۵۰۰ تیم به کارخانه هوش مصنوعی آمدند؛ ۷ تیم ماندند تا AI را به صنعت ببرند

به‌گزارش پیوست، کارخانه هوش مصنوعی ایران در تابستان ۱۴۰۵ بیش از ۱۰۰ مسئله واقعی را از دل صنعت، بازار و کسب‌وکارهای ایران استخراج و به‌صورت عمومی منتشر کرد. مسئله‌هایی که می‌تواند نقطه شروع شکل‌گیری یک استارت‌آپ باشد. طی دوماه پس از انتشار این فراخوان، ۵۰۰ تیم از بیش از ۵۰ شهر و نقطه جغرافیایی برای حل این مسائل ثبت‌نام کردند که در نهایت ۹ تیم پذیرفته شدند و پس از حذف دو تیم، اکنون هفت تیم در کارخانه هوش مصنوعی ایران مشغول ساخت محصول هستند.

براساس این فراخوان، تیم‌هایی که به‌جای ساخت یک پروژه نمایشی، آماده کار روی یک مسئله واقعی بودند، می‌توانستند برای ورود به کارخانه هوش مصنوعی ایران درخواست دهند. روند بدین شکل بود که تیم‌ها پس از ورود، مسئله موردنظر خود را انتخاب و برای آن راه‌حل می‌ساختند و در صورت رسیدن به محصولی قابل دفاع، امکان اتصال به صنعت، اجرای پایلوت و آماده‌ شدن برای جذب سرمایه برایشان فراهم می‌شد.

RFS (Request for Startup) به معنای صورت‌بندی یک مسئله واقعی برای ساختن یک کسب‌وکار است. در این مدل، مسئله‌ها به‌صورت عمومی روی سایت منتشر می‌شود تا هر تیم متناسب با تخصص و علاقه خود بتواند مسئله‌ای را انتخاب و آن را به یک محصول مبتنی بر هوش مصنوعی و در ادامه یک استارت‌آپ مقیاس‌پذیر تبدیل کند.

در این فرآیند، مسئله‌ها واقعی هستند و داده، محدودیت، بازار، ذی‌نفعان و صاحب مسئله مشخصی دارد. بنابراین تیمی که بتواند راه‌حلی جدی و قابل استفاده برای مسئله انتخاب‌شده بسازد، مسیر روشن‌تری برای اتصال به صنعت، اجرای پایلوت و جذب سرمایه خواهد داشت.

کارخانه هوش مصنوعی ایران در این مسیر، فضای کار و امکانات موردنیاز ساخت، ابزارهای هوش مصنوعی برای توسعه محصول، منتورشیپ پیوسته و تخصصی، شبکه‌ای از متخصصان و بنیان‌گذاران و دسترسی به صاحبان مسئله و صنعت را در اختیار تیم‌ها قرار می‌دهد. جلسات مستمر ارزیابی و دریافت بازخورد نیز بخشی از این فرآیند است.

مشکات اسدی، مدیر ارتباط با صنعت کارخانه هوش مصنوعی ایران درباره نحوه انتخاب صنایع برای شناسایی مسئله توضیح داد که این فرآیند براساس ترکیبی از شاخص‌های جهانی و شاخص‌های داخل ایران انجام شده است. به گفته او در سطح جهانی میزان رشد کاربرد هوش مصنوعی در زنجیره‌های مختلف بررسی می‌شود و در ایران نیز سهم هر زنجیره صنعت از تولید ناخالص داخلی و اندازه بازار آن در اولویت‌بندی مورد توجه قرار می‌گیرد.

او حوزه‌هایی مانند مالی، پتروشیمی، معدن، فولاد، لجستیک و زنجیره تأمین را از جمله زمینه‌هایی دانست که می‌تواند ظرفیت بالاتری برای شناسایی مسئله و کاربردی‌سازی راهکارهای هوش مصنوعی داشته باشد. به گفته اسدی، در کنار این شاخص‌ها، تنوع زنجیره‌های صنعتی میان سهامداران کارخانه هوش مصنوعی نیز باعث شده است تعامل با صنایع مختلف از میان مجموعه‌های سهامدار کارخانه هوش مصنوعی ایران آغاز شود.

