بازتعریف نقشها در آینده نامعلوم
با یک حساب سرانگشتی میتوان تخمین زد که تعداد افراد راضی از شرایط موجود اینترنت،…
۲ اردیبهشت ۱۴۰۵
تجارت اجتماعی به نقطه آغاز باز میگردد؟ از اینستاگرام تا سکوی داخلی
۲ اردیبهشت ۱۴۰۵
زمان مطالعه : ۷ دقیقه
پنج سال زمان لازم بود تا تجارت اجتماعی در ایران به یک بازار قابلاتکا تبدیل شود، اما کمتر از دو ماه اختلال اینترنت کافی بود تا این اکوسیستم با بحرانی مواجه شود که آن را به نقطهای نزدیک به آغاز بازگرداند. اکنون کسبوکارها در شرایطی فعالیت میکنند که نه تنها دسترسی به بازار پیشین را از دست دادهاند، بلکه چشمانداز روشنی از شکلگیری یک جایگزین پایدار نیز در دست نیست.
به گزارش پیوست، بر آوردها نشان دهنده نابودی هزاران کسبوکار خرد آنلاینی است که به واسطه قطعی و اختلالهای مکرر اینترنت از بین رفتهاند. در لحظه تنظیم این گزارش بیش از ۵۰ روز از قطعی اینترنت بینالملل میگذرد. در این بین کسبوکارهای مبتنی بر تجارت اجتماعی که عمده آنها در اینستاگرام و تعدادی در تلگرام فعال بودهاند، بخشی از اقتصاد پنهان را تشکیل میدهد که امروزه قسمت قابل توجهی از آن خاموش شده است.
پشوتن پورپزشک، مدیرعامل پادرو، با اشاره به برآوردهای پیشین تعداد کسبوکارهای فعال در این حوزه را بین ۷۵۰ تا ۸۰۰ هزار واحد اعلام میکند و توضیح میدهد: «از زمان شکلگیری اولیه در تلگرام تا پس از فیلترینگ آن و انتقال تدریجی به سایر پلتفرمها، حدود چهار تا پنج سال زمان صرف شده تا این بازار بهصورت طبیعی رشد کند و به نقطه امروز برسد.»
به گفته پورپزشک برآوردها نشان میدهد که در سه ماهه پایانی سال ۱۴۰۴، حجم این بازار به حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار میلیارد تومان رسیده بود.
تقلای زنده ماندن
قطع دسترسیهای بینالملل از یک سو و تغییر نیاز کاربران از سویی دیگر، جریان درآمدی کسبوکارهای تجارت اجتماعی را از بین برده است. مشتریان این کسبوکارها که تا پیش از این، از طریق الگوریتمهای موجود در پلتفرمهایی مانند اینستاگرام اقدام به خرید میکردند، دسترسی خود را از دست دادهاند و، همانطور که پیش تر در گزارشها آورده شد، بسیاری از خریدها محدود به مشتریانی شده است که از قبل یک کسبوکار را میشناسند.
به گفته مدیرعامل پادرو بخشی از کسبوکارهای آنلاین به سمت راهکارهایی مانند استفاده از پلتفرمهای فروشگاهساز حرکتکردهاند. هرچند او توضیح میدهد که این اقدام بیش از آنکه به بازگشت واقعی به چرخه درآمدزایی منجر شود، تلاشی برای حفظ بقا و افزایش تابآوری بوه است و در مقطع فعلی، هنوز به شکلگیری یک جریان پایدار درآمدی منتهی نشده است.
مهاجرت کسبوکارهای مبتنی بر تجارت اجتماعی به سکوهای داخلی، یکی دیگر از مسیرهایی است که اخیرا رشد یافته است. سید محمد سعید باستانی، مدیر بازاریابی اپلیکیشن بله، خبر از ساخت یک میلیون کانال جدید از سوی کسبوکارهای خرد، در دو ماه اخیر میدهد.
او با تاکید بر اینکه روند رشد کسبوکارها در این اپلیکیشن پیوسته در حال رشد است، توضیح میدهد: «بیش از چهار میلیون کانال فعال در بله وجود دارد و ۱۶ میلیون کاربر یکتا به کانالهای جدید پیوستهاند. در بله، تعداد فروشندگان فعال بهطور مستمر در حال افزایش است و شاهد استقبال کاربران از محتوای فروشندگان هستیم. علاوه بر این فروشندگان میتوانند از قابلیتهایی همچون ارسال پیامهای شخصیسازیشده بهرهبرداری کنند.»
ماهیت بصری، هزینه ورود کم، امکان کشف شدن در الگوریتم و ارتباط مستقیم با مشتری موجب شده است تا اینستاگرام، به یکی از مهمترین بسترهای فعالیت آنلاینشاپها تبدیل شود. مزیتهایی که به نظر میرسد هنوز در سکوهای داخلی یا توسعه نیافتهاند یا اساسا دیده نمیشوند.
باستانی با تاکید بر ماهیت متفاوت بستر بله و اینستاگرام، از راهکارهای به کار گرفته شده در این اپلیکیشن به دنبال تحقق اهداف تعاملات تجاری میگوید: «از جمله راهکارهایی که بهکار گرفتهایم، استفاده از پنلهای تبلیغاتی پیشرفته است. این امکان به فروشندگان اجازه میدهد تبلیغات خود را بر اساس زمان، مخاطب هدف و ویژگیهای خاص آنها شخصیسازی کنند تا هزینههای تبلیغاتی بهطور بهینه و مفید مصرف شود.»
