هوش مصنوعی وزارت صمت در ایستگاه اول؛ داده‌ها هنوز در دسترس نیستند

به گزارش پیوست، علیرضا بصیری، مدیر پروژه دستیار هوشمند وزارت صمت در دانشگاه صنعتی اصفهان، با اشاره به آغاز همکاری دانشگاه با این وزارتخانه گفت: پتانسیل خوبی در دانشگاه وجود داشت و تیم مناسبی هم شکل گرفت. کل بودجه‌ای که برای این پروژه در نظر گرفته شده، ۱۵ میلیارد تومان است و در حال حاضر حدود ۲۰ نفر به‌صورت مستقیم روی آن کار می‌کنند. در تعریف اولیه پروژه، بحث تامین سخت‌افزار قرار بود از سمت ما انجام شود اما معاونت مسئولیت آن را به عهده گرفت و به همین خاطر بودجه ۱۵ میلیارد تومانی مناسب پروژه است.

مدیر پروژه هوما با تاکید بر نقش کلیدی داده در تکمیل این دستیار هوشمند گفت: از نظر ما، ساختار فعلی سامانه تقریبا کامل است، اما تا زمانی که به دیتابیس‌های واقعی‌تر و حجیم‌تر وزارتخانه متصل نشود، امکان رفت‌وبرگشت عملیاتی و بهبود مستمر فراهم نمی‌شود. داده‌هایی که تاکنون با آنها کار کرده‌ایم عمدتا داده‌های عمومی بوده که از وب‌سایت خود وزارت صمت استخراج و مهندسی معکوس شده‌اند. وقتی داده‌های واقعی در اختیار قرار بگیرد، می‌توان دو نوع کاربری را به‌صورت جدی فعال کرد. یکی پرسش‌وپاسخ تخصصی برای کارشناسان و دیگری سوالات ساده‌تر که عملا بخشی از بار بهره‌برداران انسانی را حذف می‌کند. این موضوع به‌ویژه در حوزه قوانین و مقررات اهمیت زیادی دارد.

بصیری درباره ابعاد اجرایی پروژه هوما توضیح داد: دانشگاه صنعتی اصفهان از نخستین دانشگاه‌هایی بوده که از سال ۱۳۸۹ زیرساخت‌های پردازش ابری را راه‌اندازی کرده و در کنار دانشگاه صنعتی امیرکبیر، جزو پیشگامان این حوزه محسوب می‌شود. ما از همان ابتدای پروژه، از GPUهای موجود در داخل دانشگاه استفاده کردیم و حتی در مقاطعی که ظرفیت بیشتری نیاز بود، از بیرون هم سخت‌افزار اجاره کردیم تا کار متوقف نشود. نگاه دانشگاه این بود که هیچ عامل اجرایی یا مالی، روند علمی پروژه را دچار وقفه نکند. حدود پنج تا شش ماه از شروع پروژه، به سکوی ملی دسترسی نداشتیم و مجبور بودیم کل بار پردازش را مبتنی بر GPUهای داخلی جلو ببریم که طبیعتا کار سنگینی بود. با این حال، فاز اول پروژه بدون وقفه جلو رفت.

بصیری در پاسخ به پرسش پیوست درباره جدی‌ترین چالش پروژه و نقطه تناقض میان دانشگاه، وزارت صمت و معاونت علمی گفت: مهم‌ترین چالش ما، همچنان موضوع دسترسی به داده است. در حالی که بدون داده‌های غیرعمومی، امکان عبور از فازهای آزمایشی و رسیدن به کاربردهای واقعی وجود ندارد. ما تعامل‌های مستمری با مدیران مختلف وزارتخانه داشته‌ایم. حتی جلساتی با وزارتخانه برگزار شده تا ملاحظات امنیتی به‌صورت دقیق بررسی شود.  تا امروز هیچ دیتای غیرعمومی از وزارت صمت دریافت نکرده‌ایم. البته همکاری‌ها و پیگیری‌های خوبی در داخل وزارتخانه در جریان است و ناظر پروژه و معاونت علمی هم کاملا در جریان وضعیت هستند، اما واقعیت این است که سیاست‌گذاری، ملاحظات امنیتی و بحث محرمانگی داده‌ها هنوز مانع اصلی اتصال کامل سامانه به داده‌های عملیاتی است.ما صراحتا اعلام کردیم هر پروتکلی که وزارتخانه صلاح بداند، حاضر به اجرای آن هستیم.حتی اگر دسترسی فقط در محل وزارتخانه باشد یا صرفا از طریق شعبه وزارت صمت در اصفهان انجام شود. این مساله هنوز به‌طور کامل حل نشده، اما امیدواریم به‌زودی مسیرش باز شود.

