکفی نداشته باشد و مدیریت هم موفق عمل نکند، در این صورت شرکت سرنوشتی جز انحلال ندارد اما در صورتی که بازار روند مثبتی به لحاظ نیاز به محصول داشته باشد، اما مدیریت زیرمجموعه کفایت لازم را دارا نباشد، مدیریت جدید برای مجموعه انتخاب می‌شود. تنها در صورتی شرکت صلاحیت کافی برای استقلال را احراز می‌کند که هر دو عامل در کنار هم وجود داشته باشند.

مدیرعامل آریا همراه را می‌توان معمار دوران جدید آن نیز به شمار آورد.

بازارهای جدید

آریاهمراه رسانه اخیراً گام‌های دیگری هم علاوه بر شیوه‌های تجاری جاافتاده‌اش برداشته است که می‌تواند دریچه‌های نویی در فرآیند‌های توسعه این شرکت بگشاید. حضور در کنسرسیوم تلویزیون اینترنتی و احتمالاً MVNO افق‌های جدیدی هستند که این شرکت پیش ‌روی خود می‌بیند. در واقع هر کدام از این پروژه‌های بزرگ و سنگین به تنهایی می‌توانند زمینه کل فعالیت یک شرکت باشند که احتمالاً در صورت موفقیت خود را به انشعاب‌های جداگانه تبدیل می‌کنند. اجرای این پروژه‌ها می‌تواند انرژی زیادی از شرکت بگیرد و بخش‌های زیادی را درگیر کند اما در آریاهمراه این تفکر وجود ندارد که از رقابت شرکت‌های استقلال‌یافته پیشگیری شود. بلکه این رقابت از نظر مدیریت شرکت مفید و مثبت شناخته می‌شود و این موفقیت هر مجموعه است که تعیین می‌کند کدام شرکت توانایی رقابت دارد و باید باقی بماند یا این قابلیت را ندارد و باید ادغام شود یا حتی به سمت انحلال برود.
گاهی فعالیت‌های بزرگ‌تر شرکت‌ها می‌تواند عاملی شود که مجموعه‌ها در کسوت رقیب در برابر مشتریان اصلی خود قرار بگیرند؛ مشتریانی که بخش اعظمی ‌از سرمایه شرکت را تامین می‌کنند و گاهی دلیل به وجود آمدن شرکت هم هستند. در این مورد آریاهمراه پیش‌بینی می‌کند که در بیشتر موارد وارد رقابت با اپراتورهای تلفن همراه نخواهد شد اما در مورد IPTV این رقابت ممکن است رخ بدهد. همچنین آریاهمراه در برخی طرح‌ها با برخی شرکت‌ها وارد کنسرسیوم شده اما ممکن است با همان همکاران در یک طرح دیگر رقیب به شمار آید. به همین دلیل شرکت تلاش می‌کند ضمن یافتن همکاران مناسب و کارساز نوعی هم‌افزایی به وجود بیاورد که طرح‌ها و پروژه‌ها با حداکثر ظرفیت به سرانجام برسند.
مساله دیگر نحوه تامین سرمایه برای طرح‌های کلان است. رقبای دیگر به دلیل وصل بودن به بنگاه‌های اقتصادی بزرگ دارای توان سرمایه‌ای بالا هستند. واضح است که این مساله می‌تواند برای موفقیت یا شکست به خصوص در طرح‌های بزرگ سرنوشت‌ساز باشد. از دید ثنایی این چالش چندان ترسناک نیست چرا که آریاهمراه در چند سال اخیر بخش اعظمی ‌از درآمد خود را صرف سرمایه‌گذاری داخل شرکت و پرداختن به تحقیق و توسعه کرده است. این کار با دو دیدگاه انجام گرفته ‌است؛ یکی اینکه در روند توسعه تک‌محوری وجود نداشته باشد و بتوان از تنوع کاری خوبی برخوردار شد. دیگر اینکه فناوری‌های جدید دنیا که با سرعت در حال پیشرفت هستند بیشتر سرلوحه قرار بگیرند چرا که این قابلیت در این شرکت دیده می‌شود که بتواند به سرعت و چابکی سریع‌تر از بسیاری از مجموعه‌های دیگر به اهداف خود برسد و از یک پروژه تحقیق توسعه صرف به توسعه عملی دست یابد. پشت این کار همچنین سال‌ها تجربه دانشگاهی مدیرعامل شرکت هم وجود دارد و سرمایه‌گذاری‌های پیشین شرکت نیز به دلیل دیربازده بودن به تازگی در حال ثمر دادن هستند.

از دید این گروه ERP فقط یک نرم‌افزار نیست و ابزار تحول هم به شمار می‌آید.

