مسابقه ۶۵۰ میلیارد دلاری AI؛ رقابت از مدل‌های هوش‌مصنوعی به برق و سرمایه رسید 

به گزارش پیوست، آمریکا فعلا روشن‌ترین آزمایشگاه برای دنبال‌کردن اثر سرعت توسعه هوش مصنوعی بر اقتصاد است. هنوز نمی‌توان گفت هوش مصنوعی به‌معنای دقیق کلمه سرمایه را از بقیه بخش‌های اقتصاد به سمت خود جذب کرده است چرا که همین موج به رشد اقتصادی، ساخت نیروگاه و شبکه و توسعه کارخانه‌های تجهیزات هم دامن زده است. با این حال، رشد هوش مصنوعی دیگر فقط با سرمایه خطرپذیر و بودجه تحقیق‌وتوسعه تأمین نمی‌شود؛ این صنعت حالا برای برق، تجهیزات و ظرفیت بازارهای مالی هم رقیب ساخته است.

۶۵۰ میلیارد دلار برای عقب نماندن

برآورد Bridgewater، یکی از بزرگ‌ترین صندوق‌های پوشش ریسک جهان، که رویترز در اسفند ۱۴۰۴ منتشر کرد نشان می‌دهد  متا، آمازون، آلفابت و مایکروسافت در ۲۰۲۶ روی‌هم حدود ۶۵۰ میلیارد دلار در زیرساخت مرتبط با هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری خواهند کرد؛ میزان سرمایه گذاری این ۴ شرکت در سال ۲۰۲۵ روی هوش مصنوعی تقریبا ۴۱۰ میلیارد دلار اعلام شده است. Bridgewater همچنین برآورد کرده سرمایه‌گذاری فناوری در ۲۰۲۵ حدود نیم واحد درصد به رشد اقتصاد آمریکا اضافه کرده و این اثر در ۲۰۲۶ می‌تواند به حدود یک واحد درصد برسد.

البته این پول فقط به انویدیا ختم نمی‌شود. از کابل و ترانسفورماتور تا سیستم خنک‌کننده، ژنراتور و ساخت‌وساز، زنجیره‌ای از صنایع از رشد دیتاسنترها سهم می‌گیرند. رویترز گزارش داده تولیدکنندگان تجهیزات برق و قطعات صنعتی در پاسخ به تقاضای دیتاسنترها ظرفیت تولید و استخدام را بالا برده‌اند؛ بخشی از سرمایه هوش مصنوعی عملاً به اقتصاد فیزیکی سرریز می‌کند.

اما همین مقیاس سمت دیگری هم دارد. بانک تسویه‌های بین‌المللی، BIS، در گزارش سالانه ۲۰۲۶ هشدار می‌دهد رقابت برای تصاحب بازار این حوزه می‌تواند شرکت‌ها را به بیش‌سرمایه‌گذاری سوق دهد. یک پژوهش BIS که در مجموعه مقالات پژوهشی این نهاد منتشر شده، در سناریوی پایه محافظه‌کارانه میزان سرمایه‌گذاری را حدود ۵۰ درصد بالاتر از سطح بهینه اجتماعی برآورد می‌کند. این عدد خروجی یک مدل است، نه پیش‌بینی قطعی؛ اما منطق مسابقه را روشن می‌کند.

برق؛ جایی که رقابت واقعی می‌شود

سرمایه را می‌توان با استقراض یا تامین مالی از بازارهای مالی افزایش داد، اما ظرفیت برق و شبکه را نمی‌توان با همان سرعت توسعه داد. تازه‌ترین برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، IEA، نشان می‌دهد مصرف برق دیتاسنترها از حدود ۴۸۵ تراوات‌ساعت در ۲۰۲۵ به ۹۵۰ تراوات‌ساعت در ۲۰۳۰ می‌رسد؛ این رقم رشد دو برابری در عرض پنج سال را نشان می‌دهد. مصرف دیتاسنترهای متمرکز بر هوش مصنوعی نیز در همین فاصله سه برابر می‌شود.

