همیشه اینترنت مقصر نیست

به گزارش پیوست، کیفیت اینترنت دریافتی از اپراتور مهم‌ترین عامل در تجربه کاربران است، اما نحوه انتشار سیگنال وای‌فای در خانه نیز نقشی تعیین‌کننده در سرعت و پایداری اتصال دارد. بسیاری از کاربران هر افت سرعت یا قطع‌ووصلی را به حساب اینترنت می‌گذارند، در حالی که گاهی عامل اصلی در همان محیط خانه قرار دارد؛ از دیوارهای بتنی و مایکروویو گرفته تا آکواریوم، آینه و محل قرار گرفتن مودم.

الکس هیلز (Alex Hills)، از پیشگامان توسعه شبکه‌های وای‌فای، در سال ۱۹۹۳ و زمانی که استاد دانشگاه کارنگی ملون (Carnegie Mellon University) بود، رهبری گروهی را برعهده داشت که یکی از نخستین شبکه‌های بزرگ وای‌فای جهان را راه‌اندازی کرد.

او در کتاب «وای‌فای و پسرهای بد رادیو» (Wi-Fi and the Bad Boys of Radio)، اشیا و پدیده‌هایی را که در مسیر عملکرد درست شبکه‌های بی‌سیم قرار می‌گیرند، «پسرهای بد» می‌نامد. این پسرهای بد ممکن است در هر خانه‌ای حضور داشته باشند و بدون آنکه دیده شوند، جلوی رسیدن درست سیگنال را بگیرند.

مایکروویو؛ مزاحمی که از آشپزخانه می‌آید

برای ۱۷ سال، اخترشناسان استرالیایی درگیر شناسایی منشأ سیگنال‌های رادیویی عجیبی بودند. برخی احتمال می‌دادند فوران‌های خورشیدی عامل این سیگنال‌ها باشد و عده‌ای نیز پای موجودات فضایی را به میان کشیده بودند. در نهایت مشخص شد منشأ سیگنال‌ها بسیار نزدیک‌تر از چیزی است که تصور می‌شد: مایکروویو دفتر کار که کارکنان هنگام ناهار از آن استفاده می‌کردند.

امواج مایکروویو فقط تجهیزات نجومی را تحت‌تأثیر قرار نمی‌دهند و در برخی شرایط می‌توانند شبکه وای‌فای را نیز مختل کنند.

بسیاری از شبکه‌های وای‌فای و دستگاه‌های بلوتوث از باند فرکانسی ۲.۴ گیگاهرتز استفاده می‌کنند؛ همان فرکانسی که مایکروویوها برای گرم کردن غذا به کار می‌گیرند. مایکروویوها به‌گونه‌ای ساخته شده‌اند که امواج را درون دستگاه نگه دارند، اما در مدل‌های قدیمی یا آسیب‌دیده ممکن است بخشی از این امواج به بیرون نشت کند و با سیگنال وای‌فای تداخل داشته باشد.

هیلز مایکروویو را یکی از شناخته‌شده‌ترین منابع ایجاد اختلال در شبکه‌های بی‌سیم می‌داند. البته این مشکل در سال‌های اخیر کمتر شده است؛ مایکروویوهای جدید عایق‌بندی بهتری دارند و بسیاری از مودم‌ها نیز علاوه بر باند ۲.۴ گیگاهرتز، از باند ۵ گیگاهرتز استفاده می‌کنند.

با این حال، در خانه‌ای که هم مودم و هم مایکروویو قدیمی است، گرم کردن غذا همچنان می‌تواند برای چند دقیقه کیفیت وای‌فای را کاهش دهد. چراغ‌های فلورسنت و برخی سامانه‌های جرقه‌زنی خودرو نیز ممکن است تداخل‌های مشابهی ایجاد کنند.

آکواریوم؛ نقطه کور شیشه‌ای

وجود یک آکواریوم میان مودم و دستگاه متصل به آن نیز می‌تواند کیفیت سیگنال را کاهش دهد. دلیل اصلی نه شیشه آکواریوم، بلکه آب داخل آن است.

امواج رادیویی با افزایش فاصله به‌طور طبیعی ضعیف‌تر می‌شوند، اما عبور از برخی اجسام نیز بخشی از انرژی آنها را جذب می‌کند. در مهندسی شبکه به این پدیده «سایه‌اندازی» (Shadowing) گفته می‌شود.

آب رابطه خوبی با وای‌فای ندارد. مولکول‌های آب بخشی از انرژی امواج رادیویی را جذب می‌کنند و در نتیجه یک آکواریوم بزرگ می‌تواند در پشت خود نقطه‌ای با پوشش ضعیف یا حتی بدون پوشش ایجاد کند.

به گفته هیلز، سایه‌اندازی یکی از رایج‌ترین مشکلات شبکه‌های وای‌فای خانگی است و فقط به آکواریوم محدود نمی‌شود. دیوارها، وسایل بزرگ و حتی بدن انسان که بخش زیادی از آن از آب تشکیل شده است، می‌توانند روی نحوه انتشار سیگنال اثر بگذارند.

 دیوارهای خانه چگونه اینترنت را کند می‌کنند؟

امواج وای‌فای از برخی مواد مانند چوب و دیوارهای گچی نسبتاً آسان عبور می‌کنند، اما بتن، آجر و فلز موانع جدی‌تری در برابر آنها هستند.

برای بررسی مسیر سیگنال کافی است خطی فرضی میان مودم و دستگاه خود در نظر بگیرید. هرچه تعداد موانع موجود در این مسیر بیشتر باشد، احتمال تضعیف سیگنال نیز افزایش پیدا می‌کند.