به گفته مدیرعامل آریاهمراه یکی از دلایلی که شرکت برای طرح‌های بزرگ وارد کنسرسیوم شده و مستقلاً شرکت نکرده نیز همین است که علاوه بر تامین سرمایه، در مقابل فشارهایی که ممکن است بر مجموعه وارد شود، توزیع میزان ریسکی به وجود بیاید. به دنبال این موضوع سرمایه شرکت به نسبت سال‌های گذشته افزایش چشمگیری پیدا کرده و از توزیع پول و رسوب سرمایه در شرکت پیشگیری شده ‌است. برای اجرا شدن طرح‌هایی چون راه‌اندازی اولیه IPTV دستیابی به منابع سرمایه‌ای صورت گرفته و در ‌مورد MVNO این مساله بستگی به روندی دارد که پیش بیاید؛ یعنی در صورت نیاز به منابع بیشتر از سهامداران جدید و منابع قدرتمندتر استفاده خواهد شد. ثنایی در این‌باره می‌گوید:«ما در زمینه سرمایه به هیچ آب کر یا منبع بزرگی وصل نیستیم و بانک یا شرکت سرمایه‌گذار صرف هم نیستیم، بلکه یک شرکت مهندسی دانش‌بنیان هستیم که از درآمدهای خودمان در سرمایه طرح‌ها استفاده کرده‌ایم و طبیعی است هر جا لازم باشد به سمت منابع بانکی می‌رویم، هرچند به شخصه از استفاده از تسهیلات بانکی با این شرایط و قیمت کنونی پرهیز می‌کنم. اما امیدوارم با تغییراتی که به تازگی در فضای کشور رخ داده و گشایش‌های جدید، روزی فرا رسد که بانک‌های کشور در خدمت شرکت‌های توسعه‌ای قرار گیرند و نرخ‌های قابل قبولی برای این بنگاه‌ها که اثرات مثبت زیادی در جامعه دارند، ارائه کنند.»

مهمانان خارجی

گشایش فضای کشور از جهت ورود رقبای قدرتمند خارجی می‌تواند شرکت‌های داخلی را با احساس خطر مواجه کند. بسیاری از این شرکت‌ها ممکن است در برابر شرکت‌های ایرانی با اقبال بیشتری روبه‌رو شوند و فضا را برای داخلی‌ها ناامن کنند. مشخص است آریاهمراه خود را برای این جریان آماده کرده چون در همان حین که داریم با دکتر گپ می‌زنیم، نمایندگان یک شرکت ایتالیایی مشغول مذاکراتی کلیدی با معاونانش هستند. مدیر آریاهمراه این مساله را یک تهدید و فرصت توامان می‌داند و امیدوار است برخورد با این ورود احتمالی، هوشمندانه باشد و به جای تهدید به فرصتی برای پیشرفت و توسعه و حرکت بر لبه تکنولوژی تبدیل شود. به نظر می‌رسد اولین نگرانی برای شرکت‌های فناوری و دانش‌بنیان، مساله باختن منابع انسانی در میدان نبرد با شرکت‌های خارجی است؛ چرا که طبعاً این شرکت‌ها با پرداخت ارزی و زیاد و همچنین فراهم آوردن امکانات جذاب دیگر می‌توانند بسیاری از نیروهای زبده را جذب کنند و بازار رقابت برای جذب منابع انسانی نیرومند را هر روز بیش از پیش با دشواری مواجه سازند.
به اعتقاد مدیرعامل آریاهمراه تجربه‌های اخیر چند شرکت نشان داده این شرکت‌ها در ابتدا قدرتمند ظاهر می‌شوند اما ادامه دادن کار در بازار ایران برای آنها به آن سادگی که تصور می‌کنند نیست و اساساً تصور حقیقی از شرایط بازار ایران ندارند و به قول مدیرعامل آریاهمراه ریشه ندارند؛ یعنی شرایط بازار ایران به نحوی است که باید سابقه‌ای وجود داشته باشد و بازیگران از سوی یکدیگر شناخته‌شده و مورد اعتماد باشند. شرکت‌های خارجی شناخت خوبی از وضعیت شرکت‌های ایرانی و میزان به‌روز بودن آنها ندارند که همین مساله موجب می‌شود تصورشان از کاری که می‌خواهند در ایران انجام دهند به اندازه کافی دقیق نباشد. آریاهمراه تلاش می‌کند به نحو احسن از این روابط بهره ببرد و این رقابت را به هم‌افزایی تبدیل و ابعاد کار را بزرگ‌تر کند. در این راه شرکت باید همکاران خارجی را به سوی دید وسیع‌تر یعنی حرکت به سوی بازار منطقه سوق دهد. این کار باعث می‌شود به اصطلاح چرخ از ابتدا اختراع نشود و زمان و انرژی برای به دست آوردن تجربه‌ای که راحت‌تر دست‌‌یافتنی است، هدر نرود. تجربه همکاران خارجی می‌تواند یاری‌گر شرکت‌های ایرانی در برداشتن گام‌های بزرگ باشد.
نکته دیگر درباره حضور خارجی‌ها این است که باید از تجربه گذشته درس گرفت و آنها را وادار به انتقال فناوری کرد. قرارداد صرف واردات کالا یا حتی خدمات یا همکاری به صورت نمایندگی‌ با آنها می‌تواند عواقب ناگواری داشته باشد. بسیاری از این شرکت‌ها تحت تاثیرات مناقشات بین‌المللی ممکن است ناگهان ایران را ترک کنند و بخش‌هایی از صنعت کشور با اختلال مواجه شود. این شرکت‌های خارجی باید همکار شرکت‌های فناورانه و مهندسی ایران باشند و دانش خود را به آنها انتقال دهند تا در صورت خروج ناگهانی آنها کار صنایع به اصطلاح «لنگ نماند».