یک پژوهش منتشرشده در مجموعه مقالات پژوهشی صندوق بین‌المللی پول نشان می‌دهد اگر شبکه انتقال و توزیع متناسب با رشد دیتاسنترها توسعه پیدا نکند، بخشی از برق موردنیاز هوش مصنوعی باید از فعالیت‌های دیگر بازتخصیص داده شود. در سناریوی مدل‌شده برای آمریکا، رشد سالانه ارزش افزوده صنایع انرژی‌بر به‌طور متوسط ۰.۳ واحد درصد پایین‌تر از خط پایه قرار می‌گیرد و رشد سالانه GDP حدود ۰.۱ واحد درصد کاهش می‌یابد. در سناریوی محدودیت شبکه و عرضه انرژی نیز قیمت برق آمریکا تا ۲۰۳۰ می‌تواند ۸.۶ درصد بالاتر از خط پایه باشد. این نتایج حاصل سناریوهای پژوهشگران است و لزوماً موضع یا پیش‌بینی رسمی صندوق نیست.

این سناریو به این معنا نیست که دیتاسنترها ناگزیر کارخانه‌ها را خاموش می‌کنند. فشار زمانی شکل می‌گیرد که توسعه تولید و شبکه از رشد دیتاسنترها عقب بماند. اگر ظرفیت تولید و انتقال برق هم‌پای تقاضا توسعه پیدا کند، بخش بزرگی از فشار کاهش می‌یابد. مسئله کمبود مطلق انرژی نیست؛ اختلاف سرعت ساخت دیتاسنتر با نیروگاه، خط انتقال و تجهیزات شبکه است.

از پول نقد تا بدهی

فشار فقط روی برق نیست. BIS می‌گوید با بزرگ‌تر شدن پروژه‌های هوش مصنوعی، تأمین مالی نیز از اتکای صرف به جریان نقدی شرکت‌ها فاصله گرفته و به سمت بدهی و اعتبار خصوصی رفته است. رویترز در مرداد ۱۴۰۵ گزارش داد انتشار بدهی شرکتی مرتبط با این حوزه در آمریکا در ۲۰۲۶ به حدود ۲۲۰ میلیارد دلار رسیده؛ در حالی که رقم سال قبل ۱۲.۵ میلیارد دلار بود. افزایش عرضه باعث شده سرمایه‌گذاران برای جذب برخی اوراق جدید بازده بیشتری مطالبه کنند.

تا زمانی که درآمد و بهره‌وری هم‌پای هزینه‌ها رشد کند، بدهی می‌تواند ابزار توسعه باشد. اما اگر بازده کمتر از انتظار محقق شود، مسئله دیگر فقط افت ارزش یک شرکت نیست و می‌تواند به بازار اعتبار هم سرایت کند.

آیا این همان حباب است؟

آمازون در گزارش سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ اعلام کرد کسب‌وکار هوش مصنوعی این شرکت به نرخ درآمد سالانه بیش از ۲۵ میلیارد دلار رسیده و تقاضا برای خدمات AWS نیز همچنان رو به افزایش است. این ارقام نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی درآمد ایجاد کرده است. اما سوال اینجاست که آیا رشد درآمد و افزایش بهره‌وری می‌تواند هم‌پای هزینه و سرعت توسعه دیتاسنترها و زیرساخت‌های هوش مصنوعی پیش برود یا خیر.

BIS نیز به همین دوگانگی اشاره می‌کند. هوش مصنوعی می‌تواند بهره‌وری را به میزان قابل‌توجهی افزایش دهد، اما اگر بازده سرمایه‌گذاری‌ها کمتر از انتظار باشد، بدهی‌ها، قراردادهای بلندمدت و خرید زودهنگام ظرفیت می‌توانند شدت افت سرمایه‌گذاری را بیشتر کنند. در مقابل، اگر هوش مصنوعی واقعا به یک فناوری عمومی مانند برق یا اینترنت تبدیل شود، بخشی از هزینه‌های سنگین امروز می‌تواند به زیرساخت رشد اقتصادی در آینده تبدیل شود.

مسئله اصلی همین ناهماهنگی است. سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی با سرعت زیادی افزایش پیدا می‌کند، اما توسعه زیرساخت‌های موردنیاز آن، از برق و شبکه گرفته تا تجهیزات، با همان سرعت ممکن نیست. در نهایت، موفقیت این موج فقط به قدرتمندتر شدن مدل‌های هوش مصنوعی بستگی ندارد؛ مهم‌تر این است که آیا اقتصاد می‌تواند زیرساخت لازم را فراهم کند و صدها میلیارد دلار سرمایه‌گذاری را به افزایش واقعی بهره‌وری و درآمد تبدیل کند یا خیر.