البته امواج رادیویی فقط در یک خط مستقیم حرکت نمی‌کنند و می‌توانند پس از برخورد با دیوارها و وسایل، مسیرهای دیگری برای رسیدن به دستگاه پیدا کنند؛ اما هر بازتاب و هر مانع بخشی از قدرت سیگنال را کاهش می‌دهد.

به همین دلیل، قرار دادن مودم در مرکز خانه و در ارتفاع مناسب، یکی از ساده‌ترین راه‌های بهبود پوشش وای‌فای است. گذاشتن مودم روی زمین، داخل کمد، پشت تلویزیون یا در گوشه‌ای از خانه می‌تواند بخش زیادی از توان آن را هدر دهد.

اگر جابه‌جایی مودم مشکل را حل نکند، استفاده از تقویت‌کننده وای‌فای (Wi-Fi Extender) یا شبکه مش (Mesh Network) می‌تواند پوشش را در بخش‌های مختلف خانه توزیع کند.

در شبکه‌های مش، چند دستگاه کوچک در نقاط مختلف خانه قرار می‌گیرند و به‌جای آنکه تمام فضا به یک مودم وابسته باشد، سیگنال از طریق چند نقطه در اختیار کاربران قرار می‌گیرد.

آینه و تلویزیون؛ بازتاب‌دهندگان سیگنال

مایکروویو با ایجاد تداخل کیفیت وای‌فای را کاهش می‌دهد و آکواریوم بخشی از قدرت امواج را جذب می‌کند؛ اما بعضی وسایل مسیر سیگنال را تغییر می‌دهند.

امواج رادیویی نوعی موج الکترومغناطیسی هستند و مانند نور می‌توانند از سطوح صاف و بازتاب‌دهنده منعکس شوند. به همین دلیل، آینه‌های بزرگ، تلویزیون‌های صفحه‌تخت و صفحات فلزی به‌کاررفته در ساختمان می‌توانند سیگنال وای‌فای را از مسیر اصلی منحرف کنند.

اگر در بخش مشخصی از خانه همیشه با ضعف آنتن روبه‌رو هستید، باید علاوه بر فاصله و دیوارها، وجود آینه، تلویزیون یا سطوح فلزی میان مودم و آن نقطه را نیز بررسی کنید.

جابه‌جایی مودم یا وسایل بازتاب‌دهنده ممکن است مشکل را برطرف کند. در خانه‌هایی که تغییر چیدمان ممکن نیست، تقویت‌کننده‌ها یا شبکه‌های مش گزینه مناسب‌تری هستند.

زمستان فقط جاده‌ها را مختل نمی‌کند

باران معمولاً تأثیر مستقیمی بر شبکه وای‌فای داخل خانه ندارد؛ مگر آنکه اتصال بی‌سیم میان دو ساختمان و در فضای باز برقرار شده باشد. با این حال، شرایط جوی شدید می‌تواند زیرساختی را که اینترنت را به خانه می‌رساند، مختل کند.

سرمای شدید ممکن است به تجهیزات و کابل‌ها آسیب وارد کند و انباشت برف نیز می‌تواند ارتباطات ماهواره‌ای را تحت‌تأثیر قرار دهد. گرمای شدید نیز عمر و عملکرد تجهیزات شبکه را کاهش می‌دهد.

گاهی حتی خود آب‌وهوا مستقیماً مقصر نیست. در روزهای سرد، بارانی یا بسیار گرم، افراد بیشتری در خانه می‌مانند و همزمان از سرویس‌های پخش ویدئو، بازی آنلاین و شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. در نتیجه شبکه خانگی یا زیرساخت محلی با بار بیشتری روبه‌رو می‌شود و سرعت کاهش پیدا می‌کند.

افزایش رویدادهای جوی شدید در نتیجه تغییرات اقلیمی، مقاومت زیرساخت‌های ارتباطی را نیز به یکی از مسائل مهم اپراتورها و مدیران شهری تبدیل کرده است.

اینترنت ضعیف است یا وای‌فای؟

برای تشخیص منشأ مشکل می‌توان سرعت اینترنت را یک‌ بار از طریق وای‌فای و بار دیگر با اتصال مستقیم کابل شبکه به مودم آزمایش کرد. اگر اتصال کابلی سرعت مناسبی دارد اما وای‌فای ضعیف است، احتمالاً مشکل به محیط خانه، محل مودم یا تجهیزات شبکه بی‌سیم مربوط می‌شود.

تغییر محل مودم، دور کردن آن از مایکروویو، آکواریوم و وسایل فلزی، استفاده از باند ۵ گیگاهرتز و به‌روزرسانی تجهیزات قدیمی از نخستین اقداماتی است که می‌تواند کیفیت اتصال را بهبود دهد.

البته این عوامل چیزی از مسئولیت اپراتورها در تامین اینترنت پایدار و باکیفیت کم نمی‌کند. در شرایطی که اختلال‌ها و محدودیت‌های شبکه بخش مهمی از تجربه روزانه کاربران ایرانی را شکل می‌دهد، طبیعی است که نخستین ظن متوجه اپراتور باشد. اما پیش از عصبانیت یا تعویض سرویس‌دهنده، بد نیست نگاهی هم به اطراف مودم بیندازیم؛ شاید مقصر اصلی نه کیلومترها دورتر در شبکه اپراتور، بلکه در همان آشپزخانه یا اتاق نشیمن خانه باشد.

در نهایت، اگرچه شناخت «دشمنان پنهان» وای‌فای می‌تواند کیفیت اتصال را بهتر کند، اما برای کاربران ایرانی هنوز یک سؤال مقدم‌تر وجود دارد؛ اصلاً اینترنت وصل است؟ اگر پاسخ مثبت بود، آن وقت می‌توان به مایکروویو، آکواریوم، دیوارهای ضخیم و دیگر مقصران خانگی فکر کرد.