راهکار جامع

بحث ERP از بحث‌های داغ بازار نرم‌افزاری ایران است و شرکت‌های زیادی ادعای ارائه آن را دارند. اما در واقع راهکار جامع سازمانی یکپارچه دارای پیچیدگی‌های زیادی در بنیان خود است و احتیاج به کار و صرف زمان و هزینه بسیاری دارد.
بخش ERP در آریاهمراه از سال ۸۹ شروع به پیاده‌سازی راهکار مدیریت منابع انسانی مایکروسافت کرد و پس از صرف زمانی حدود چهار سال برای بومی‌سازی قوانین مالیاتی و فرهنگ مالی حاکم، آن را وارد بازار کرد. اینکه چرا نرم‌افزار راهکار مدیریت منابع انسانی مایکروسافت انتخاب شده است دلایل به‌خصوصی دارد؛ از جمله شباهتی که آریاهمراه بین وضعیت خود نسبت به ERP و وضعیت مایکروسافت در مراحل اولیه نسبت به این محصول حس کرده‌ است. مایکروسافت کار خود را با محصولات دیگری آغاز کرد و ادامه داد و ناگهان تصمیم گرفت زمینه فعالیتش را تغییر دهد و به این حوزه وارد شود. آریاهمراه نیز در ابتدا به عنوان یک شرکت فعال در حوزه شبکه یا زیرساخت شناخته می‌شد اما تصمیم گرفت این نوع محصول نرم‌افزاری را هم وارد سبد محصول خود کند. استفاده از ERP در سازمان تنها به منظور داشتن یک بستر نرم‌افزاری قدرتمند نیست و در آریاهمراه نیز این دیدگاه وجود دارد که ERP تنها یک نرم‌افزار نیست بلکه باید به عنوان یک راهکار به این مساله نگاه شود. امین موید محسنی مهندس فروش راهکارهای نرم‌افزاری کسب و کار در این‌باره می‌گوید:«وقتی از ERP حرف می‌زنیم یک راهکار جامع مد نظر است که قرار است به ما کمک کند در همه بخش‌های سازمانی و فرآیندی پیشرفت کنیم و دید جامع و متفاوتی داشته باشیم. اگر این تفکر به وجود بیاید، دیگر شاید این طرز فکر که باید همه چیز را صد درصد بومی‌ و ایرانی کنیم، آن‌قدرها هم درست به نظر نرسد. بخشی از تلاش ما این است که به سمت استانداردهای جهانی و روش‌های بهینه‌شده برویم؛ بخش دیگر هم این است که برخی از ویژگی‌ها را تغییر دهیم، مثل استفاده از تقویم و زبان فارسی که در این نرم‌افزار امکان‌پذیر شده است. ویژگی‌هایی هم هستند که ویژه خود ماست و در سایر کشورها موجود نیستند و ما باید آنها را طراحی کنیم. در این بخش‌ها اصلاً کار مشکل و غیرممکنی نداشتیم اما در بخش‌های کلی و فرآیندی همچنان تلاش‌مان این است که به روش‌های بهینه دنیا نزدیک شویم.»
در میان بخش‌ها و فرآیندهای سازمان‌ها آنچه اهمیت زیادی در مبحثERP دارد، بخش‌های مالی و حسابداری هستند. این بخش‌ها ویژگی‌هایی دارند که مختص محیط کاری و قوانین کشور است و نرم‌افزارهای جامع هم محصولاتی نیستند که یک بار فروخته شوند و پس از آن تا مدتی بدون هیچ کار دیگری با ارائه خدمات پس از فروش مانند بسیاری محصولات دیگر مورد استفاده قرار بگیرند. پس از فروش محصول ERP برای مدت یک سال، نیاز است حداقل سه ماه از این زمان صرف تحلیل شود تا بررسی فرآیندها و نیازمندی‌ها به درستی انجام پذیرد. برای انجام تمام این کارها در آریاهمراه و شرکت مشتری وجود دارد که به کمک هم تلاش می‌کنند کار استقرار و پیاده‌سازی این محصول را به درستی انجام دهند. اما همه این فرآیندهای پیاد‌ه‌سازی چه پیش از قرارداد چه پس از آن، بر اساس متدولوژی اعلام‌شده توسط مایکروسافت صورت می‌گیرد. در حقیقت اکثر شرکت‌های بزرگ جهانی ارائه‌دهنده ERP در نقاط مختلف دنیا برای پیاده‌سازی و محصولات خود یک روش استاندارد و بهینه‌شده در نظر می‌گیرند و همکاران خود را موظف به استفاده از روش مخصوصی که گفته شده می‌کنند تا روند پیاده‌سازی به دقت و صحت کافی صورت پذیرد و وجود اشکال در مرحله نهایی رسیدن به دست مشتری باعث ناکارآمدی کل پروژه نشود.
اولین کار در مسیر انجام پروژه ERPدر آریاهمراه حتی پیش از بستن قرارداد، فاز شناخت است که باید با دقت کافی صورت گیرد. کارشناسان شرکت در این گام اول به سراغ شرکت می‌روند و تلاش می‌کنند شرکت و ساز و کارهای آن را بشناسند و فرآیندهایش را بررسی می‌کنند و انبوهی از مستندات را که در تمام فازها نیاز به رسیدگی دارند، تحلیل می‌کنند. در این مرحله فرآیندها و نیازهای مجموعه کنترل و با ویژگی‌های محصول‌ERP مایکروسافت انطباق داده می‌شوند. سپس تحلیل‌ها این اطلاعات را برای کارشناسان روشن می‌کنند که محصول تا چه حد با نیازها منطبق است و برای درصدی از آنها که به دلایل مختلف سازگار نیستند و باقی می‌مانند، راه‌حل ارائه می‌شود. تمام این کارها پیش از عقد قرارداد صورت می‌گیرد و باعث می‌شود هم مجموعه مشتری تیم آریاهمراه را بهتر بشناسد و با نحوه کار و بررسی آن آشنا ‌شود و هم با در دست داشتن تحلیل‌های جدید از مجموعه و فرآیندهای حیاتی خود بتواند تصمیم‌گیری بهتری انجام دهد. به هر صورت وقتی مجموعه‌ای بداند محصول ERP تا چه حد با نیازهای او منطبق است و انجام پروژه چه مزایایی دارد، نحوه کاربری او هم بهینه خواهد بود. در مرحله بعدی یعنی فاز پیاده‌سازی کار تحلیل با جزییات بیشتر انجام می‌گیرد و سپس نوبت به فاز طراحی می‌رسد که شامل طراحی نیازمندی‌های مشتری در سیستم است. در نهایت مرحله عملیاتی خدمات پس از فروش صورت می‌گیرد. در این مرحله نیاز است مشتری و کاربران سیستم آموزش‌هایی در جهت پیاده‌سازی محصول دریافت کنند و آریاهمراه نیز در این مرحله در کنار مشتری است چرا که هدف شرکت از ابتدا این است که مجموعه مشتری بتواند پس از اجرا نیازهای خود را توسط سیستم برآورده کند و به نوعی کمترین وابستگی را به شرکت داشته ‌باشد. این دوره‌های آموزشی مرحله‌ای یا کارگاهی با این هدف انجام می‌گیرد که رضایت مشتری حاصل شود و سطح دانش او بالا برود و در مراحل بعدی اگر نیازهای جدید یا مسائل ناگهانی برایش پیش آید، به آریاهمراه مراجعه کند تا مشکل به سادگی و در اسرع وقت برطرف شود.

