حمایت بدون سقف معاونت علمی از فناوری‌های شناختی مورد نیاز کشور

عطاالله پورعباسی، دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی، در نشست خبری عملکرد یک‌ساله این ستاد و برنامه‌های پیش رو، با توضیح اینکه تمرکز اصلی این ستاد در حوزه فناوری بر هفت محور است، گفت: «فناوری‌های نقشه‌برداری از مغز، فناوری‌های تحریک مغز، فناوری‌های کمک‌یار، فناوری‌های مبتنی بر سلول، فناوری‌های نرم‌افزاری، پروتزهای هوشمند و سامانه‌های هوشمند دارورسانی مغزی از جمله این موارد هستند.»

به گفته او در میان این حوزه‌ها، توسعه ابزارها و تجهیزات پرتابل و خانگی اولویت ویژه‌‌ای دارد، چراکه هزینه کمتری دارند، پوشش گسترده‌تری ایجاد می‌کنند و امکان تولید آنها در داخل کشور وجود دارد. حوزه اولویت‌دار دیگر نیز نوروانفورماتیک است.»

او درباره حمایت‌های ستاد از شرکت‌ها و فناوران گفت: «حمایت‌های تسهیلاتی و بلاعوض برای فناوران، شرکت‌های دانش‌بنیان و استارت‌آپ‌های فعال در این حوزه در نظر گرفته شده است. همچنین برای توسعه بازار و افزایش سهم شرکت‌ها از بازار، ستاد با همکاری سایر بخش‌های زیست‌بوم معاونت علمی، صندوق‌های حمایتی و نهادهای مرتبط خدمات متنوعی ارائه می‌دهد. در حوزه توسعه فناوری که منجر به تولید محصول و تجاری‌سازی شود، در صورت وجود توجیه منطقی، سقفی برای حمایت‌های معاونت علمی وجود ندارد.»

او در پاسخ به این سوال پیوست مبنی بر اینکه معیار توجیه منطقی برای حمایت بدون سقف چه چیزی است و آیا این حمایت در تمام حوزه‌ها بدون سقف است گفت: «در حال حاضر رویکرد معاونت علمی و ستاد علوم شناختی، حمایت حداکثری از فناوری‌های مورد نیاز کشور است. اگر یک فناوری نیاز کشور تشخیص داده شود، معاونت علمی از همه ظرفیت‌های خود برای توسعه و در دسترس قرار گرفتن آن استفاده می‌کند.

او تاکید کرد که شرط اصلی دریافت این حمایت‌ها، ارائه دلایل توجیهی روشن است. این دلایل می‌تواند شامل توجیه اقتصادی مانند جلوگیری از خروج ارز، توجیه راهبردی و استراتژیک برای کشور یا توجیه فرهنگی و اجتماعی مبتنی بر اثرگذاری گسترده بر جامعه باشد.

او با اشاره به اهمیت روزافزون علوم شناختی در جهان امروز گفت: «مهم‌ترین عرصه جنگ‌های نوین، عرصه شناخت و نبرد بر سر مغز انسان است. یکی از مهم‌ترین ابعاد این حوزه نیز موضوع تاب‌آوری جامعه است. به همین دلیل، بخش قابل توجهی از فعالیت‌های زیست‌بوم علوم شناختی کشور در سال گذشته بر توسعه و تقویت تاب‌آوری شناختی متمرکز بود.»

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی درباره بازار این حوزه گفت: «برآورد خوش‌بینانه ما نشان می‌دهد بازار فناوری‌های شناختی کشور در حال حاضر حدود ۱۵۰ میلیون دلار ارزش دارد. از این میزان، حدود ۸۰ تا ۸۵ میلیون دلار مربوط به تجهیزات ثبت و تحریک عصبی است. بخش دیگری از این بازار به پلتفرم‌های کمک‌آموزشی و همچنین شرکت‌های فعال در حوزه داده‌کاوی اختصاص دارد. پیش‌بینی ما این است که با توجه به جمعیت کشور، اندازه این بازار تا سال ۲۰۳۴ به حدود ۶۰۰ میلیون دلار برسد و حداقل چهار برابر شود.»

پورعباسی با اشاره به وضعیت فناوری‌های شناختی در کشور گفت: «از میان ۱۰ هزار فعال این زیست‌بوم، حدود هزار نفر در حوزه فناوری‌های شناختی فعالیت می‌کنند و در حال پاسخگویی به نیازهای فناورانه این حوزه هستند. تاکنون حدود ۷۰ محصول فناورانه علوم شناختی در کشور به مرحله تجاری‌سازی رسیده و ایران از نظر دانش فنی علوم شناختی تقریبا خودکفا است. فناوری‌هایی نظیر تحریک عمقی مغز و سلول‌درمانی برای اختلالات عصبی از جمله حوزه‌هایی هستند که کشور در آنها به دانش فنی بومی دست یافته است.»

او با اشاره به برنامه‌های توسعه‌ای ستاد گفت: «در برنامه ۱۵ ساله پیش‌بینی شده است که زیست‌بوم علوم شناختی کشور به ۳۰ هزار پژوهشگر برسد که از این تعداد، ۱۰ هزار نفر فناور باشند. برای تحقق این هدف، باید حدود ۲۰ هزار دانش‌آموخته و پژوهشگر جدید به این حوزه اضافه شوند.»

به گفته پورعباسی معاونت علمی در این مسیر از دانشگاه‌ها برای آموزش و مهارت‌افزایی دانش‌آموختگان با هدف ورود به حوزه فناوری‌های عصبی حمایت خواهد کرد. همچنین طراحی واحدهای درسی مرتبط برای دانشجویان رشته‌های غیرمرتبط نیز یکی از برنامه‌های در دست اجراست.

پورعباسی اضافه کرد: «ایران در بسیاری از حوزه‌های علوم شناختی جزو ۲۰ کشور برتر جهان محسوب می‌شود. جایگاه کشور در حوزه علوم و فناوری‌های عصبی و شناختی به گونه‌ای است که یونسکو در سال ۲۰۲۶ کرسی علوم شناختی را به ایران واگذار کرد و این اتفاق حدود یک ماه پیش نهایی شد.»

او در پایان با اشاره به گستردگی ذی‌نفعان این حوزه گفت: «بیش از ۶۰ نهاد و دستگاه در کشور در حوزه علوم شناختی ذی‌نفع هستند. این مجموعه گسترده از نهادها، شبکه‌ای فراگیر را شکل داده‌اند که نقش مهمی در بلوغ و توسعه زیست‌بوم علوم شناختی کشور ایفا می‌کند.»