تنظیمگری و فرصت سکوهای حملونقل بینشهری برای توسعه ناوگان بینشهری
در روزهای پساجنگ و فرصت بازسازی، بسیاری از ناکارآمدیها و خلاهای سیاستی که در شرایط…
۱ تیر ۱۴۰۵
ثروتمندترین کشورهای جهان در حال سرمایهگذاری روی داراییهای نامشهود هستند مهمترین دارایی اقتصاد جهان نه نفت است، نه کارخانه نه حتی هوش مصنوعی
۲۰ خرداد ۱۴۰۵
زمان مطالعه : ۸ دقیقه
در حالی که نگاه جهان به کارخانههای تراشه، دیتاسنترهای هوش مصنوعی و خطوط تولید پیشرفته دوخته شده است، یک تغییر عمیقتر اقتصادی در حال وقوع است. برای نخستین بار در تاریخ معاصر، سهم سرمایهگذاری در داراییهای نامشهود از سرمایهگذاری فیزیکی پیشی گرفته و کشورها بیش از ساختمان و ماشینآلات، روی نرمافزار، داده، برند و دانش سازمانی سرمایهگذاری میکنند.
بهگزارش پیوست، جهان سالانه تریلیونها دلار برای ساخت آینده هزینه میکند، اما گزارش جدید سازمان جهانی مالکیت فکری نشان میدهد بیش از ۶۰ درصد سرمایهگذاری نامشهود اقتصاد جهانی هنوز خارج از چارچوبهای متعارف اندازهگیری قرار دارد. به بیان دیگر بر اساس «گزارش جهانی سرمایهگذاری نامشهود ۲۰۲۵» بخش بزرگی از ثروتی که اقتصاد قرن بیست و یکم را میسازد، در آمارها وجود ندارد اما در واقعیت هر روز بزرگتر میشود.
از اقتصاد کارخانه تا اقتصاد دانش
برای بیش از یک قرن، سرمایهگذاری اقتصادی عمدتا با ساختمان، ماشینآلات، خطوط تولید و تجهیزات صنعتی سنجیده میشد. اما دادههای جدید سازمان جهانی مالکیت فکری نشان میدهد داراییهایی مانند نرمافزار، پایگاههای داده، تحقیق و توسعه، برند، طراحی و دانش سازمانی اکنون سهمی فزاینده از سرمایهگذاری شرکتها را به خود اختصاص دادهاند.
آمارها نشان میدهد در اقتصادهای مورد بررسی، سرمایهگذاری نامشهود از سال ۱۹۹۵ تاکنون بیش از ۱۴۳ درصد رشد کرده است، در حالی که سرمایهگذاری فیزیکی تنها ۳۲ درصد افزایش یافته است. این فاصله مشخص میکند موتور اصلی رشد اقتصادی در بسیاری از کشورها از داراییهای فیزیکی به سمت داراییهای دانشی و اطلاعاتی در حال حرکت است. در واقع آنچه امروز مزیت رقابتی شرکتهای بزرگ جهان را شکل میدهد، بیش از آنکه ساختمان و تجهیزات باشد، مجموعهای از نرمافزارها، دادهها، فرایندها و دانش سازمانی است.
۶۰ درصد ثروت جهان هنوز دیده نمیشود
شاید مهمترین پیام سیاستی گزارش در آخرین صفحات آن قرار داشته باشد. بر اساس برآوردهای WIPO، حدود ۶۱ درصد سرمایهگذاری نامشهود در آمارهای رسمی اقتصادی ثبت نمیشود. به عبارت دیگر بخش بزرگی از سرمایهگذاری در برند، طراحی، فرایندهای سازمانی و سایر داراییهای دانشی هنوز در محاسبات رسمی اقتصادها منعکس نشده است.
هوش مصنوعی چه چیزی را تغییر میدهد؟
یکی از مهمترین بخشهای گزارش به ارتباط میان هوش مصنوعی و سرمایهگذاری اختصاص دارد. برخلاف تصور رایج که AI را صرفا به تراشه و دیتاسنتر محدود میکند، گزارش استدلال میکند که اثر اقتصادی اصلی هوش مصنوعی از طریق افزایش سرمایهگذاری نامشهود ظاهر خواهد شد.