نوآوری در گروه آریا همراه را می‌توان از مهاجرتش به حوزه‌های جدید درک کرد.

مورد عجیب دیتاسنتر

آریاهمراه در بدو تولدش به عنوان شرکت ارائه‌دهنده مراکز داده شناخته می‌شد اما خود دارای یک اتاق سرور است نه یک مرکز داده. در واقع اگر به کاربرد اصلی دیتاسنتر برگردیم می‌بینیم که باید نیازهای هر مجموعه را پیشتر بررسی کنیم. هر سازمان ممکن است بر حسب نیاز، اگر نه یک مرکز داده، یک اتاق سرور داشته باشد اما دیتاسنتر زمانی مورد استفاده قرار‌ می‌گیرد که یا با داده‌های زیادی درگیر باشد یا خدماتی عرضه کند که ارائه آنها به یک مرکز داده احتیاج داشته باشد. بانک‌ها و شرکت‌ها و سازمان‌های دولتی بزرگ چون خدمات زیادی به جمعیت زیادی ارائه می‌دهند باید مراکز داده نیرومندی داشته باشند. در بحث رایانش ابری که یکی از موضوعات مهم پیش روست، آریاهمراه نیاز به زیرساخت‌های قدرتمندی از جمله یک دیتاسنتر دارد و تقریباً در حال انجام مراحل پایانی آن است و پیش‌بینی می‌شود در آینده نزدیک این خدمات هم قابل ارائه باشند. البته هرچند خدمات رایانش ابری این امکان را دارند که جایگزین خدمات دیگر نگهداری داده شوند اما پیش از هر چیز لازم است کاربران و مدیران، فرهنگ استفاده از این خدمات را داشته باشند؛ یعنی ابتدا اعتماد و اطمینان به این نوع خدمات به وجود بیاید که این مساله چندان آسان هم به نظر نمی‌رسد.
بسیاری از مراکز مانند بانک‌ها به هیچ وجه تمایلی به رایانش ابری ندارند؛ زیرا احساس می‌کنند امنیت داده‌هایشان با این روش تامین نمی‌شود و کنترل آنها به اندازه کافی نخواهد بود. علی صابری مدیر بازاریابی تجهیزات دیتا در این‌باره می‌گوید:«هنوز اطمینان و فرهنگ مناسب برای این فناوری وجود ندارد چرا که ما هنوز نتوانسته‌ایم یک دوره زمانی را از بحث رایانش ابری پشت سر بگذاریم و چالش‌ها و مسائل آن را به چشم ببینیم و نواقص را برطرف کنیم تا بتوانیم نهایتاً محصول کامل را ارائه دهیم که اطمینان مشتری جلب شود. این زیرساخت فرهنگی باید کمی ‌قوی‌تر ظاهر شود تا بتوانیم از شرکت‌ها توقع داشته باشیم آهسته آهسته به این فناوری روی ‌بیاورند و از اتاق‌های سرور و دیتاسنتر خود دست بکشند که هم از نظر زمان، هم هزینه و هم فناوری به نفع آنها باشد. فکر می‌کنم برای این فرهنگ کمی‌ نیاز به گذشت زمان احساس می‌شود.»
هزینه‌بر بودن دیتاسنترها انگیزه خوبی برای شرکت‌هاست که برای بهره‌وری انرژی و کاهش هزینه‌ها به سمت رایانش ابری بروند و از مزایای آن بهره‌مند شوند. در واقع در بحث انرژی هنوز نیاز به تحول در کشور احساس می‌شود. فناوری‌های جدید در زیرساخت انرژی و برق نیز در بسیاری از کشورها در قالب آی‌تی ارائه می‌شود اما هنوز این فناوری در کشور وارد نشده و الگوی موفقی درباره آن وجود ندارد اما کارهای مطالعاتی در شرکت‌ها در حال انجام است و باید امیدوار بود با گذر زمان و الگوگیری از نمونه‌های موفق خارجی به زودی این امکان فراهم شود. در آریاهمراه نیز این اراده وجود دارد که هر چه بیشتر، به سمت سبز شدن استفاده از انرژی، حرکت‌هایی صورت بگیرد.

