مدل جدید پسادکتری، پژوهشگران را به دانش‌بنیان‌ها متصل می‌کند

به گزارش پیوست، تورج امرایی، معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان معاونت علمی ریاست‌جمهوری، در نشست خبری برنامه مشترک پسادکتری فناوری دانش‌بنیان با اشاره به ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان در کشور، گفت: امروز بیش از ۱۱ هزار شرکت دانش‌بنیان در کشور داریم و حدود ۵۸۰ تا ۶۰۰ هزار نفر نیروی انسانی در این شرکت‌ها مشغول به کار هستند.

به گفته امرایی، حدود ۱۵۰ هزار نفر از این جمعیت را نیروهای تخصصی، دانشی و کلیدی تشکیل می‌دهند که در تولید و توسعه محصولات دانش‌بنیان شرکت‌ها نقش‌آفرینی می‌کنند و نیروی انسانی پیش‌شرط اساسی برای رشد شرکت‌های دانش‌بنیان است.

او هدف از طراحی برنامه یا طرح مشترک پسادکتری فناوری دانش‌بنیان را توانمندسازی شرکت‌های دانش‌بنیان از نظر نیروی انسانی عنوان کرد و گفت: دانش هر شرکت در حقیقت برگرفته از نیروی انسانی متخصصی است که در آن شرکت حضور دارد و هرچه سطح تحصیلات و تخصص نیروی انسانی بالاتر باشد، انتظار می‌رود توسعه فناوری و رونق نوآوری نیز بهتر، جامع‌تر و گسترده‌تر شکل بگیرد.

معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان قانون جهش تولید دانش‌بنیان مصوب سال ۱۴۰۱ را یکی از مترقی‌ترین قوانین کشور و دارای ظرفیت‌های بالقوه برای توسعه فناوری دانست و بهره‌گیری از ظرفیت‌های این قانون را یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد برنامه مشترک پسادکتری فناوری دانش‌بنیان عنوان کرد.

او درباره حقوق و مزایای محقق پسادکتری گفت: در برنامه‌های پسادکتری کشور، حقوق و مزایای محقق پسادکتری معادل ۸۰ درصد حقوق استادیار در نظر گرفته شده است.

به گفته امرایی، آیین‌نامه و شیوه‌نامه این برنامه اجازه داده است در صورتی که یک شرکت دانش‌بنیان طرح تحقیق و توسعه‌ای را که مصداق ماده ۱۱ و ۱۳ قانون جهش تولید دانش‌بنیان و اعتبار مالیاتی باشد ارائه دهد، حقوق یا دستمزد محقق پسادکتری تا دو برابر افزایش یابد.

او همچنین از پیش‌بینی سامانه‌ای برای ارتباط میان شرکت‌های دانش‌بنیان و پژوهشگران پسادکتری خبر داد و گفت: شرکت‌ها می‌توانند نیازهای خود را در آن ثبت کنند و پژوهشگران پسادکتری نیز می‌توانند ایده‌های خود را در این سامانه قرار دهند.

به گفته امرایی، هدف از این سامانه ایجاد یک به‌هم‌رسانی میان شرکت‌های دانش‌بنیان و پژوهشگران پسادکتری است و از نظر حقوقی و قراردادی نیز شیوه‌نامه این برنامه به گونه‌ای طراحی شده که هر پژوهشگر استفاده‌کننده از طرح از دریافت حقوق خود اطمینان داشته باشد.

سه نهاد متولی اجرای پسادکتری فناوری

در ادامه این نشست، محسن شریفی، دبیر کارگروه پسادکتری شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری، دوره پسادکتری را دوره‌ای یک‌ساله و قابل تمدید برای اجرای یک پروژه پژوهشی، فناورانه، صنعتی یا مساله‌محور زیر نظر استاد یا فرد میزبان معرفی کرد. به گفته او، متقاضی این دوره باید دارای مدرک دکتری باشد، اما پسادکتری مقطع تحصیلی رسمی محسوب نمی‌شود.

شریفی با اشاره به جایگاه محققان پسادکتری در نظام پژوهشی جهان گفت با وجود توجه گسترده کشورها به توسعه این دوره‌ها و جذب پژوهشگران، پسادکتری در ایران توسعه چندانی نداشته و فاقد آیین‌نامه جامع و وحدت رویه بوده است.

به گفته او، «طرح ملی جذب و به‌کارگیری محققان پسادکتری» با هدف استفاده از ظرفیت دانش‌آموختگان دکتری، جذب و نگهداشت نخبگان، تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت و کمک به حل مسائل کشور در مرداد ۱۴۰۱ به تصویب شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری رسید و آیین‌نامه اجرایی آن نیز اسفند همان سال تصویب شد.

براساس این آیین‌نامه، متقاضیان باید دارای مدرک دکتری تخصصی از مراکز مورد تایید وزارت علوم یا وزارت بهداشت باشند و بیش از چهار سال از فارغ‌التحصیلی آنها نگذشته باشد. حقوق محققان پسادکتری نیز حداقل معادل ۸۰ درصد حقوق استادیار تعیین شده است.

