صندوق نوآوری به‌سمت سرمایه‌گذاری سبدمحور حرکت می‌کند

به‌گزارش پیوست، اصغر نوراله‌زاده، رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی با تاکید بر ضرورت مقیاس‌پذیر کردن نوآوری در اقتصاد ایران گفت: باید بتوانیم شرکت‌های بزرگ و اثرگذار در اقتصاد و فناوری ایجاد کنیم و از این طریق استارت‌آپ‌ها را به آنها متصل کنیم.
طبق گفته او تحقق این هدف بدون شکل‌گیری یک نظام حرفه‌ای و کارآمد در سرمایه‌گذاری خطرپذیر امکان‌پذیر نیست.
رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی در نشست «هم‌اندیشی با مدیران عامل صندوق‌های پژوهش و فناوری غیردولتی سرمایه
گذاری خطرپذیر شرکتی» با اشاره به نقش سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC) و سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی (CVC) در برنامه جدید صندوق نوآوری و شکوفایی گفت: هیچ دولت یا نهاد عمومی به‌تنهایی نمی‌تواند بار توسعه اقتصاد نوآوری را به دوش بکشد. منابع عمومی باید به‌گونه‌ای به کار گرفته شود که سرمایه خصوصی را اهرم کنند، سرمایه‌گذاران حرفه‌ای را به مشارکت تشویق و ریسک ورود به بازار را با استفاده از ابزارهای مالی کاهش دهند.
به گفته او، رویکرد صندوق نوآوری این است که به جای سرمایه‌گذاری‌های منفرد، تا حد امکان منابع خود را چندبرابر کرده و با سرمایه بخش خصوصی وارد اکوسیستم شود تا بیشترین اثر اقتصادی و فناورانه را در تولید ناخالص داخلی (GDP) و ارتقای سهم اقتصاد دانش‌بنیان ایجاد کند.
رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی توسعه و تسهیل ابزارهای سرمایه‌گذاری مشترک، کاهش زمان و پیچیدگی فرآیندهای ارزیابی و تصمیم‌گیری و طراحی ابزارهای پوشش و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را از جمله برنامه‌ و اهداف صندوق عنوان کرد. او همچنین حمایت از تشکیل و توسعه صندوق‌های تخصصی و موضوع‌محور و حرفه‌ای‌سازی صنعت سرمایه‌گذاری خطرپذیر را از دیگر محورهای این برنامه دانست.
نوراله‌زاده با اشاره به پایین بودن سهم CVCها در توسعه اکوسیستم نوآوری توضیح داد: با توانمندسازی CVCها و سایر بازیگران اکوسیستم سرمایه‌گذاری خطرپذیر، باید حرفه‌ای‌سازی صنعت سرمایه‌گذاری خطرپذیر را دنبال کرد و سهم این سرمایه‌گذاری‌ها را در توسعه اکوسیستم افزایش داد.
رئیس صندوق نوآوری همچنین ایجاد سازوکارهای منسجم برای خروج از سرمایه‌گذاری را ضروری دانست و گفت این سازوکارها باید دارای برنامه عملیاتی، زمان‌بندی و شاخص‌های قابل سنجش باشند. نوراله‌زاده پیرو این روند تاکید کرد که موضوع «خروج از سهامداری» همچنان یکی از چالش‌های اکوسیستم است و عنوان کرد: ادغام و تملیک، عرضه عمومی و بورسی شدن شرکت‌ها و سایر روش‌های خروج باید با یک برنامه مشخص به خروج موفق سرمایه‌گذاری‌ها منجر شود.
رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی از آمادگی این نهاد برای همکاری با شرکت‌های بزرگ و CVCها برای طراحی مدل‌های سرمایه‌گذاری مشترک و اتصال استارت‌آپ‌ها به شرکت‌های بزرگ(یونیکورن‌سازی) از طریق CVCها خبر داد.
طبق گفته رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی معیارهای ارزیابی موفقیت این همکاری همگام با چند پرسش است. نخست اینکه باید مشخص شود چند شرکت دانش‌بنیان به مقیاس ملی و منطقه‌ای رسیده‌اند، همچنین چند شرکت به رشد، درآمد و سودآوری و خروج موفق دست یافته‌اند، چه میزان سرمایه بخش خصوصی و سایر نهادها وارد اکوسیستم شده و چه میزان ارزش اقتصادی، اشتغال و سهم در تولید ناخالص داخلی ایجاد شده است. به گفته او، این شاخص‌ها مهم‌ترین معیار برای سنجش نتیجه این همکاری‌ها خواهد بود.
نوراله‌زاده شکل‌دهی زنجیره کامل سرمایه‌گذاری در اکوسیستم نوآوری را ماموریت و عملیات مشترک صندوق نوآوری و فعالان سرمایه‌گذاری خطرپذیر دانست. به گفته او این زنجیره‌ای است که از سرمایه‌گذاری اولیه آغاز می‌شود و تا رشد، توسعه و خروج ادامه پیدا می‌کند.
رئیس صندوق نوآوری پنج گام را برای این همکاری مشترک پیشنهاد کرد. اولین گام تشکیل کارگروه مشترک، دومین گام طراحی بسته‌های مشخص سرمایه‌گذاری در حوزه‌های اولویت‌دار، سومین مرحله شناسایی و ارزیابی فرصت‌های سرمایه‌گذاری، چهارمین مولفه تدوین برنامه عملیاتی برای توسعه بازار و شرکت‌ها و در نهایت پنجمین گام طراحی، تصویب و اجرای استانداردهای حرفه‌ای مشترک است.
نوراله‌زاده نسبت به شکل‌گیری چند شرکت بزرگ(یونیکورن) و ثروت‌آفرین و ورود آنها به بازار در راستای این همکاری ابراز امیدواری کرد.