اسدی با اشاره به فرآیند شناسایی مسائل در صنایع گفت که پس از شکل‌گیری ارتباط اولیه با مدیران ارشد، تلاش می‌شود دسترسی به مدیران میانی و عملیاتی نیز فراهم شود. چراکه بخش قابل‌توجهی از دانش ضمنی و تجربه انباشته‌شده درباره مسائل واقعی صنعت در اختیار این مدیران قرار دارد. به گفته او، مشارکت این گروه از مدیران تنها برای مرحله شناسایی مسئله نیست و در ادامه نیز به‌عنوان میزبانان اصلی پروژه‌های پایلوت هوش مصنوعی و تحول دیجیتال در صنعت، نقش خواهند داشت.

طبق گفته اسدی پس از احصای مسائل اولیه، این مسائل با نمونه‌ها و پارامترهای جهانی تطبیق داده می‌شود تا مشخص شود آیا مسئله موردنظر در صنایع دیگر نیز وجود دارد، برای حل آن کسب‌وکارهای فناور شکل گرفته‌اند یا تجربه‌های موفقی از تحول دیجیتال در این حوزه به‌وجود آمده است یا نه؟ در نهایت نیز مسائل شناسایی‌شده با کمک متخصصان و منتورهای صنعتی دقیق‌تر شده و به‌عنوان مسئله نهایی روی پلتفرم کارخانه قرار می‌گیرد.

گوی رقابت در درست تهران و رشته کامپیوتر

طی دو ماه، ۵۰۰ تیم از بیش از ۵۰ شهر و نقطه جغرافیایی برای این فراخوان ثبت‌نام کردند. حدود ۶۴ درصد ثبت‌نام‌کنندگان از تهران و باقی از شهرهای دیگر بودند. تهران با ۳۲۰ تیم، بیشترین تعداد ثبت‌نام را داشت و پس از آن اصفهان با ۳۶ تیم، کرج با ۲۳ تیم، قم با ۱۹ تیم، شیراز با ۱۶ تیم و مشهد با ۱۳ تیم در رده‌های بعدی قرار داشتند. در کنار این شهرها، از نهبندان، ایرانشهر، ماکو، طبس و زاهدان نیز اسامی تیم‌ها دیده می‌شود. حتی یک ثبت‌نام از ونکوور نیز در میان داده‌های ثبت‌نام‌کنندگان وجود داشت.

نیمی از ثبت‌نام‌کنندگان در بازه سنی ۲۳ تا ۳۴ سال قرار داشتند. کم‌سن‌ترین ثبت‌نام‌کننده ۱۶ سال و مسن‌ترین آنها ۵۵ ساله بود و میانگین سنی ثبت‌نام‌کنندگان ۲۹.۱ سال اعلام شد.

در میان ثبت‌نام‌کنندگان، ۲۲۵ عنوان متفاوت برای رشته تحصیلی ثبت شده است. بیش از ۳۲ درصد ثبت‌نام‌کنندگان در رشته کامپیوتر تحصیل کرده بودند، ۸.۵ درصد از رشته برق، ۶ درصد از رشته‌های مکانیک، مکاترونیک و هوافضا، ۴.۴ درصد از حوزه هنر، طراحی و رسانه، بیش از ۱۵ درصد از مدیریت، ۸ درصد از هوش مصنوعی و ۶ درصد از پزشکی بودند.

این گزارش رشته‌های تحصیلی ثبت‌نام‌کنندگان را در سه خانواده بزرگ نیز دسته‌بندی کرده است. گروه نخست شامل فناوری دیجیتال، کامپیوتر، نرم‌افزار، داده و هوش مصنوعی با پوشش ۳۸.۴ درصدی است. گروه دوم مهندسی‌های غیرکامپیوتری را با ۲۸ درصد دربرمی‌گیرد و گروه سوم شامل مدیریت، کسب‌وکار، اقتصاد و مالی است که بیش از ۱۸ درصد ثبت‌نام‌کنندگان را شامل می‌شود.

