بانک مرکزی پرداختهای خرد را به سمت کیف پول میبرد
شبکه پرداخت ایران زیر بار روزانه بیش از ۱۵۰ میلیون تراکنش خرید کارتی، قرار است…
۲ شهریور ۱۴۰۵
آیدا آستانی
بانکها برای عصر پساکوانتوم آماده میشوند
آیدا آستانی
۱۰ شهریور ۱۴۰۵
زمان مطالعه : ۵ دقیقه
اطلاعات بانکی ممکن است امروز با رمزنگاری کلاسیک امن به نظر برسند، اما همین دادهها میتوانند اکنون ذخیره و با ظهور رایانههای کوانتومی رمزگشایی شوند. فعالان حوزه کوانتوم در الکامپ هشدار دادند شبکه بانکی باید پیش از تجاریشدن گسترده این فناوری، داراییهای رمزنگاریشده خود را شناسایی و مهاجرت تدریجی به الگوریتمهای پساکوانتومی را آغاز کند.
به گزارش پیوست، علیرضا شاهرخ، معاون زیرساخت و مراکز داده شرکت راهبرد هوشمند شهر، در پنل «آمادگی کوانتومی برای مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی در حوزه بانکی» سال ۱۴۰۵ را «سال اقدام» بانکها دانست و گفت: «اگر امسال شروع نکنیم، هزینهای که از نظر زیرساختی، علمی، جانبی و اعتباری به بانکها تحمیل میشود، بهصورت نمایی افزایش خواهد یافت.»
به گفته او، تهدید رایانش کوانتومی تنها به زمانی مربوط نیست که رایانههای کوانتومی بهطور گسترده تجاری شوند. دادههای ارزشمند میتوانند از هماکنون جمعآوری و ذخیره شوند تا در آینده و با دستیابی به توان پردازشی لازم، رمزنگاری آنها شکسته شود. بانکها نیز بهدلیل نگهداری حجم بالایی از دادههای مالی، اطلاعات هویتی و سوابق تراکنش، از نخستین بخشهایی هستند که باید برای این گذار آماده شوند.
مهاجرت باید از شناسایی داراییها آغاز شود
شاهرخ نقطه شروع آمادگی بانکها را شناسایی محلهای استفاده از رمزنگاری و ارزیابی ریسکهای امنیتی و اعتباری دانست. به گفته او، بانکها پس از این مرحله باید «چابکی رمزنگاری» ایجاد کنند؛ یعنی زیرساختهایشان بهگونهای طراحی شود که تغییر الگوریتمهای رمزنگاری بدون اختلال گسترده در سامانهها امکانپذیر باشد.
او استفاده مرحلهای از مدلهای ترکیبی را نیز ضروری دانست؛ مدلی که در دوره گذار، الگوریتمهای فعلی و الگوریتمهای پساکوانتومی را در کنار یکدیگر به کار میگیرد. شاهرخ تأکید کرد: مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی نباید به پروژهای محدود در واحدهای فناوری بانکها تبدیل شود و لازم است بانک مرکزی، مدیران بانکها، مدیران فناوری و امنیت اطلاعات و نهادهای بالادستی در قالب یک برنامه ملی در آن مشارکت کنند.
رایانش کوانتومی چگونه رمزنگاری را تهدید میکند؟
محمدرضا محبیفر، دانشیار گروه ریزفناوری و فتونیک دانشگاه تهران، در توضیح زمینه شکلگیری رایانش کوانتومی گفت: توسعه این فناوری از محدودیتهای کوچکسازی تراشهها و نزدیکشدن فناوری الکترونیک به مرزهای فیزیکی آغاز شده است. در ابعاد بسیار کوچک، قوانین فیزیک کلاسیک دیگر برای توضیح و کنترل رفتار الکترونها کافی نیستند و پدیدههایی مانند تونلزنی میتوانند عملکرد ترانزیستورهای متعارف را مختل کنند.
