هوش مصنوعی در کسب‌وکارهای ایرانی

هوش مصنوعی به‌‌ویژه در قالبی که از سال ۲۰۲۱ با عمومی‌شدن مدل‌های زبانی بزرگ به ظهور رسید، یقیناً انقلابی عظیم در ابعاد مختلف زندگی بشر رقم زده است. تقریباً کسب‌و‌کاری نیست که از این موج برخاسته متاثر نشده باشد و در عمل کسب‌وکارها و شغل‌های فراوانی دچار تغییرات ماهوی در محتوا و نوع فعالیت خود شده‌اند.

در این میان در کشور ما نیز جامعه پیشرو در تکنولوژی به‌سمت به‌کارگیری ظرفیت‌های هوش مصنوعی قدم برداشت. با‌این‌حال عمق کارکردهای کنونی فاصله زیادی با ظرفیت‌های این صنعت دارد.

لازمه حضور در باشگاه کشورهای شاخص در حوزه هوش مصنوعی، بیش و پیش از هر چیز، قوی‌ترشدن اکوسیستم و کسب‌وکارهای این حوزه است. اتفاقی که در چند سال اخیر به‌رغم حضور نیروی انسانی باکیفیت و چابک متاسفانه با سرعتی بسیار پایین‌تر از انتظار در حال رخ دادن است. این رخوت دلایل متعددی دارد که بیشتر آنها خارج از دایره اراده و قدرت متخصصان این حوزه است. مهم‌ترین این دلایل ارتباط‌نداشتن با جامعه جهانی است. انزوای ایران در سطح بین‌الملل، از یک سو باعث نوعی جهل مرکب نسبت به ظرفیت‌های هوش مصنوعی در سطح عمومی جامعه، در سطح کسب‌وکارها و حتی در سطح متخصصان و توسعه‌دهندگان خواهد شد. از سویی دیگر، نبود امکان ارتباطات اقتصادی، استفاده از محصولات و سرویس‌ها و نیز همکاری‌های علمی، کسب‌و‌کاری و استراتژیک با سایر مراکز موثر منطقه و دنیا فاصله ما را با جامعه هوش مصنوعی هر روز بیش از قبل خواهد کرد.

از نگرانی‌های مهم دیگر، کمبود ظرفیت زیرساخت پایدار هوش مصنوعی در کشور است. هوش مصنوعی بدون زیرساخت‌های پردازشی به‌کلی فاقد معنا خواهد بود و یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کسب‌وکارهای مرتبط، دسترسی اقتصادی و پایدار به زیرساخت‌های پردازشی است. این موضوع که خود حاصل تحریم و محدودیت‌های ارتباطی و اقتصادی با دنیاست، عملاً سقفی شیشه‌ای در مقابل توسعه هوش مصنوعی در کشور خواهد ساخت.

از دیگر موانع مهم گسترش هوش مصنوعی در ایران، فقدان رگولاتوری شفاف و دستورالعمل‌های حقوقی و اخلاقی است که به‌طور طبیعی منجر به ابهام و در نتیجه محافظه‌کاری در استفاده از این تکنولوژی می‌شود.
در نهایت، موارد بالا و محدودیت‌های دیگر، به‌نوبه خود ریسک سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی را بالا می‌برد که خود باعث کُندشدن روند رشد هوش مصنوعی در سطح دانش و تکنولوژی در کشور خواهد شد.

نتیجه اینکه با حضور نیروی انسانی قوی که همواره مزیت ما در توسعه و پیشرفت بوده است، کشور ما هنوز فرصت خوبی برای همراه‌شدن با جریان شتابان رشد هوش مصنوعی در دنیا دارد. به‌این‌منظور، نیازمند یک استراتژی جامع و فعال برای رفع موانع و تقویت اکوسیستم داخلی هستیم. تسهیل ارتباطات بین‌المللی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت و کاهش موانع اقتصادی، فرهنگی و قانونی از اقداماتی ا‌ست که می‌تواند مسیر را هموار و ما را به بازیگری جدی در این عرصه تبدیل کند.