براساس این گزارش، این تنوع برای ساخت یک استارت‌آپ مبتنی بر هوش مصنوعی اهمیت دارد. چرا که حل مسئله صنعت تنها به مدل و کدنویسی محدود نمی‌شود و شناخت دامنه، طراحی محصول، فهم بازار، عملیات، مدل کسب‌وکار و توان اجرای صنعتی نیز بخشی از راه‌حل است.

سحر جمالی، سرپرست شتاب‌دهی کارخانه هوش‌ مصنوعی ایران گفت که در ارزیابی تیم‌ها، تمرکز اصلی بیش از آن که روی وضعیت فعلی محصول باشد، بر ارزیابی بنیان‌گذاران و توان آنها برای ساخت و توسعه یک کسب‌وکار مبتنی بر هوش مصنوعی بود. طبق گفته او شاخص‌هایی مانند شناخت مسئله و کاربر، توانمندی در اجرا و ساخت، سرعت یادگیری و همچنین جدیت و تعهد تیم از مهم‌ترین عواملی بود که در تصمیم‌گیری آنها تاثیر داشت.

سرپرست شتاب‌دهی کارخانه هوش ‌مصنوعی ایران بزرگ‌ترین شکاف در فرآیند پذیرش تیم‌ها را فاصله میان داشتن ایده، تخصص یا رزومه خوب با داشتن رفتار واقعی یک بنیان‌گذار عنوان کرد. جمالی در این باره توضیح داد: بیشتر به دنبال شواهدی از توان اقدام و اجرا، شناخت و پیگیری مسئله، ارتباط با کاربر، سرعت یادگیری، حل مسئله در شرایط ابهام و تعهد جدی و تمام‌وقت برای ساخت یک استارتاپ بودیم. در بسیاری از موارد، افراد از دانش یا تخصص مناسبی برخوردار بودند اما شواهد کافی از توان تبدیل آن دانش به محصول و کسب‌وکار وجود نداشت.

میدان در انتظار نتیجه

از میان ۵۰۰ تیم ثبت‌نام‌کننده در نهایت ۹ تیم پذیرفته شدند. به این ترتیب نرخ پذیرش این فراخوان ۱.۸ درصد اعلام شد. پس از پذیرش ۹ تیم دو تیم از ادامه مسیر خارج شدند و در نهایت ۷ تیم در کارخانه هوش مصنوعی ایران باقی ماندند. براین اساس نرخ ریزش پس از پذیرش ۲۲.۲ درصد است.

در گزارش کارخانه تاکید شده است که این مجموعه یک دوره آموزشی یا محلی برای تحویل یک پروژه نیست و ورود به کارخانه هوش مصنوعی ایران به معنای پذیرفتن مسئولیت ساخت محصولی است که باید در میدان واقعی کار کند.

در چارچوب همکاری با تیم‌ها، کارخانه اعلام کرده است اکانت‌ها و توکن‌های موردنیاز هوش مصنوعی برای ساخت محصول را در اختیار تیم‌ها قرار می‌دهد و جلسات پذیرش(Check-in) نیز به‌صورت منظم در طول روز و هفته برگزار می‌شود. همچنین برای هر تیم، متناسب با حوزه فعالیت آن، منتورشیپ تخصصی در نظر گرفته شده و امکانات و هزینه‌های موردنیاز ساخت نیز در اختیار تیم‌ها قرار می‌گیرد.

در صورتی که اعضای تیم از شهر دیگری آمده باشند، امکان اسکان نیز برای آنها فراهم می‌شود. کارخانه رابطه خود با تیم‌ها را نه رابطه کلاس و دانشجو و نه رابطه کارفرما و مجری، بلکه یک تعهد دوطرفه برای ساختن محصول توصیف کرده است.

از نگاه مشکات اسدی، مدیر ارتباط با صنعت کارخانه هوش مصنوعی ایران مجموعه‌ای از عوامل از جمله بحران انرژی، تداوم تحریم‌ها و جنگ، مسائل بهره‌وری در صنایع ایران را عمیق‌تر کرده و همین موضوع نیاز همه ارکان صنعت به راهکارهای جدید را افزایش داده است. با این حال، تجربه شکست برخی پروژه‌های تحول دیجیتال در صنعت باعث شده راهکارهای جدید برای ورود به صنعت با ملاحظات بیشتری انتخاب شود.