سرمایه‌گذاری گسترده آریا همراه در زمینه‌‌هایی مانند شهر و شهروند هوشمند آغاز مهاجرت آنها به دوران بعدی فعالیت‌شان است.

البته همیشه اولین دغدغه در مورد رایانش ابری، امنیت است؛ اینکه مشتریان بتوانند به خدماتی که می‌گیرند اطمینان کافی داشته باشند. مساله اطمینان هم از جهت کارآمد بودن سیستم‌ها قابل بررسی است هم از لحاظ امنیت داده‌ها. اینکه تولیدکننده دیتاسنتر خود ارائه‌کننده خدمات رایانش ابری باشد، به نوعی متناقض به نظر می‌رسد. در روزهای اول این تفکر وجود داشت که این سرویس راه‌اندازی می‌شود و خدمات آن ارائه می‌شود. هدف اولیه این بود که شرکت به سراغ سازمان‌هایی برود که اجازه ندارند اطلاعات‌شان را خارج از سازمان نگه دارند اما می‌خواستند از فناوری رایانش ابری استفاده کنند؛ یعنی سه مفهوم پابلیک کلاود، پرایوت کلاود و یک نوع دیگر به نام هیبرید کلاود. بعد از مدتی سازمان‌هایی مشاهده شده‌اند که مشکل خاصی در استفاده از این سیستم ندارند یا نوع و قسمتی از سرویس و خدمات آن را می‌خواهند. در مورد هر کدام از این سازمان‌ها به نحو متفاوتی عمل شد. سروش حریرفروش معاون فروش و بازاریابی در این‌باره می‌گوید:«سبد کالای ما در این زمینه کامل‌تر شده است. سازمان‌هایی که درجه امنیتی بسیار بالایی دارند تنها از پابلیک کلاود استفاده می‌کنند، مانند زیرساخت‌های نفت و انرژی. سازمان‌هایی که کمی ‌انعطاف‌پذیرتر هستند، از خدمات هیبرید استفاده می‌کنند. که البته هنوز این مورد را پیدا نکرده‌ایم؛ یعنی اینکه مثلاً بانکی بگوید قسمت اطلاعات مشتریان کلاود شود و خدمات شاپرک داخل مجموعه نگهداری شود نداشته‌ایم. همه یا می‌خواهند کاملاً داخل سازمان کلاود داشته باشند یا کاملاً خارج سازمان. همیشه مساله امنیت، دغدغه اول مشتریان است که البته ما در شرکت همواره در این‌باره صادق بوده‌ایم. یعنی ایرادات این موضوع را به طور کامل توضیح می‌دهیم. این مساله اگر خوب بررسی و تجربه شود، مسائل زیادی با خود دارد.»
علاوه بر دغدغه امنیتی، رایانش ابری دو مساله مهم دیگر را هم با خود به همراه دارد. یکی اینکه در زمان DOWN TIME کدام سیستم زودتر بالا خواهد آمد؟ سیستم یک شرکت یا شرکت رقیب او. و مساله دیگر اینکه در صورت عوض کردن خدمات‌دهنده آیا تعویض پلتفرم امکان‌پذیر است یا اینکه سیستم به پلتفرم کاملاً قفل‌ شده است. آریاهمراه برای این دو مساله راهکار ارائه می‌کند تا خیال مشتریان از این بابت‌ راحت باشد اما واقعیت این است که امنیت هرگز یک امر صد درصدی نیست. امنیت موضوعی نسبی است که شرکت‌ها تمام سعی خود را در جهت برآورده کردن آن می‌کنند، با این وجود آریاهمراه تلاش خود را می‌کند تا با به‌کارگیری قانون جرائم رایانه‌ای و کمک گرفتن از رمز‌نگاری داده‌ها تمام جنبه‌های امنیتی را از هر لحاظ تا حد امکان تامین کند.

