سه ایرانی‌تبار در قلب تازه‌ترین نبرد هوش مصنوعی

در حالی که شرکت‌های بزرگی مانند آنتروپیک، گوگل و اوپن‌ای‌آی بیش از هر زمان دیگری از هوش مصنوعی برای توسعه نسل بعدی مدل‌های خود استفاده می‌کنند، دسترسی دیگران به همین قابلیت را محدود کرده‌اند اکنون گروهی از پژوهشگران سابق همین شرکت‌ها با راه‌اندازی استارت‌آپ میرندیل (Mirendil) می‌خواهند این انحصار را به چالش بکشند؛

میرندیل در دور سرمایه‌گذاری بذری (Seed) موفق به جذب ۲۰۰ میلیون دلار از صندوق‌های سرمایه‌گذاری آندریسن هوروویتز (Andreessen Horowitz)، کلاینر پرکینز (Kleiner Perkins) و همچنین انویدیا (Nvidia) شده است؛ رقمی که این شرکت را به یکی از گران‌ترین استارت‌آپ‌های مرحله اولیه در بازار هوش مصنوعی تبدیل می‌کند.

میرندیل به‌دنبال ساخت یک چت‌بات یا مدل عمومی برای کاربران نیست. تمرکز این شرکت بر توسعه ابزارهایی است که بتوانند فرایند تحقیق، آموزش و ساخت مدل‌های جدید هوش مصنوعی را سریع‌تر و کارآمدتر کنند. به بیان دیگر، میرندیل به‌دنبال ساخت «هوش مصنوعی برای هوش مصنوعی» است؛ مسیری که بنیان‌گذاران آن معتقدند می‌تواند توسعه مدل‌های تخصصی در حوزه‌هایی مانند پزشکی، زیست‌فناوری و علم مواد را چند برابر سریع‌تر کند.

رقابت بر سر ابزاری که همه به آن دسترسی ندارند

میرندیل دقیقاً روی شکافی شکل گرفته که طی ماه‌های اخیر بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. آزمایشگاه‌های بزرگ هوش مصنوعی امروز از مدل‌های خود برای تولید کد، طراحی آزمایش‌ها و حتی توسعه نسل بعدی مدل‌ها استفاده می‌کنند. برای مثال، آنتروپیک اعلام کرده است که بیش از ۸۰ درصد کدهای این شرکت اکنون توسط مدل Claude نوشته می‌شود.

با این حال، همین شرکت در شرایط استفاده از خدمات خود، توسعه‌دهندگان را از به‌کارگیری Claude برای ساخت محصولات یا سرویس‌های رقیب منع کرده است. آنتروپیک این سیاست را برای حفظ امنیت و جلوگیری از تضعیف برتری آمریکا در حوزه هوش مصنوعی ضروری می‌داند، اما منتقدان آن را عاملی برای تمرکز هرچه بیشتر فناوری در اختیار چند شرکت محدود می‌دانند.

عرضه Fable 5  نیز به این انتقادها دامن زد. آنتروپیک هنگام انتشار این مدل، بدون اطلاع کاربران، پاسخ آن به برخی پرسش‌های مرتبط با توسعه هوش مصنوعی را محدود کرده بود؛ اقدامی که از نگاه بخشی از جامعه متن‌باز، تلاشی برای محدود کردن رقبا بود. این شرکت بعدها این محدودیت‌ها را شفاف‌سازی کرد، اما مدت کوتاهی بعد و پس از اعمال محدودیت‌های صادراتی آمریکا، دسترسی به Fable 5 و Mythos 5 را به‌طور نامحدود متوقف کرد.

سه پژوهشگر ایرانی‌تبار در تیم مؤسس

یکی از نکات قابل توجه درباره میرندیل، حضور پررنگ پژوهشگران ایرانی‌تبار در تیم مؤسس آن است. بهنام نیشابور، مدیرعامل و هم‌بنیان‌گذار شرکت، پژوهشگر ایرانی‌تبار و از مدیران پیشین تیم پژوهشی آنتروپیک است که پیش از آن نیز در گوگل دیپ‌مایند فعالیت می‌کرد.

در کنار او، شایان صالحیان، از اعضای اولیه xAI، و تارا رضایی، پژوهشگر و فارغ‌التحصیل MIT، نیز در میان چهار بنیان‌گذار میرندیل حضور دارند. چهارمین بنیان‌گذار شرکت، هارش مهتا، پژوهشگر سابق آنتروپیک است. حضور سه پژوهشگر ایرانی‌تبار در تیم مؤسس یکی از ارزشمندترین استارت‌آپ‌های تازه‌تأسیس هوش مصنوعی، از نکات قابل توجه این پروژه محسوب می‌شود.

هوش مصنوعی که خودش را بهتر می‌کند

میرندیل روی مفهومی سرمایه‌گذاری کرده که در ادبیات هوش مصنوعی با عنوان Recursive Self-Improvement یا «بهبود بازگشتی خودکار» شناخته می‌شود؛ یعنی مدلی که بتواند در توسعه و بهبود نسخه‌های بعدی خودش نقش داشته باشد.

این ایده سال‌هاست یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات ایمنی هوش مصنوعی است. برخی پژوهشگران هشدار می‌دهند اگر مدل‌ها بتوانند بدون نظارت انسان کدهای خود را بازنویسی و بهینه کنند، سرعت رشد توانایی‌های آنها ممکن است از کنترل انسان خارج شود.

اما بنیان‌گذاران میرندیل این نگرانی را بیش از حد بدبینانه می‌دانند. به گفته آنها، چنین سیستمی با نظارت مناسب قابل کنترل است و در عین حال کوتاه‌ترین مسیر برای سرعت بخشیدن به پیشرفت علمی به شمار می‌رود. آنها معتقدند اگر پژوهشگران دانشگاهی، شرکت‌های دارویی یا آزمایشگاه‌های تحقیقاتی بتوانند مدل‌های اختصاصی خود را توسعه دهند، نوآوری دیگر در انحصار چند آزمایشگاه بزرگ باقی نخواهد ماند.

آغاز موج جدید «نئولب‌ها»

میرندیل تنها یک استارت‌آپ تازه نیست؛ بلکه بخشی از موج جدیدی است که از دل آزمایشگاه‌های بزرگ هوش مصنوعی شکل گرفته است. در این روند، پژوهشگران شرکت‌هایی مانند آنتروپیک، گوگل دیپ‌مایند و xAI از شرکت‌های بزرگ جدا می‌شوند تا روی حوزه‌های تخصصی‌تر تمرکز کنند.

میرندیل اکنون حدود ۲۰ پژوهشگر و مهندس در اختیار دارد و اعلام کرده طی ماه‌های آینده نخستین مدل و محصول خود را برای دریافت بازخورد توسعه‌دهندگان منتشر خواهد کرد. اگر این شرکت بتواند وعده خود مبنی بر «دموکراتیک کردن توسعه هوش مصنوعی» را عملی کند، ممکن است رقابت در بازار مدل‌های پایه را از انحصار چند بازیگر بزرگ خارج کرده و مسیر تازه‌ای برای توسعه هوش مصنوعی متن‌باز و مدل‌های تخصصی باز کند.