به گفته محبیفر، تفاوت بنیادین رایانش کوانتومی با پردازش کلاسیک در استفاده از «کیوبیت» است؛ واحدی که برخلاف بیت کلاسیک، میتواند تا پیش از اندازهگیری ترکیبی از دو حالت صفر و یک باشد. او «برهمنهی» و «درهمتنیدگی» را دو اصل مهم در رایانش کوانتومی دانست که امکان حل متفاوت و سریعتر برخی مسائل محاسباتی را فراهم میکنند.
محبیفر توضیح داد: امنیت بسیاری از الگوریتمهای رمزنگاری متعارف بر دشواری حل مسائل ریاضی استوار است. در صورتی که رایانههای کوانتومی بتوانند مسائلی را که حل آنها برای رایانههای کلاسیک سالها زمان میبرد در مدت کوتاهتری حل کنند، امنیت بخشی از پروتکلهای بانکی و ارتباطی رایج زیر سؤال خواهد رفت.
کوانتوم به یک کلانپروژه ملی نیاز دارد
دانشیار دانشگاه تهران، فناوری کوانتوم را فرصتی مشابه فناوری نانو، اما فوریتر و پراهمیتتر توصیف کرد. به گفته او، ایران از ظرفیت نیروی انسانی، پژوهشگران فعال و پایاننامههای دانشگاهی در این حوزه برخوردار است، اما این ظرفیت بدون سرمایهگذاری سختافزاری و آزمایشگاهی و تعریف یک پروژه ملی، به خروجی عملیاتی تبدیل نمیشود.
محبیفر گفت: دهها تفاهمنامه، پروژه و ریزپروژه در حوزه کوانتوم اجرا شده، اما این فعالیتها هنوز در قالب یک کلانپروژه منسجم و مستقل از تغییر مدیران و دولتها سامان نیافتهاند. او زمان ورود به این حوزه را تعیینکننده دانست و هشدار داد ایران نباید تنها به مصرفکننده نسلهای بعدی فناوری کوانتوم تبدیل شود.
بهرام زاهدی، مؤلف و پژوهشگر حوزه آمادگی کوانتومی، نیز با اشاره به راهبرد «امروز ذخیره کن، فردا رمزگشایی کن» گفت: دادههایی که امروز با اتکا به رمزنگاری کلاسیک تولید و منتقل میشوند، ممکن است از سوی دولتها یا بازیگران بزرگ فناوری جمعآوری و ذخیره شده باشند تا در آینده رمزگشایی شوند.
به گفته او، تهدید اصلی تنها شکستهشدن رمزنگاری در آینده نیست؛ بلکه دادههای دارای ارزش بلندمدتی است که از امروز در معرض جمعآوری قرار دارند. زاهدی تأکید کرد: کشور باید استانداردها و الگوریتمهای جهانی رمزنگاری پساکوانتومی را مبنای ارزیابی و مهاجرت قرار دهد و از تکرار فعالیتهای پراکنده و نمایشی در این حوزه خودداری کند.
بانک مرکزی بهدنبال تدوین نقشه راه است
زاهدی از افزایش فعالیت بخشهای خصوصی، دولتی و نیمهدولتی در یک سالونیم گذشته خبر داد. به گفته او، تفاهمنامههای سازمان نظام صنفی رایانهای، پژوهشگاه فناوری اطلاعات، مراکز پژوهشی و شرکت راهبرد هوشمند شهر و همچنین همکاری معاونت علمی و بانک مرکزی میتواند نقطه آغاز یک مسیر اجرایی باشد.
بانک مرکزی و معاونت علمی در تفاهمنامه مشترک خود، تدوین و اجرای برنامه آمادگی و گذار تدریجی زیرساختهای پولی و بانکی به رمزنگاری پساکوانتومی را دنبال میکنند. ارزیابی مخاطرات کوانتومی، شناسایی داراییهای اطلاعاتی اولویتدار، تدوین نقشه راه مهاجرت، ایجاد محیط آزمون و آزمایشگاه مرجع و استفاده از ظرفیت دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان، از محورهای اعلامشده این همکاری است.
در پایان این پنل، از کتاب «آمادگی کوانتومی برای مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی زیرساختهای بانکی» نوشته بهرام زاهدی رونمایی شد.