اولویت با کاهش مداخله است

مجتبی زارع مهرجردی، معاون سرمایه‌گذاری صندوق نوآوری و شکوفایی با اشاره به تغییر برخی رویکردهای این نهاد طی چندسال اخیر گفت: صندوق نوآوری از سال ۱۳۹۷ توسعه ابزارهای سرمایه‌گذاری را آغاز کرد و نخستین ابزار آن سرمایه‌گذاری طرح‌محور بود، اما ارزیابی‌های انجام‌شده نشان داد نتایج این ابزار با انتظارات فاصله داشت. بر همین اساس، نسل جدید ابزارهای سرمایه‌گذاری با هدف تقویت نقش بخش خصوصی و مقیاس‌پذیر کردن سرمایه‌گذاری‌ها طراحی شده است. به گفته او رویکرد صندوق نوآوری و شکوفایی که تا پیش از این طرح‌محور بود اکنون سبدمحور شده است. زارع مهرجردی اشاره کرد که نقش صندوق نوآوری در سرمایه‌گذاری‌ها تعریف چارچوب و مداخله به ریسک است نه مداخله صدر درصدی.
او همچنین تاکید کرد که هدف صندوق نوآوری، سرمایه‌گذاری مستقیم برای کسب بازدهی نیست، بلکه می‌خواهد سرمایه‌گذاری فناورانه را در کشور توسعه دهد. او در ادامه گفت که هرجا بخش خصوصی به‌خوبی در حال سرمایه‌گذاری است، حضور صندوق ضرورتی ندارد و وارد نخواهد شد. زارع مهرجرب تاکید کرد که منابع صندوق باید در بخش‌هایی به کار گرفته شود که بخش خصوصی به دلیل ریسک بالا یا جذابیت اقتصادی پایین امکان یا تمایل ورود به آن حوزه و طرح‌ها را ندارد.

به گفته معاون سرمایه‌گذاری صندوق نوآوری، در نسل جدید ابزارها، رویکرد از سرمایه‌گذاری «طرح‌محور» به «سبد‌محور» تغییر کرده است تا مداخله صندوق در تصمیم‌های سرمایه‌گذاری کاهش یابد و منابع بیشتری در اختیار سرمایه‌گذاران حرفه‌ای قرار گیرد. او گفت که ابزارهای جدید به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که امکان رشد سرمایه‌گذاری و خلق ثروت توسط سرمایه‌گذاران حرفه‌ای افزایش بیابد.
زارع مهرجری همچنین از طراحی ابزارهای مختلف برای نهادسازی و توسعه صندوق‌های سرمایه‌گذاری خبر داد و گفت که صندوق نوآوری در تشکیل صندوق‌های بذری، صندوق‌های تخصصی و صندوق‌های موضوعی از جمله صندوق‌های مرتبط با هوش مصنوعی مشارکت خواهد کرد. به گفته او همچنین ابزارهایی برای سرمایه‌گذاری در شرکت‌های فناور، توسعه فناوری، ادغام و تملیک، تأمین مالی جمعی و ایجاد کنسرسیوم‌های فناورانه در نظر گرفته شده است.
طبق گفته او مدل این ابزارها به‌گونه‌ای است که موجب می‌شود سرمایه‌گذاران حرفه‌ای رشد نمایی و تبانی را تجربه کنند.