در کوتاهمدت شرکتها میلیاردها دلار برای مراکز داده، پردازندهها و زیرساختهای محاسباتی هزینه میکنند. اما در بلندمدت ارزش اقتصادی AI از طریق توسعه نرمافزارها، دادهها، آموزش کارکنان، بازطراحی فرایندهای کسبوکار و ایجاد مدلهای جدید درآمدی ایجاد میشود. به همین دلیل گزارش رشد سریع نرمافزار و داده را یکی از مهمترین پیامدهای اقتصادی موج هوش مصنوعی میداند.
مهمترین دارایی جهان نرمافزار نیست
یکی از غیرمنتظرهترین یافتههای گزارش به ترکیب سرمایهگذاری نامشهود مربوط میشود. برخلاف تصور رایج، بزرگترین بخش سرمایهگذاری نامشهود جهان به نرمافزار یا تحقیق و توسعه اختصاص ندارد. سهم نخست متعلق به سرمایه سازمانی است که حدود ۳۰ درصد کل سرمایهگذاری نامشهود را تشکیل میدهد.
سرمایه سازمانی شامل دانش مدیریتی، ساختارهای تصمیمگیری، فرایندهای داخلی، مدلهای عملیاتی و روشهای اداره کسبوکار است. این یافته نشان میدهد در اقتصاد دیجیتال صرف داشتن فناوری مزیت رقابتی ایجاد نمیکند. توانایی سازمانها در استفاده از فناوری و تبدیل آن به بهرهوری و نوآوری، ارزش اقتصادی بیشتری دارد. به همین دلیل شرکتهای آمریکایی سهم بسیار بالایی از سرمایهگذاری خود را به توسعه ظرفیتهای سازمانی اختصاص دادهاند.
این موضوع پیامدهای مهمی برای تحلیل رشد اقتصادی، بهرهوری و حتی سیاستگذاری دارد. اگر بخش عمده داراییهای مولد اقتصاد اندازهگیری نشوند، درک سیاستگذاران از منابع واقعی رشد اقتصادی ناقص خواهد بود. گزارش استدلال میکند اقتصاد جهانی امروز بیش از آنچه در آمارهای رسمی دیده میشود بر داراییهای نامشهود متکی است و همین موضوع ضرورت بازنگری در شیوه اندازهگیری ثروت و سرمایه را افزایش میدهد.
زمانی که مسیر جهان عوض شد
سال ۲۰۰۸ یک نقطه تاریخی برای آغاز اقتصاد نامشهود بود. بعد از این سال سرعت رشد سرمایهگذاری نامشهود به شکل محسوسی افزایش یافته است. در فاصله ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۴ میانگین رشد سالانه سرمایهگذاری نامشهود حدود ۴.۱ درصد بوده، در حالی که سرمایهگذاری فیزیکی تنها ۱.۱ درصد رشد کرده است. به عبارت دیگر داراییهای نامشهود ۳.۷ برابر سریعتر از داراییهای فیزیکی رشد کردهاند.
همزمانی این تغییر با گسترش اقتصاد دیجیتال اتفاقی نیست. دهه پس از بحران مالی ۲۰۰۸ شاهد ظهور رایانش ابری، شبکههای اجتماعی، تلفنهای هوشمند، اقتصاد پلتفرمی و موج جدید شرکتهای نرمافزاری بود. سرمایهگذاری شرکتها نیز به جای توسعه فیزیکی، به سمت توسعه نرمافزار، داده، الگوریتم، برند و تحقیق و توسعه حرکت کرد. این روند اکنون به مرحلهای رسیده که در بسیاری از اقتصادهای پیشرفته، سرمایهگذاری نامشهود از سرمایهگذاری فیزیکی پیشی گرفته است.
اقتصاد جهانی را چه چیزی نجات داده است؟
سالهای اخیر برای اقتصاد جهانی دورهای آسان نبوده است. تورم، افزایش نرخ بهره، بحرانهای ژئوپلیتیکی و کاهش تمایل شرکتها به سرمایهگذاری فیزیکی باعث شده رشد سرمایهگذاری در بسیاری از کشورها کاهش پیدا کند. با این حال گزارش نشان میدهد رشد سرمایهگذاری نامشهود تا حد زیادی از افت شدید سرمایهگذاری کل جلوگیری کرده است.
بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ کل سرمایهگذاری در اقتصادهای مورد بررسی بیش از ۱۲ درصد افزایش یافته است. بخش عمده این رشد ناشی از افزایش ۲۳ درصدی سرمایهگذاری نامشهود بوده، در حالی که سرمایهگذاری فیزیکی تقریبا بدون رشد باقی مانده است. تنها در فاصله ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ سرمایهگذاری نامشهود از ۷.۴ تریلیون دلار به ۷.۶ تریلیون دلار رسیده، در حالی که سرمایهگذاری فیزیکی تنها حدود یک درصد رشد کرده است. این ارقام نشان میدهد اگر سرمایهگذاری در داراییهای دانشی وجود نداشت، رکود سرمایهگذاری جهانی بسیار عمیقتر میشد.
رتبه برتر اقتصاد نامشهود
بررسی سطح مطلق سرمایهگذاری نامشهود نشان میدهد ایالات متحده فاصلهای بسیار زیاد با سایر اقتصادهای جهان ایجاد کرده است. در سال ۲۰۲۴ حجم سرمایهگذاری نامشهود آمریکا به حدود ۴.۷ تریلیون دلار رسیده است. این رقم تقریبا دو برابر مجموع سرمایهگذاری نامشهود چهار اقتصاد بزرگ دیگر یعنی فرانسه، آلمان، ژاپن و بریتانیا است.
برتری آمریکا فقط در حجم سرمایهگذاری نیست. این کشور همزمان یکی از سریعترین نرخهای رشد سرمایهگذاری نامشهود را نیز تجربه کرده است. میانگین رشد سالانه سرمایهگذاری نامشهود آمریکا بیش از ۵ درصد بوده و سهم این نوع سرمایهگذاری در اقتصاد آن همچنان در حال افزایش است. این موضوع میتواند بخشی از توضیح برتری آمریکا در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، رایانش ابری، نرمافزار و اقتصاد پلتفرمی باشد.
هند؛ سریعترین اقتصاد نامشهود جهان
در میان کشورهای مورد بررسی، هند سریعترین رشد سرمایهگذاری نامشهود را ثبت کرده است. میانگین رشد سالانه سرمایهگذاری نامشهود این کشور بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۲ نزدیک به ۷ درصد بوده است. این نرخ از آمریکا، فرانسه، سوئد و سایر اقتصادهای پیشرفته بالاتر است.
اگرچه حجم مطلق سرمایهگذاری نامشهود هند هنوز با اقتصادهای بزرگ فاصله دارد، اما سرعت رشد آن نشان میدهد این کشور در حال انباشت داراییهای دانشی با شتابی کمسابقه است. رشد صنعت نرمافزار، صادرات خدمات فناوری اطلاعات، توسعه اقتصاد دیجیتال و سرمایهگذاری در زیرساختهای داده از جمله عوامل این روند محسوب میشوند. هند اکنون از نظر شدت سرمایهگذاری نامشهود در تولید ناخالص داخلی نیز از تعدادی از اقتصادهای اروپایی و حتی ژاپن پیشی گرفته است.
تعریف دارایی در حال تحول است
اهمیت این گزارش تنها به یافتههای آن محدود نمیشود. «گزارش جهانی سرمایهگذاری نامشهود ۲۰۲۵» توسط سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) و مدرسه کسبوکار لوئیس تهیه شده و بر یکی از جامعترین پایگاههای داده جهان در زمینه سرمایهگذاری نامشهود (پایگاه داده Global INTAN-Invest) تکیه دارد. این گزارش با پوشش بیش از نیمی از اقتصاد جهان، تصویری کمسابقه از روند سرمایهگذاری در داراییهایی مانند نرمافزار، داده، تحقیق و توسعه، برند و دانش سازمانی ارائه میکند. داراییهایی که بخش بزرگی از آنها هنوز در آمارهای رسمی اقتصادی کشورها ثبت نمیشوند.
در چنین شرایطی، رقابت کشورها در دهههای آینده احتمالا کمتر بر سر ساخت کارخانههای بیشتر و عمدتا بر سر توانایی تولید، جذب و انباشت داراییهای نامشهود خواهد بود. اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی و نوآوری فناورانه تنها بخشی از این تحول هستند؛ آنچه در حال شکلگیری است تغییر تعریف سرمایه در اقتصاد جهانی است. ثروت آینده بیش از آنکه در داراییهای قابل مشاهده انباشته شود، در داراییهایی شکل خواهد گرفت که دیده نمیشوند اما هر روز سهم بزرگتری از ارزش اقتصاد جهان را در اختیار میگیرند.
ارسال دیدگاه