بصیری با تاکید بر نقش معاونت علمی در حل این گره ساختاری گفت: به نظر من، وجود یک پروتکل کلی در سطح معاونت علمی می‌تواند کمک‌کننده باشد. پروتکلی که فقط مختص این پروژه نباشد و به‌عنوان یک بازوی مشترک برای همه پروژه‌های هوش مصنوعی در وزارتخانه‌ها عمل کند. این مسئله فقط چالش ما نیست و تیم‌های دیگر هم با همین موضوع مواجه‌اند. ما بارها اعلام کرده‌ایم که می‌توان با راهکارهایی مثل گمنام‌سازی داده‌ها، تعریف سطوح دسترسی، یا اجرای سامانه صرفا در محیط داخلی وزارتخانه کار را جلو برد. حتی اگر داده‌ها به‌صورت محدود یا با سقف مشخص در اختیار سامانه قرار بگیرند، باز هم امکان توسعه کاربردهای واقعی وجود دارد. نگاه ما تقابلی نیست. ما خودمان را شریک حل مسئله می‌دانیم. اگر وزارتخانه بگوید چه پروتکلی قابل قبول است، دانشگاه آماده است دقیقا در همان چارچوب کار کند تا دستیار هوشمند از فاز آزمایشگاهی خارج شود و به ابزاری واقعی برای تصمیم‌سازی در وزارت صمت تبدیل شود.

مدیر پروژه هوما درباره کاربردهای این دستیار هوشمند توضیح داد: یکی از وظایف مهم وزارتخانه‌ها، تدوین آیین‌نامه‌هاست. قوانین در مجلس تصویب می‌شود، اما آیین‌نامه‌ها که جزئیات اجرایی دارند، در خود وزارتخانه نوشته می‌شوند. این کار پیچیده است و دستیار هوشمند می‌تواند کمک کند پیش‌نویس آیین‌نامه‌ها از نظر تناقض با قوانین بالادستی بررسی شود و به تصمیم‌گیران هشدار بدهد.این سامانه قرار نیست جای تصمیم‌گیر را بگیرد. اسمش هم دستیار است. احتمال خطا وجود دارد و ما این موضوع را به‌صورت شفاف در سامانه ذکر کرده‌ایم. خروجی‌ها همراه با سوال، پاسخ و رفرنس قانونی نمایش داده می‌شوند تا کاربر گمراه نشود و تصمیم نهایی را خودش بگیرد.

او درباره دامنه و تعداد کاربران سامانه همچنین به پیوست گفت: در تعریف اولیه، کاربران محدود به لایه مدیریتی وزارت صمت هستند. اگر قرار باشد کل بدنه وزارتخانه یا حتی کاربران عمومی مثل تجار از این سامانه استفاده کنند، طبیعتا نیاز به زیرساخت سخت‌افزاری قوی‌تری داریم. خود سامانه این ظرفیت را دارد، اما باید متناسب با آن سرمایه‌گذاری انجام شود. تیمی که در دانشگاه صنعتی اصفهان شکل گرفته، به بلوغ خوبی رسیده و دانشجویان و فارغ‌التحصیلان زیادی درگیر این پروژه شده‌اند. الان این آمادگی وجود دارد که مسائل پیچیده‌تری از وزارتخانه تعریف شود.