نسخه نصر برای توسعه هوش مصنوعی: ابتدا تعریف نیاز، سپس تامین زیرساخت

به گزارش پیوست، مدیران کمیسیون‌های هوش مصنوعی و علم داده، اینترنت اشیا، اتوماسیون صنعتی و پایش تصویری سازمان نظام صنفی رایانه‌ای استان تهران، هم‌زمان با برگزاری نمایشگاه الکامپ ۲۹، چالش‌های توسعه هوش مصنوعی و کاربرد آن در صنایع و مدیریت شهری را بررسی کردند. مساله‌محور شدن توسعه فناوری، تامین زیرساخت‌های ارتباطی و پردازشی، دسترسی به تجهیزات، امنیت داده‌ها و تغییر نقش حاکمیت از مجری به تسهیل‌گر، محورهای مشترک این نشست بود.

هوش مصنوعی روی میز واقعیت؛ از تب دیتاسنتر تا خلق ارزش

مهران ضیابری، رئیس کمیسیون هوش مصنوعی و علم داده نصر تهران، نگاه تقلیل‌گرایانه به فناوری‌های نوین را یکی از آسیب‌های توسعه اقتصاد دیجیتال دانست. به گفته او، پس از فراگیر شدن مدل‌های زبانی بزرگ، بخشی از توجه‌ها به خرید GPU و ساخت دیتاسنترهای بزرگ معطوف شده است؛ در حالی که سازمان‌ها باید پیش از سرمایه‌گذاری در زیرساخت، مساله‌ای را که قرار است با این تجهیزات حل شود مشخص کنند.

او تأکید کرد: توسعه هوش مصنوعی زمانی به خلق ارزش منجر می‌شود که از نیاز واقعی کسب‌وکار یا جامعه آغاز شود؛ در غیر این صورت، سرمایه‌گذاری در تجهیزات لزوما به کاربرد مؤثر فناوری نمی‌انجامد.

مجتبی میرجعفری، رئیس کمیسیون اینترنت اشیا نصر تهران، نیز نبود حلقه واسط میان صنعت و فناوری را یکی از موانع توسعه عنوان کرد. به اعتقاد او، مسیر توسعه باید از شناسایی یک چالش واقعی آغاز شود و سپس فناوری مناسب برای حل آن به کار گرفته شود.

میرجعفری گفت: هیچ فناوری به‌تنهایی ارزش‌آفرین نیست و در فضای پیچیده امروز، ارزش پایدار اغلب در نقطه اتصال فناوری‌های مختلف شکل می‌گیرد. از این منظر، هوش مصنوعی نیز باید در کنار فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیا و متناسب با نیازهای ملموس کسب‌وکارها توسعه پیدا کند.

هوش مصنوعی صنعتی فراتر از چت‌بات‌هاست

محمدمهدی احمدیان، رئیس کمیسیون اتوماسیون صنعتی نصر تهران، کاربرد هوش مصنوعی در صنایع را گسترده‌تر از ابزارهای عمومی مانند چت‌بات‌ها دانست. به گفته او، اجرای اصولی پروژه‌های هوشمندسازی در صنایعی مانند نفت، گاز، برق و مس می‌تواند راندمان واحدهای صنعتی را از حدود ۳۰ درصد به ۴۰ درصد و در برخی موارد تا ۵۸ درصد افزایش دهد.

او همچنین اعلام کرد: هوشمندسازی می‌تواند پایداری واحدهای صنعتی را دو تا سه برابر افزایش دهد و میزان آلایندگی آنها را تا یک‌سوم کاهش دهد. با این حال، هوش مصنوعی تنها بخشی از زنجیره تحول صنعتی است و بدون توسعه هم‌زمان نظام تنظیم‌گری، آموزش و شرکت‌های تأمین‌کننده، نمی‌توان از آن انتظار نتیجه پایدار داشت.

حسن اسدی، رئیس کمیسیون پایش تصویری نصر تهران، نیز ورود هوش مصنوعی به حوزه تحلیل تصویر را نیازمند زیرساخت‌های ذخیره‌سازی ابری و پهنای باند گسترده دانست. به گفته او، تأمین تجهیزات و ایجاد بستر مناسب برای انتقال تصاویر همچنان از چالش‌های جدی این صنعت است.

