مجلس در بحران اینترنت؛ قانون‌گذارِ تماشاگر یا مسئولِ پاسخ‌گو؟

به گزارش پیوست؛ اینترنت به عنوان شریان اقتصاد دیجیتال و بستر گفت‌وگوی اجتماعی اکنون فقط کمی با قطعی کامل فاصله گرفته است و هنوز نمی‌توان گفت که عموم مردم می‌توانند به اینترنت بین‌المللی دسترسی داشته باشند. با این حال، مجلس شورای اسلامی تنها می‌تواند جلساتی با وزیر ارتباطات برگزار کند یا به بررسی طرح نظام بخشی فضای مجازی سرعت دهد. با نگاهی به روند قانون‌گذاری برای اینترنت، می‌توان گفت اکنون بعد نظارتی مجلس بیش از پیش پررنگ‌تر شده است. در این میان، پرسش اساسی این است که مجلس شورای اسلامی به عنوان نهاد قانون‌گذار و ناظر بر عملکرد دولت، چه نقشی در پیشگیری از این بحران‌ها و کاهش هزینه‌های آن دارد؟

سالار ولایت‌مدار، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی درباره تصمیم‌گیری مجلس در شرایط امنیتی گفت: اکنون بحث امنیت عمومی و امنیت مردم مطالبه همه است اما در مقابل بخشی از زندگی مردم هم به اینترنت گره خورده است. تلاش‌های ما به عنوان قانون‌گذار، باید برای تعادل میان زندگی مردم، امنیت و اینترنت باشد. نقش مجلس در موضوع اینترنت به صورت مستقیم نیست و تنها بخشی از این جریان به دست قانون‌گذار است.

او درباره اینکه دولت چقدر از درخواست‌های مجلس استقبال می‌کند؟ گفت: دولت به گزارش‌های مجلس توجه می‌کند اما زمانی که شرایط امنیتی می‌شود و نظرات و خواسته‌ها زیاد است، باید جامعه کار در نظر گرفته شود. ممکن است بخشی از درخواست‌های مجلس لحاظ شود یا نشود؛ این مورد بنا به شرایط متغییر است. اما می‌توان گفت میزان هماهنگی برای ایجاد آسایش و آرامش مناسب است.

ولایت‌مدار در پاسخ به اینکه موضع مجلس نسبت به قطع بودن پلتفرم‌های خارجی چیست؟ با اشاره به نظرات چند نماینده مخالف برقراری پلتفرم‌های خارجی گفت: هر نماینده‌ای نظر خود را دارد و در نهایت در صورتی که رای‌گیری شود می‌توان گفت مجلس به صورت کلی نظر داده است. تاکنون درباره باز شدن یا بسته بودن پلتفرم‌های خارجی رای‌گیری نشده است و نظرات نمایندگان نیز متفاوت است. اما می‌توان گفت پلتفرم‌های خارجی نقش زیادی در آسیب دیدن مردم داشتند. زمانی که پلتفرم‌های خارجی از دسترس خارج شد، امنیت مردم بیشتر حفظ شد از این رو این پلتفرم‌ها تاثیر گذار هستند؛ اما با این وجود باید برای پلتفرم‌های خارجی تدبیری اندیشیده شود؛ من با قطع شدن، حذف و ممنوع کردن مخالف هستم، به هر حال درباره این موضوع نیز مجلس فعلا طرح نظام بخشی فضای مجازی را در دست دارد که کمیسیون صنایع آن را دنبال می‌کند.

قوانینی فاقد کارکرد

ابوالقاسم رجبی، پژوهشگر حوزه سیاست‌گذاری فناوری اطلاعات و ارتباطات گفت: کارکرد مجلس و قانون‌گذاری این است که شرایط ثبات و پیش‌بینی‌پذیری را به وجود بیاورد. بحران و شرایط ویژه، زمانی به وجود می‌آید که سیاست‌های قبلی در شرایط عادی فاقد کارکرد مناسب بوده اند. مجلس بیشتر در شرایط پیش از بحران کارکرد دارد و در شرایط بحرانی نظارت اولویت پیدا می کند.

او ضمن اشاره به بستر اینترنتی به عنوان یک ابزار برای حمله خارجی، به ضعف قوانین درباره اینترنت اشاره کرد و گفت: زمانی که یک تغییر شدید بین وضعیت عادی روزمره و شرایط جدید پیش می‌آید، یعنی زمانی که به جای استفاده از خدمات عرضه کنندگان خارجی که در زندگی روزمره به آنها عادت کردیم به صورت ناگهانی مجبور باشیم فقط از خدمات داخلی استفاده کنیم، شرایط بحرانی می‌شود. در حالت عادی ارتباطات روزمره مردم در بستری انجام می‌شود که قوانین مناسبی برای آن بستر وجود ندارد؛ بنابراین در سایه نبود امکان اجرای قوانین، هنگامی که بحران پیش‌ می‌آید، سکوهای اینترنتی و برای قطع ارتباط موثر سکوها کل بستر اینترنت قطع می‌شود. موضوعی که شکل بحران می گیرد زمینه هایی در زندگی روزمره دارد که باید در قوانین قبلی به دنبال آن باشیم.

رجبی با ابراز نگرانی درباره کسب‌وکارهای اینترنتی گفت: در شرایط پیش از بحران باید موانع کسب و کاری رفع شود و مجلس می‌تواند روی رفع این موانع نظارت یا قانون وضع کند. بخشی از هزینه ای که امروز با آن مواجه هستیم در واقع هزینه واردات آزادی بیان از طریق تحمل بیشتر نسبت به کنش و رفتار در سکوهای خارجی نسبت به داخلی است. معتقدم باید تنوع کاربر و تنوع دیدگاه در سکوهای داخلی دنبال شود؛ به عبارت دیگر سلیقه‌های مختلف باید در سکوهای داخلی تحمل شود. تنوع گفتمانی که در سکوهای شبکه اجتماعی خارجی وجود دارد، به تبع در جامعه هم جلوه دارد اما این سطح از تنوع در شبکه‌های اجتماعی داخلی تحمل نشده است.

سیاست باید بر اساس کف ‌میدان باشد

پژوهشگر حوزه سیاست‌گذاری فناوری اطلاعات و ارتباطات گفت: اگر قرار است مجلس سیاست و قانونی لحاظ کند، باید بر اساس واقعیت کف میدان باشد. مجلس باید آن قوانینی که در صنعت فاوای کشور داریم را در نظر بگیرد و طبق آن به سمت وضع قوانینی مطابق با واقعیت برویم. ما اکنون در شرایط بالغ قرار نداریم و سیاست‌هایی که در ایران دنبال می شود برای مرحله بلوغ  کشورهای دیگر مناسب تر است  تا شرایط حال حاضر  و وضعیت فعلی کشور خودمان و کشور ما همخوانی با آن شرایط ایده‌آل ندارد. زمانی که کار به جایی می رسد که پیامک و تماس‌ها هم قطع می‌شود، به دلیل رادیکال‌سازی قبلی اذهان است،  مجلس می‌تواند قبل از بحران، با حمایت همه جانبه و رفع موانع رقابت سکوهای داخلی، تاثیر سکوهای موثر در رادیکال‌سازی  در زندگی روزمره مردم ایران متوقف کند.