شریفی یکی از نوآوری‌های این آیین‌نامه را تعریف چهار نوع دوره پسادکتری عنوان کرد: «تحقیقات بنیادی» در دانشگاه‌ها و موسسات پژوهشی، «تحقیقات کاربردی» با مشارکت کارفرمای بیرونی، «پسادکتری فناوری دانش‌بنیان» در شرکت‌های دانش‌بنیان و «پسادکتری صنعتی» در شرکت‌ها و صنایع دارای واحد تحقیق و توسعه.

او گفت: در این مراسم، اجرای نخستین دوره «پسادکتری فناوری دانش‌بنیان» به‌طور رسمی آغاز می‌شود. در این مدل، شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توانند پروژه‌ها و نیازهای فناورانه خود را در سامانه پسادکتری ثبت کنند و پژوهشگران نیز برای اجرای آنها درخواست دهند. پژوهشگران نیز امکان ثبت پروپوزال و ایده‌های خود را دارند تا شرکت‌ها متناسب با نیازشان از میان آنها انتخاب کنند.

در نهایت، محقق پسادکتری پروژه فناورانه خود را در شرکت دانش‌بنیان و زیر نظر فرد میزبان اجرا می‌کند. معاونت علمی ریاست‌جمهوری، دبیرخانه شورای عالی عتف و صندوق نوآوری و شکوفایی سه رکن اجرای این دوره‌اند و فرآیند ثبت‌نام و احراز شرایط از طریق معاونت علمی و روند پیشرفت و حمایت از طرح نیز در سامانه غزال صندوق نوآوری و شکوفایی پیگیری می‌شود.

۱۴۵ هزار دانشجوی دکتری در کشور

پیمان صالحی، دبیر شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری نیز در این نشست با اشاره به افزایش توجه جهانی به دوره‌های پسادکتری گفت محدودیت ظرفیت جذب هیات علمی، مسئله‌ای جهانی است و باید برای استفاده از توان دانش‌آموختگان دکتری در مسیرهای شغلی و پژوهشی دیگر برنامه‌ریزی شود.

او با اشاره به اینکه تعداد دانشجویان دکتری در ایران از ۱۴۵ هزار نفر عبور کرده است، گفت: همه این افراد قرار نیست عضو هیات علمی شوند و توسعه دوره‌های پسادکتری می‌تواند مسیری برای استفاده از ظرفیت آنها در حوزه‌های علمی، پژوهشی، صنعتی و فناورانه باشد. به گفته صالحی، در آمریکا نیز از حدود ۴۰۰ هزار دانشجوی دکتری، سالانه حدود ۶۰ هزار نفر از بهترین فارغ‌التحصیلان دکتری جهان به عنوان محقق پسادکتری جذب می‌شوند.

صالحی با اشاره به پیش‌بینی چهار نوع دوره پسادکتری شامل تحقیقات بنیادی، تحقیقات کاربردی، فناوری و صنعتی گفت در بند «ب» ماده ۹۴ قانون برنامه هفتم پیشرفت نیز موسسات آموزشی و پژوهشی مکلف شده‌اند ۲۰ درصد پژوهشگران پسادکتری خود را در فعالیت‌های صنعتی و فناورانه به کار گیرند. او همچنین از واریز حدود یک همت از منابع قانونی به صندوق عتف برای استفاده در چرخه علم و فناوری کشور خبر داد.

دبیر شورای عالی عتف، «همرسانی» دانش‌آموختگان دکتری با نیازهای واقعی شرکت‌ها و صنایع را یکی از محورهای اصلی دوره پسادکتری فناوری دانست و گفت: یکی از مهم‌ترین مشکلات شرکت‌های دانش‌بنیان، جذب نیروی کارآمد است. به گفته او، تجربه آمریکا نشان می‌دهد ۲۵ درصد افرادی که دوره‌های تحقیقاتی خود را در صنایع گذرانده‌اند، در همان مجموعه‌ها استخدام شده‌اند.

صالحی توضیح داد: دانش‌آموختگان دکتری می‌توانند بخشی از دوره خدمت خود، از جمله سربازی یا امریه، را در یک شرکت دانش‌بنیان بگذرانند، حقوق دریافت کنند و تخصص خود را در محیط واقعی به کار بگیرند. در مقابل، شرکت نیز فرصت ارزیابی توانمندی فرد را خواهد داشت؛ هرچند گذراندن این دوره هیچ تعهدی برای شرکت به منظور استخدام محقق ایجاد نمی‌کند.

او در پایان، تامین نیروی متخصص مورد نیاز صنایع، شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌ها و استفاده موثرتر از توان دانش‌آموختگان دکتری را از نتایج مورد انتظار توسعه دوره‌های پسادکتری عنوان کرد.