او تاکید کرد که راهکارهایی که برای صنعت انتخاب می‌شود، باید پیش از هر چیز در فهرست اولویت‌های خود صنعت قرار داشته باشد. چراکه اجرای آنها نیازمند تخصیص بودجه و در اختیار گذاشتن زیرساخت و محیط صنعتی برای اجرای پایلوت است. علاوه‌بر این، راهکارها باید در قالب Quick Win قرار داشته باشد و در مدت نسبتا کوتاهی به نتیجه برسد تا اعتماد و همراهی لازم برای اجرای پروژه‌های بعدی در صنعت شکل بگیرد.

مدیر ارتباط با صنعت کارخانه هوش مصنوعی ایران در ادامه، تحول دیجیتال در بدنه صنعت را یکی از مسیرهای اصلی برای افزایش سهم اقتصاد دیجیتال در GDP کشور دانست و گفت که رشد معنادار اقتصاد دیجیتال تنها از مسیر توسعه کسب‌وکارهای B2C اتفاق نمیفتد، بلکه باید زنجیره‌های صنایع که سهم قابل‌توجهی در تولید ناخالص داخلی کشور دارند نیز وارد فرآیند تحول دیجیتال شود.

هفت تیم در راه آماده‌سازی

هفت تیم پذیرفته‌شده اکنون روی مسئله‌های مختلفی کار می‌کنند. فناوری املاک، یادگیری تطبیقی، دستیار طراحی، سامانه‌های طراحی دارو مبتنی بر هوش مصنوعی، موتور تصمیم‌گیری تامین مالی کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، بینایی ماشین و کاربردپذیری ربات‌های متحرک خودران و اتوماسیون صنعتی، حوزه‌هایی به شمار می‌آید که این هفت تیم در حال ساخت و توسعه راه‌حل برای آنها هستند.

گزارش کارخانه هوش مصنوعی ایران در ادامه از فرصتی با عنوان «کوره پاییز کارخانه» خبر می‌دهد. برنامه‌ای برای تیم‌هایی که می‌خواهند یکی از مسئله‌های ایران را انتخاب کنند و استارت‌آپ خود را بر مبنای حل همان مسئله بسازند.

در «کوره پاییز کارخونه»، تیم‌ها به مدت سه ماه به‌صورت حضوری و تمام‌وقت روی مسئله‌های واقعی کار می‌کنند تا از دل مسئله و در فرآیند ساخت، محصولی واقعی و یک کسب‌وکار مقیاس‌پذیر شکل بگیرد.

بر اساس اعلام کارخانه، تیم‌ها در طول این مسیر امکان دریافت تا ۳ میلیارد تومان سرمایه را خواهند داشت و در صورت موفقیت محصول در این مرحله، فرصت جذب سرمایه تا سقف ۵۰ میلیارد تومان نیز برای آنها در نظر گرفته شده است. آخرین مهلت ثبت‌نام در این رویداد تا پایان ۱۵ مهرماه سال جاری اعلام شد.

جمالی، سرپرست شتاب‌دهی کارخانه هوش‌مصنوعی ایران درباره وضعیت هفت تیم راه‌یافته به مرحله ساخت محصول گفت که این تیم‌ها در مراحل متفاوتی از توسعه کسب‌وکار قرار دارند. بنابراین انتظارشان از این تیم‌ها یکسان نیست. چرا که مسیر و شاخص‌های پیشرفت برای یک محصول سخت‌افزاری و نرم‌افزاری در هر حوزه و هر مرحله می‌تواند متفاوت باشد.

جمالی درباره آینده این تیم‌ها گفت: هنوز برای صحبت از «موفق یا ناموفق بودن» زود است، به‌خصوص که در مراحل متفاوتی قرار دارند. هدف برنامه نیز صرفا این نیست که هفت تیم دوره را به پایان برسانند. هدف این است که در پایان برنامه مشخص شود کدام تیم‌ها توانسته‌اند به شواهد واقعی از بازار برسند و ظرفیت ادامه مسیر، سرمایه‌گذاری و همراهی را دارند.