خدمات بی‌وقفه

یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های انجام‌شده توسط آریاهمراه انجام پروژه کارت سوخت الکترونیکی بود. این طرح سراسری که پیچیدگی‌های مورد انتظار زیادی هم داشت موجب شد بخش خدمات پشتیبانی ICT شرکت ایجاد شود و توسعه زیادی پیدا کند. بعد از این پروژه این دید به وجود آمد که اصلاً یکی از زنجیره‌های خدمات آریاهمراه می‌تواند خدمات پشتیبانی باشد و اکنون مطابق گزارش گسترش آی‌تی این خدمات یکی از نیازهای اصلی صنعت فناوری اطلاعات است. با توجه به دانش‌بنیان بودن آریاهمراه و دوره‌های آموزشی‌ای که این شرکت برای کارشناسان و مدیران برگزار می‌کند، این دیدگاه به وجود آمده که این بخش یکی از بخش‌های حیاتی است زیرا تجربه به خوبی ثابت کرده هر سازمان و مجموعه نیاز به راهکار و خدمات متفاوتی دارد. اینکه در هر شرکت، واحدی وجود داشته باشد که بتواند نیازها و مشکلات هر مشتری را پشتیبانی کند، به نوعی حلقه مفقوده آریاهمراه بود که به مجموعه اضافه شد. مشتریان متفاوت با کسب و کارهای متفاوت در اقصی نقاط کشور و دامنه گسترده و متنوع مشتریان نیاز به این بخش را بیش از پیش تثبیت کرد و امروز هر آنچه در حوزه آی‌سی‌تی ارائه می‌شود، توسط پشتیبانی امکان ارائه خدمات و نگهداری را دارد. محسن فرغزده می‌گوید:«در مورد نحوه ارائه خدمات به مشتریان بزرگ همچون بانک و نهادهای دولتی کاملاً انعطاف‌پذیر عمل می‌کنیم. تلاش می‌کنیم خود را با نیاز مشتری تطبیق بدهیم و خدمات را به صورت حضوری یا از راه دور به آنها ارائه کنیم. بانک صادرات به تازگی درخواست سایت سوم خود را از ما داشته که مثلاً در این مورد لزوماً کارشناس در سایت نخواهیم داشت و خدمات از راه دور ارائه می‌کنیم. ولی در سایت‌های دیگر کارشناس ما مقیم در سایت است. این مساله تنها به نوع خدمات ارائه‌شده و نیاز مشتری بستگی دارد.»

دامنه گسترده محصولات و خدمات از ویژگی‌های این گروه دانش‌بنیان است.