تبلیغات پیامکی هم راهحل بحران نبود
در حالت کلی به نظر میرسید برخی کسبوکارها برای حفظ ارتباط با مشتریان خود به تبلیغات پیامکی روی بیاورند. با این وجود بررسیها نشان میدهد اختلال اینترنت و مشکلات وابسته به آن در زیرساخت پیامکهای تبلیغاتی نیز تاثیر منفی خود را نشان داده است. به گفته صادق محمدی، مدیرعامل مدیانا، طی دورهای که بستر پیامک برای حدود ۱۵ تا ۲۰ روز در دی و تا حوالی آتشبس، با محدودیت مواجه شد ترافیک کانالهای پیامکی تا ۸۵ درصد کاهش یافت.
او تاکید میکند که حدود ۷۵ درصد از پیامکهای ارسالی در این پلتفرم، در میان ۷۶ هزار کسبوکار فعالی که از این شرکت سرویس میگیرند، نه برای جذب مشتری جدید، بلکه در قالب باشگاه مشتریان و برای ارتباط با کاربران موجود استفاده میشود.
مدیرعامل مدیانا با اشاره بر اینکه این اختلالها نهتنها بر ترافیک، بلکه بر جریان ورود مشتریان جدید نیز اثر مستقیم گذاشته است، توضیح میدهد: «در شرایط عادی، مدیانا ماهانه بین چهار تا ۶ هزار مشتری جدید جذب میکند، اما این عدد در دوره دوماهه اخیر به حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ کسبوکار کاهش یافته است.»
محمدی بر این باور است که تغییرات مشاهدهشده در جذب مشتریان جدید را نمیتوان بهطور قطعی به اختلالهای اخیر اینترنت نسبت داد. او دراینباره اضافه میکند: «دادههایی که تاکنون در اختیار دارند، نشان نمیدهد که این نوسانها فراتر از الگوهای معمول بازار باشد. در واقع، آنچه امروز رخ داده، هنوز بهدلیل تداوم محدودیتها و ناپایداری شرایط، به یک تصویر تحلیلی قابل اتکا تبدیل نشده است.»
به گفته مدیر عامل مدیانا برای رسیدن به یک ارزیابی قابل اتکا، دستکم به یک بازه زمانی سهماهه در شرایط نسبتا باثبات نیاز است.
شکلگیری اکوسیستمی جدید
اکوسیستم تجارت اجتماعی بر سه ضلع اصلی پلتفرم، کاربر نهایی و فروشنده استوار است. تحقق این سهگانه، تنها در صورتی ممکن است که تمامی اجزای آن، در یک بازه زمانی مشخص و با سطحی قابل قبول از اقبال عمومی و نرخ فعالیت، بهتدریج در کنار یکدیگر قرار بگیرند. چنین فرآیندی، بهطور طبیعی نیازمند صبر جمعی و پذیرش یک دوره گذار است.
برآورد مدیرعامل پادرو نشان میدهد که حتی در خوشبینانهترین حالت، شکلگیری حداقلی این اکوسیستم به زمانی بین یک تا دو سال نیاز دارد که در آن، نخستین نشانههای حیات پدیدار شود. این برآورد البته مشروط به شرایطی است که در آن کاربران ناچار به استفاده از این بسترها باشند و گزینه جایگزین دیگری در دسترس نباشد.
به گفته پورپزشک در چنین سناریویی، کسبوکارها باید خود را برای یک دوره طولانی از فشار مالی آماده کنند که در آن، درآمد به حداقل میرسد اما هزینه برای بازسازی پایگاه کاربری و ایجاد زیرساختهای جدید همچنان پابرجاست.
پنج تا ۶ سال زمان برای رشد و شکلگیری اکوسیستم تجارت اجتماعی مسیری کوتاهمدت و کم هزینه نبوده است. این حال ادامه اختلالها نشان میدهد که ممکن است فعالان این اکوسیستم ناچار باشند فعالیت خود را از نقطهای نزدیک به صفر و در بستری نو پایهریزی کنند. مدیرعامل پادرو نیز در بخشی از گفتههای خود میگوید: بسیاری از همان چند صد هزار کسبوکار فعال، تابآوری حتی یک دوره ۴۵ روزه بدون درآمد را نداشتهاند و حتی کسبوکارهای بزرگتر و برخوردار از ترافیک بالا نیز بعید است بتوانند فشار سرمایهگذاری یک تا دو ساله را برای بازسازی جایگاه خود تحمل کنند.
در این میان طبق شواهد، تلاشهای پلتفرمهای داخلی برای جذب این کسبوکارها و توسعه زیرساختهای متناسب با نیاز تجارت اجتماعی، هنوز فاصله زیادی با پلتفرمهای بینالمللی دارد. فاصله موجود میان آنچه این اکوسیستم به آن نیاز دارد و آنچه در حال موجب شده چشمانداز بازگشت سریع بازار به وضعیت پایدار را با تردید جدی مواجه میکند؛ وضعیتی که ادامه آن تنها به فرسایش بیشتر کسبوکارها منجر خواهد شد.
ارسال دیدگاه