جنگ و پلتفرم‌های BNPL

امروزه خدمات اعتباری، نه فقط در دنیا بلکه در کشور ما، یکی از بخش‌های مهم سبد خرید‌ کاربران را تشکیل داده و به گفته فعالان صنعت خرده‌فروشی الکترونیکی، تحولی شگرف در این صنعت ایجاد کرده است. بسیاری از خدمات خرده‌فروشی از جمله حمل‌ونقل، سفارش غذا، خرید کالاهای تند مصرف و دیگر کالاها از مسیر پلتفرم‌های برخط، وابستگی زیادی به ارائه خدمات BNPL دارد. تسهیل فرایند خرید و پرداخت کالاها توسط این خدمت، منجر به رشد چشمگیر پلتفرم‌های این حوزه شد. به‌گونه‌ای که در سال ۱۴۰۳، مجموع اعتبارات تخصیص داده شده توسط پلتفرم‌های فعال این حوزه، ۷۵ همت بود. سه شرکت تارا، دیجی‌پی و اسنپ‌پی بزرگترین شرکت‌های فعال این حوزه هستند.

نوآوری مالی BNPL با توجه به حساسیت بالای آن به زنجیره‌های مهم خرده‌فروشی کشور و کاربری گسترده آن میان مردم، حساسیت بالایی به شوک‌های بیرونی نظیر جنگ دارد. با‌این‌حال آسیب وارد شده به شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات BNPL در گروه‌های مختلف کالایی متفاوت است. شرایط جنگی باعث می‌شود که الگوی رفتاری مصرف‌کننده تغییر یابد. به‌گونه‌ای که خرید کالاهای بادوام و کم‌دوام کاهش پیدا کرده و مصرف مردم به سمت کالاهای بی‌دوام و تند مصرف تغییر پیدا می‌کند. این تغییر در الگوی مصرف خود را به صورت مستقیم در استفاده از BNPL نشان می‌دهد. چرخش به سمت کالاهای کم‌دوام و تندمصرف می‌تواند برای کسب‌وکارها شمشیر دو لبه باشد. از یک طرف کاربرانی که امکان استفاده از خدمات BNPL داشته‌اند، اما استفاده نکرده‌اند و رفتار مالی آنها به صورت روشنی ریسک‌سنجی نشده، می‌توانند از خدمات استفاده کنند و با عدم پرداخت تعهدات آینده خود ریسک نکول، که پارامتر بسیار مهمی در این خدمت است، را افزایش دهند. از طرف دیگر پلتفرم‌ها می‌توانند با ارائه خدمات بیشتر و متنوع‌تر بر روی بازارهایی که کمتر از جنگ متاثر شده‌اند، شرایط مالی خود را بهبود بخشند. این اتفاق برای برخی از دسته‌های کالایی در جنگ ۱۲ روزه اتفاق افتاد.

در کنار نکته‌ای که بیان شد، وقوع جنگ و افزایش نکول کاربران به دنبال آن، به صورت مستقیم شرایط مالی شرکت‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در این شرایط ایجاد سامانه‌های نوین و یکپارچه اعتبارسنجی و بررسی وضعیت مالی کاربران که در دسترس تمامی شرکت‌های این حوزه قرار دارد می‌تواند کمی از ریسک‌های این بازار را برای شرکت‌ها کم کرده و وضعیت بازار را بهبود بخشد. وجود چنین اکوسیستم پیوسته‌ای با توجه به رشد بسیار بالا و وابستگی بسیاری از بخش‌های خرده‌فروشی برخط به این فناوری مالی در حال حاضر یک ضرورت است. این اکوسیستم یکپارچه می‌تواند در صورت اتصال به سامانه‌های اعتبارسنجی بانکی، وضعیت سنجش ریسک بانکی را نیز تقویت کند.

به‌علاوه باید در نظر داشت که بسیاری از طرح‌های حمایتی از خانوارها را می‌توان در بستر BNPL پیش برد. اجرای این سیاست‌ می‌تواند از طرفی با کاهش زیان‌های مالی کسب‌وکار، وضعیت آنها را بهبود ببخشد و تاب‌آوری آنها را به عنوان بخش مهمی از اکوسیستم اقتصاد دیجیتال کشور افزایش دهد. از طرف دیگر می‌تواند با تحریک تقاضای مصرف‌کننده، بخشی از کاهش تقاضای ناشی از جنگ را کاهش دهد.

باید توجه کرد که در حال حاضر، BNPL نقطه شروع بسیاری از شرکت‌ها از جمله خرده‌فروشی‌های برخط است که بنابر گزارشات رسمی و غیررسمی منتشر شده در کشور، حداقل ۴ درصد از کل خرده‌فروشی کشور را در اختیار دارند. بنابراین سیاست‌گذار حوزه اقتصاد دیجیتال اگر بخواهد زنجیره‌ای از تقاضا را میان کاربران ایجاد کند، حمایت از فناوری پرداخت BNPL به انواع مختلف یا استفاده از پیشنهادات بیان شده می‌تواند با کاهش عدم تقارن اطلاعات بازار، راه را برای بهبود شرایط شرکت‌ها فراهم کند.