در جهت هوشمندی شهرها

پروژه دیگری که قرار است توسط آریاهمراه در صنعت نیروی کشور ارائه شود، خوانش کنتور‌ها از راه دور است که می‌تواند سیستم صدور قبض‌ها را فعلاً برای کنتورهای برق متحول کند. در واحد برق و انرژی روی نسل جدید کنتورهای خدمات شهری کار می‌کنند که فعلاً شکل سنتی آن در کشور فعال است. در این پروژه که از حدود ۲۰ سال پیش در کشورهای پیشرفته کلید خورده است، مصرف انرژی از طریق فرهنگ‌سازی و قیمت‌گذاری بهینه می‌شود. روش کار به این صورت است که در ساعت‌های اوج مصرف و ساعت‌های کم‌مصرف‌تر قیمت انرژی برق یکسان محاسبه نمی‌شود و همین مساله مردم را تشویق می‌کند مصرف غیرضروری خود را به ساعاتی غیر از ساعات اوج مصرف موکول کنند.
همین کاهش مصرف باعث می‌شود بار روی شبکه کم شود و به تدریج نیروگاه‌ها با توان کمتر به کار ادامه دهند و انرژی فسیلی یا طبیعی کمتری برای تولید برق مورد استفاده قرار گیرد. در داخل ایران هم طی سال‌های پایانی دهه ۸۰ کار روی کنتورهای برق، ابتدا با شرکت‌های برقی آغاز شد اما به زودی آی‌تی‌محور بودن این طرح‌ نمود پیدا کرد و کار به شرکت‌های فناوری و آریاهمراه واگذار شد. این شرکت با داشتن زیرساخت مورد نیاز و تجربه کار ایرانسل و همکاری با شرکت‌های بزرگ بین‌المللی مانند نوکیازیمنس توانست خود را بیش از پیش برای وزارت نیرو اثبات کند. آریاهمراه یک شرکت ایتالیایی با تجربه راه‌اندازی ۳۰ میلیون کنتور برق در ایتالیا و ۱۳ میلیون کنتور در اسپانیا به نام «چزی» را به عنوان مشاور به ‌کار گرفته تا با همکاری هم به این پروژه بپردازند چرا که پیش از این تجربه‌ای در این زمینه در ایران وجود نداشت. همزمان با کار روی پروژه کنتورهای برق کشور، کار در زمینه کنتورهای آب هم در حال انجام است؛ هرچند مشکل دیجیتال نبودن کنتورهای آب و بسیاری از کنتورهای برق روند کار را ملایم و مشکل می‌سازد.
سیستم استاندارد مصوب‌شده کنتورها کار یکپارچگی را آسان می‌کند و لازم است همه این تلاش‌ها به صورت هماهنگی صورت گیرد. علیرضا مراسلی مدیر واحد برق و انرژی در این‌باره می‌گوید:«در پروژه‌ای که وزارت نیرو اخیراً در شهرک صنعتی عباس‌آباد به ما واگذار کرده، از ما خواسته نرم‌افزاری که ارائه می‌دهیم بیلینگ و GIS را هم داشته باشد. تقریباً حدود ۱۵ نرم‌افزار با این سیستم بالا می‌آید. اصلاً مبنای سیستم‌های AMI بر اساس سیستم‌های جدید مخابراتی است. اساساً یکی از دلایلی که آریاهمراه روی سیستم‌های MVNO سرمایه‌گذاری کرد، همین مساله بوده است. چرا که برای بالا آمدن این سیستم‌ها نیاز به اپراتور وجود دارد و اپراتورهای تلفن همراه نیز به دلیل اینکه VOICE برای آنها اولویت دارد، مناسب این کار نیستند. ما نیاز به جابه‌جایی عظیم داده داریم که بدون یک اپراتور عملی نیست. ما برای پنج میلیون کنتور کار را آغاز کرده‌ایم که چیزی حدود ۷۵ درصد برق ایران را مصرف می‌کنند. شبکه کنونی ما پاسخگوی ۳G هست و ۴G هم برایمان مشکل نیست اما وقتی MVNO بیاید این مسائل کاملاً جا‌به‌جا خواهد شد.»
اهمیت این موضوع از جهت امنیت هم به این موضوع برمی‌گردد که هرچند شرکت‌های خارجی ممکن است توانایی انجام این پروژه را داشته باشند اما به لحاظ امنیتی اهمیت زیادی دارد که این کار توسط شرکت‌های ایرانی صورت گیرد تا وابستگی به شرکت خارجی به وجود نیاید و سیستم انرژی کشور ناگهان با مشکلاتی که ممکن است در زمینه روابط بین‌الملل یا هر مساله دیگری پیش بیاید، با اختلال همراه نشود.

امنیت و افتخار

موضوع امنیت از ابتدا به عنوان یکی از سرویس‌‌های پایه یا خدمات اصلی آریاهمراه شناخته نشده و این بازار در جهان هر روز بیشتر به سمت تخصصی شدن پیش رفته است. در ایران هرچند صنعت امنیت چندان پا نگرفته اما در آریاهمراه این بخش در حال توسعه است. در مورد مساله امنیت دو موضوع مطرح است: یکی کارایی محصول و دیگری امنیت و قابل اطمینان بودن تیم ارائه‌کننده آن. منابع انسانی هم نقش مهمی‌ در این شرکت‌ها دارد که اندازه و توان مالی شرکت تعیین‌کننده میزان دوام آنها و حتی خود شرکت است. از طرف دیگر شرکت‌ها و نهادهای داخلی محدودیت‌هایی از جهت کار با خارجی‌ها دارند چرا که آنها هر قدر هم قوی باشند اجازه ورود به برخی بخش‌های امنیتی را ندارند؛ به همین دلیل لازم است شرکت‌های ایرانی به توانایی لازم برسند تا نیازهای کشور را برطرف کنند و در آریاهمراه نیز این دغدغه وجود دارد. هرچند هنوز ایمان کافی به دانش بومی‌ وجود ندارد و بسیاری به دنبال راه‌هایی برای دور زدن آن هستند؛ اما مسائل امنیتی به هیچ وجه ریسک‌پذیر نیست چرا که اساساً سیستم‌های امنیتی به لحاظ نفوذ پاشنه آشیل جذابی برای هکرهاست.
داخل کشور آزمایشگاه‌هایی وجود دارد که امنیت و کارایی این سیستم‌ها را می‌سنجند. مهیار‌ هاشمیه معاون مدیرعامل و مدیر واحد امنیت شبکه در این‌باره می‌گوید:«ما برای اولین بار موفق شدیم از این آزمایش‌های سختگیرانه سربلند بیرون بیاییم و امتیاز ۹۳ از ۱۰۰ را کسب کنیم. علت اینکه امتیاز صد را نگرفتیم هم این بود که اسنادی مانند سند معماری امنیتی پایگاه داده را می‌خواستند که ما تحت هیچ شرایطی حاضر به ارائه آن نبودیم. به عنوان اولین SIEM بومی‌ کشور این مسیر را رفتیم و اولین بار در سازمان پدافند غیرعامل هم این تاییدیه را گرفتیم. آزمایش‌های نفسگیری را پشت سر گذاشتیم تا جایی که ۱۴ تغییر اساسی در محصول به وجود آوردیم که بتوانیم نهایت خواسته‌های کارشناسان سازمان‌های امنیتی را حاصل کنیم. البته از این بابت هم بسیار ممنونیم چرا که در روند کلی کار ما اثرات مثبتی باقی گذاشت.»