معاون سرمایه‌گذاری صندوق نوآوری، توسعه همکاری با صندوق‌های پژوهش و فناوری و سرمایه‌گذاری خطرپذیر را یکی از مسیرهای اجرای این ابزارها دانست و توضیح داد: یکی از مدل‌های همکاری، اعطای عاملیت سرمایه‌گذاری و اختصاص منابع صندوق به سرمایه‌گذاران حرفه‌ای است تا این منابع در قالب سرمایه‌گذاری‌های سبد‌محور و با تمرکز بر حوزه‌های مشخص به کار گرفته شود.
طبق گفته زارع مهرجری در این مدل، مداخله صندوق نوآوری در انتخاب سرمایه‌گذاری‌ها حداقلی است و در مقابل، از سرمایه‌گذاران حرفه‌ای انتظار دارد ارزیابی، انتخاب و راهبری سرمایه‌گذاری‌ها را بر عهده بگیرند.
به گفته او، حوزه‌هایی مانند ماشین‌آلات، انرژی، پتروشیمی، زیست‌فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توانند در چارچوب این همکاری‌ها مورد توجه قرار گیرند. همچنین بخشی از ابزارها برای شرکت‌های مستقر در پارک‌های علم و فناوری و شرکت‌های در مراحل مختلف رشد طراحی شده است.
معاون سرمایه‌گذاری صندوق نوآوری با اشاره به رویکرد اقتصادی صندوق گفت: طرح‌هایی که از منابع صندوق استفاده می‌کنند باید از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر باشند، اما هدف صندوق صرفا کسب بازده مالی نیست. شاخص‌های عملکردی صندوق شامل توسعه فناوری، ایجاد اشتغال دانش‌بنیان، رشد شرکت‌ها و ایجاد ارزش اقتصادی در اکوسیستم است.
زارع مهرجری در ادامه از توسعه ابزارهای سرمایه‌گذاری مستقیم و غیرمستقیم در بازار سرمایه نیز خبر داد و گفت که صندوق نوآوری در برخی بازارها‌(بورس) به‌صورت مستقیم و در برخی بازارها(فرابورس) از طریق عاملیت صندوق‌های تخصصی و سرمایه‌گذاران حرفه‌ای وارد خواهد شد.
او همچنین از آمادگی صندوق نوآوری برای مشارکت در تشکیل صندوق‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر و صندوق‌های تخصصی با همکاری بخش خصوصی خبر داد و از فعالان این حوزه خواست در این مدل‌های نهادسازی مشارکت کنند.
به گفته معاون سرمایه‌گذاری صندوق نوآوری، هدف اصلی این ابزارها آن است که منابع صندوق نوآوری به جای جایگزین شدن با سرمایه بخش خصوصی، در کنار این سرمایه قرار بگیرد و امکان توسعه سرمایه‌گذاری‌های حرفه‌ای و بزرگ‌تر در حوزه فناوری را فراهم کند.
معاون سرمایه‌گذاری صندوق نوآوری و شکوفایی چارچوب همکاری صندوق با سرمایه‌گذاران خطرپذیر را اینچنین خلاصه و جمع‌بندی کرد: انتفاع از سرمابه‌گذاری برای سرمایه‌گذاران خطرپذیر و ارزش اقتصادی آن برای ماست.

الزام افزایش سرمایه ۲۰۰ میلیارد تومانی

در نشست «هم‌اندیشی با مدیران عامل صندوق‌های پژوهش و فناوری غیردولتی سرمایه
گذاری خطرپذیر شرکتی» اعلام شد تعداد مجوز صندوق‌های خطرپذیر شرکتی تاکنون ۵۲ نهاد بوده که سرمایه ثبتی آنها ۱۵ همت بوده است. طبق آمار ارائه‌شده ۲۸ صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی توانستند از کارگروه و دبیرخانه مجوز فعالیت بگیرند. همچنین گفته شد که افزایش سرمایه تا ۲۰۰ میلیارد تومان صندوق‌های CVC تا پایان سال هم تصویب شده است. عمده شرکت‌ها در حال حاضر حداقل سرمایه معادل ۵۰ میلیارد تومان را دارند.