اسدی از حاکمیت خواست مسیر تخصیص ارز و دسترسی بخش خصوصی به تجهیزات و فناوری‌های مورد نیاز را تسهیل کند.

داده بدون امنیت به تهدید تبدیل می‌شود

جمع‌آوری و تحلیل داده در کنار فرصت‌های اقتصادی، چالش‌های امنیتی تازه‌ای نیز ایجاد می‌کند. احمدیان جمع‌آوری امن داده را یکی از الزامات هوشمندسازی دانست و به امکان استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل الگوهای مصرف برق و شناسایی استخراج غیرمجاز رمزارز اشاره کرد. به گفته او، یادگیری عمیق همچنین می‌تواند برای تحلیل شرایط و تخصیص منابع پس از بحران‌ها به کار گرفته شود.

ضیابری نیز هشدار داد امنیت سایبری نباید در پروژه‌های هوش مصنوعی موضوعی فرعی تلقی شود. به گفته او، در فضای کلان‌داده حتی اطلاعاتی که به‌تنهایی کم‌اهمیت به نظر می‌رسند، ممکن است پس از ترکیب با داده‌های دیگر ارزش یا حساسیت زیادی پیدا کنند.

او با اشاره به تهدیدهای آینده برای روش‌های فعلی رمزنگاری، ایجاد سکوهای امن توسعه خدمات بر پایه معماری «اعتماد صفر» (Zero Trust) را ضروری دانست. به اعتقاد ضیابری، وظیفه حاکمیت ورود مستقیم به اجرای این پروژه‌ها نیست، بلکه باید زمینه شکل‌گیری زیرساخت‌ها و سکوهای امن را فراهم کند.

تهران برای هوشمند شدن به ۴۵۰۰ کیلومتر فیبر نیاز دارد

رضا توکلی‌راد رئیس کمیسیون شهر هوشمند نیز نگاه تجهیزات‌محور به شهر هوشمند را نقد کرد و گفت: هوشمندسازی زمانی معنا پیدا می‌کند که برای زندگی روزمره شهروندان ارزش ملموسی ایجاد کند. رسیدن به این هدف، علاوه بر فناوری، به بلوغ سازمانی شهرداری‌ها و توسعه متوازن ساختار، فرایند و فرهنگ نیاز دارد.

به گفته او، تهران برای هوشمندسازی مدیریت تردد و تحلیل جمعیت به توسعه حدود چهار هزار و ۵۰۰ کیلومتر شبکه فیبر نوری نیاز دارد. او تعدد نهادهای تصمیم‌گیر را یکی از دلایل توقف یا کندی پروژه‌های شهر هوشمند دانست.

توکلی‌راد همچنین بر عبور از تنظیم‌گری سنتیِ مبتنی بر اشیا و حرکت به سمت رویکردهای خودکار و عامل‌محور (Agent-based) تأکید کرد. به گفته او، شهر هوشمند باید تاب‌آور باشد و بتواند با رعایت استانداردهای بین‌المللی، در شرایط بحرانی نیز خدمات خود را با ثبات ادامه دهد.

حاکمیت باید از اجرا فاصله بگیرد

تغییر نقش حاکمیت از تصدی‌گری به تسهیل‌گری، نقطه اشتراک سخنان مدیران حاضر در این نشست بود. میرجعفری معتقد است نهادهای سیاست‌گذار باید امکان شکل‌گیری کاربردهای فناوری در محیط واقعی را فراهم و موانع قانونی فعالیت بخش خصوصی را برطرف کنند.

مدیران کمیسیون‌های نصر تهران تاکید کردند: توسعه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی با شعار یا نمایش فناوری محقق نمی‌شود و به سازوکاری مشخص برای همکاری حاکمیت، بخش خصوصی و جامعه نیاز دارد.

ضیابری در جمع‌بندی این نشست، هوش مصنوعی را قطاری پرشتاب توصیف کرد که ایران برای جلوگیری از عقب‌ماندگی در اقتصاد و فناوری جهانی، باید با رویکردی اصولی و مساله‌محور با آن همراه شود.