آیا روزی فرا خواهد رسید که همه چیز با ابزار فناوری تحت کنترل انسان درآید؟

هرچند عده زیادی فکر می‌کنند نبود شرکت‌های خارجی امتیاز و انحصاری برای داخلی‌ها به وجود آورده که محصول خود را ارائه کنند و پروژه‌ها را در دست بگیرند اما مدیر امنیت شبکه آریاهمراه این بحث را با دلایل محکمی‌ رد می‌کند. گذشته از اینکه بحث امنیت مراکز امنیتی کشور به هیچ وجه قابل چشم‌پوشی نیست اما فراتر از آن بخش امنیت این شرکت تلاش می‌کند با اطمینان از کارآمد بودن سیستم‌های خود، پا را از مرزها فراتر بگذارد و به بازارهایی وارد شود که رقبای قدرتمندی در آنها حضور دارند. او می‌افزاید:«ایران اولین کشور در تاریخ بشریت است که مورد حمله سایبری هدفمند و حمایت‌شده از جانب دولت‌ها قرار گرفته ‌است. تبعات و مشکلات واقعه نطنز باعث تاسف است چرا که اگر SIEM ما در آن زمان وجود داشت، در مراحل اولیه این حمله دفع می‌شد. این اتفاق ناگوار برای ما پیامدهای مثبتی داشت. بنا بر اعلام سازمان‌های جهانی ایران دارای پنجمین ارتش سایبری دنیاست. با تجمیع این شرایط می‌توانیم نتیجه بگیریم با وجود نیروهای زبده و توانمند خواهیم توانست به بازارهای جهانی راه پیدا کنیم. باید تلاش کنیم جلو جذب نیروهایمان از جانب شرکت‌های آمریکایی را بگیریم و به آنها حقوق خوب و کاری راضی‌کننده‌تر دهیم که موجب افتخار و سربلندی آنها باشد تا در کشور خود بمانند؛ امکانی که در هیچ کشور خارجی و شرکت بین‌المللی برای آنها میسر نیست.»

برنامه آینده

آریاهمراه برای آینده و افق‌هایی که به تازگی گشوده خواهند شد، برنامه‌هایی دارد که سمت و سو و نحوه حرکت به سوی آینده را متحول خواهد کرد. از جمله برای تعامل بیشتر با همکاران بین‌المللی این شرکت قصد ندارد ساختار روابط عمومی ‌خود را به صورت ایجاد روابط بین‌المللی پویا تغییر دهد، چراکه به گفته مدیران شرکت، در هفته چند شرکت خارجی به آریاهمراه می‌آیند و تلاش می‌کنند روابط خود را با شرکت گسترش دهند؛ به همین دلیل نیاز است روابط عمومی‌ هم پابه‌پای بین‌المللی‌تر شدن شرکت، تغییر کند. همچنین در مورد مسائل مالی موضوع مهندسی مالی جدی‌تر دنبال خواهد شد، چون در فضای پروژ‌ه‌های بین‌المللی مساله تولید پول اهمیت دارد و نقدینگی مساله‌ای حیاتی به شمار می‌آید که این نقدینگی همیشه بازار مالی را دربر نمی‌گیرد بلکه شامل بازار سرمایه هم می‌شود. مشاورانی در خدمت شرکت هستند که در مساله چگونگی تولید سرمایه و نگه داشتن توازن مالی، مجموعه را یاری می‌کنند. آریاهمراه در پاییز گذشته به ورود به بورس نزدیک شد و مقدمات آن را نیز فراهم کرد اما به دلایلی این کار صورت نگرفت چون از نظر مدیران شرکت شرایط بورس در آن زمان مناسب نبود و به نظر می‌رسید اگر زمان دیگری برای این کار در نظر گرفته شود، این امکان وجود دارد که بورس اوضاع دیگری پیدا کند و شرایط هموارتر شود.
در نهایت پرو‌ژه‌های جدید بین‌المللی خوبی به آریاهمراه پیشنهاد شده که هر یک می‌توانند کار عظیم و زمان‌بری باشند. شرکت‌های خارجی زیادی بازار کنونی و شرایط این زمان را غنیمت شمرده و به بنگاه‌های اقتصادی و فناوری داخلی از جمله آریاهمراه پیشنهاد همکاری مشترک داده‌اند که نیاز به بودجه‌های سنگین دارد. راهکار این شرکت برای ورود محکم به این پروژه‌های همکاری مشترک این بوده که دست به مذاکراتی با بانک‌های ایرانی و خارجی بزند و فضاسازی لازم را انجام دهد. ضمن استخدام و استفاده از مشاوران قدرتمند در داخل شرکت کلاس‌های آموزشی در جهت آموزش ادبیات خاص تجارت بین‌المللی برای کارمندان در حال برگزاری است. به دلیل شرایط خاص کشور طی چند سال گذشته و بسته بودن فضا از برخی جهات، با پیشرفت دانش دنیا و عدم ورود روش‌های جدید به کشور، نیاز است از مشاوران زبده خارجی و داخلی جهت به‌کارگیری راهکارهای جدید استفاده شود

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz