تابآوری پلتفرمها بدون روایت و موضعگیری شفاف ممکن نیست
تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داد، در اقتصاد دیجیتال روایتگری بر پایه دادههای واقعی کاربران…
۹ دی ۱۴۰۴
گزارش ۲۰۲۵ اکوسیستم استارتآپی؛ خاورمیانه در مسیر تبدیلشدن به قطب نوآوری جهانی
۱۱ دی ۱۴۰۴
زمان مطالعه : ۱۰ دقیقه
شاخص جهانی اکوسیستم استارتآپی ۲۰۲۵ از ورود جهان به مرحلهای تازه از رقابت نوآوری خبر میدهد؛ جایی که رشد دیگر فقط در سیلیکونولی و اروپا متمرکز نیست و کانونهای جدید قدرت در حال شکلگیریاند. میانگین رشد اکوسیستمهای شهری به نزدیک ۲۱درصد رسیده و آسیا، اقیانوسیه، خاورمیانه و حتی زیرمناطق کمتر دیدهشدهای مانند آسیای مرکزی، موتورهای اصلی این جهش هستند. در حالی که فناوری غذایی، انرژی سبز و سختافزار با رشدهای بالای ۴۰درصد مسیر آینده را ترسیم میکنند، صنایعی مانند EdTech وارد فاز اصلاح شدهاند. همزمان، سنگاپور با جهشی نزدیک به ۴۵ درصد در حال نزدیکشدن به جمع سه کشور برتر جهان است. درحالی که عربستان سعودی با رشد تاریخی بیش از ۲۰۰درصد قواعد بازی را در خاورمیانه تغییر داده است.
به گزارش پیوست، شاخص اکوسیستم استارتآپی جهانی ۲۰۲۵ نشان میدهد که اکوسیستم استارتآپ جهانی در حال تجربه رشد بیسابقهای است و با آغاز ۲۰۲۶ عصر چندقطبی اکوسیستمهای نوآوری به وقوع میپیوندد. این روند با شتابی که آسیا و اقیانوسیه در صدر آن قرار دارند و زیرمناطق مانند آسیای مرکزی و خاورمیانه رکوردهای رشد چشمگیر ثبت کردهاند، درحال پیشروی است. فناوری غذایی، سختافزار و انرژی سبز، موتورهای اصلی این رشد جهانی هستند، در حالی که برخی صنایع مانند فناوری آموزشی با کاهش مواجه شدهاند.
در سطح کشورها، ایالات متحده پیشتاز است؛ همچنین در خاورمیانه، امارات متحده عربی و عربستان سعودی با شتابی تاریخی، مسیر تبدیل شدن به قطبهای نوآوری منطقهای و حتی جهانی را هموار میکنند؛ دبی و ریاض بهویژه با افزایش رتبههای چشمگیر، نشاندهنده تمرکز بر فناوری و سرمایهگذاریهای کلان در استارتآپهای آیندهساز هستند. همزمان، ترکیه با محوریت استانبول، با وجود چالشهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی، ظرفیت بالای نوآوری و تابآوری خود را به نمایش گذاشته است و چشمانداز رشد منطقهای و بینالمللی آن روشن است.
رشد جهانی اکوسیستم استارتآپ صنایع و مناطق مختلف
پیش از ورود به تحلیل نتایج کشور به کشور، این بخش تصویری کلان از میانگین نرخ رشد ارائه میدهد و اکوسیستم جهانی را از سه منظر «مناطق»، «زیرمناطق» و «صنایع» مورد بررسی قرار میدهد؛ رویکردی که به درک بهتر توزیع جغرافیایی شتاب نوآوری کمک میکند.
بر اساس دادهها، نرخ رشد اکوسیستم جهانی در سال ۲۰۲۵ با احتساب تغییرات مجموع امتیازات شهرها میان شاخصهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ و با فرض تثبیت نتایج در آوریل هر سال اندکی کمتر از ۲۱ درصد برآورد میشود. با تکیه بر این مبنا، میتوان مناطقی را که بیشترین و کمترین رشد را تجربه کردهاند، بهروشنی تفکیک کرد.
در این میان، منطقه آسیا و اقیانوسیه با رشد ۲۷.۴ درصدی در صدر جدول جهانی قرار گرفته است؛ نشانهای از تداوم شتاب فناوری و سرمایهگذاری در این بخش از جهان. اروپا با فاصلهای اندک و رشد ۲۶.۲ درصدی در جایگاه دوم ایستاده و پس از آن، خاورمیانه و آفریقا با ثبت رشد ۲۴.۹ درصدی، سومین منطقه پررشد محسوب میشوند.
در سوی دیگر طیف، آمریکای شمالی کمترین نرخ رشد منطقهای را به خود اختصاص داده و با ۱۵.۷ درصد رشد، پایینتر از میانگین جهانی قرار گرفته است. آمریکای لاتین و کارائیب نیز با رشدی کمتر از ۲۰ درصد، دومین منطقه کمتحرک از نظر رشد اکوسیستم به شمار میآیند؛ موضوعی که از کندتر شدن آهنگ توسعه فناوری در این مناطق نسبت به سایر بخشهای جهان حکایت دارد.
رشد شاخص استارتآپها در هر زیر منطقه
تحلیل نرخ رشد در سطح زیرمنطقهای، با همان متدولوژی محاسبه رشد منطقهای انجام شده و بر پایه میانگین تغییرات مجموع امتیازات شهرها میان شاخصهای سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ است. این رویکرد امکان مقایسهای دقیقتر از شتاب یا کندی تحول دیجیتال و فناوری در بخشهای مختلف جهان را فراهم میکند.
بر اساس این دادهها، آسیای مرکزی با ثبت رشد ۴۳.۳ درصدی، سریعترین زیرمنطقه در حال رشد به شمار میآید؛ رشدی که نشاندهنده جهش قابلتوجه این منطقه در شاخصهای فناوری و نوآوری است. پس از آن، آسیای شرقی با رشد ۳۴ درصدی و خاورمیانه با ۲۸.۸ درصد، در رتبههای بعدی قرار دارند؛ مناطقی که طی یک سال گذشته سرمایهگذاریها و تحولات فناورانه پررنگتری را تجربه کردهاند.
در مقابل، آفریقای مرکزی و آفریقای شرقی کمتحرکترین زیرمنطقهها از نظر رشد بودهاند. آفریقای مرکزی تنها ۱.۹ درصد و آفریقای شرقی ۶.۱ درصد رشد را ثبت کردهاند که از شکاف عمیقتر این مناطق با روندهای جهانی فناوری حکایت دارد. در این میان، کارائیب تنها زیرمنطقهای است که در سال جاری با رشد منفی مواجه شده و کاهش ۲.۴ درصدی را تجربه کرده است؛ روندی که میتواند زنگ خطری برای سیاستگذاران و بازیگران فناوری در این منطقه باشد و نیاز به بازنگری در راهبردهای توسعه دیجیتال را برجسته کند.
صنایع پیشرو و عقبمانده
مقایسه تعداد استارتآپها بین سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ در ۱۱ صنعت کلیدی نشان میدهد فناوری غذایی، سختافزار و اینترنت اشیا، و انرژی و محیط زیست، با رشد بیش از ۴۰درصد، سریعترین بخشها هستند. در مقابل، حمل و نقل با افزایش کمتر از ۱درصد کندترین رشد مثبت را تجربه کرده و فناوری آموزشی تنها صنعتی است که با کاهش ۲.۳درصد روبهرو شده است. این روندها نشان میدهد که فناوریهای سبز و نوآوریهای سختافزاری، موتور اصلی اکوسیستم استارتآپی جهانی محسوب میشوند.
رتبهبندی کشورهای برتر و روند رقابت در اکوسیستم استارتآپی جهان
شاخص جهانی اکوسیستم استارتآپی ۲۰۲۵ نشان میدهد که اگرچه قدرتهای سنتی همچنان در صدر قرار دارند، اما شتاب رشد بهطور محسوسی به سمت کشورها و اقتصادهای نوظهور در حال جابهجایی است. شکاف میان اندازه اکوسیستمها و نرخ رشد آنها به یکی از ویژگیهای اصلی رقابت جهانی تبدیل شده است.
ایالات متحده با وجود رشد نسبتاً محدود ۱۸درصدی، همچنان با اختلاف قابلتوجهی پیشتاز است و پس از آن بریتانیا و اسرائیل با رشدهای میانه جایگاه خود را حفظ کردهاند. مهمترین تحول در میان کشورهای بالای جدول، سنگاپور است که با جهشی نزدیک به ۴۵درصد به رتبه چهارم رسیده و فاصله خود را با سه کشور نخست کاهش داده است. در مقابل، کانادا با رشد کمشتاب به رتبه پنجم سقوط کرده است. در ادامه، سوئد، آلمان و فرانسه با رشدهای نزدیک یا بالاتر از ۳۰درصد، موقعیت خود را در جمع ۱۰ کشور برتر تثبیت کردهاند.
در نیمه میانی جدول، تحرک بیشتری دیده میشود؛ استونی و چین با رشدهای بالای ۳۴ و ۴۶درصد صعود کردهاند و کشورهایی مانند اسپانیا، ایرلند، دانمارک و ژاپن نیز روندی مثبت را تجربه کردهاند، در حالی که کشورهایی با رشد پایینتر، از جمله لیتوانی، با افت رتبه مواجه شدهاند.
در جهان عرب، امارات متحده عربی با رشد بالای ۳۰درصد همچنان در رتبه نخست منطقه قرار دارد و به رتبه ۲۱ جهان رسیده است، اما فاصله آن با عربستان سعودی بهسرعت در حال کاهش است. عربستان با جهش تاریخی بیش از ۲۰۰درصدی به رتبه ۳۸ جهان رسیده و بزرگترین صعود را در میان ۱۰۰ کشور برتر ثبت کرده است. در سطح شهری نیز دبی همچنان پیشتاز امارات است، هرچند کاهش فاصله آن با ریاض نشاندهنده تشدید رقابت میان قطبهای نوظهور منطقه است.
در مجموع، رتبهبندی ۲۰۲۵ بیانگر ورود اکوسیستمهای استارتآپی جهان به مرحلهای است که در آن، تغییر شتاب رشد کشورها میتواند در سالهای آینده جایگاه بازیگران اصلی نوآوری جهانی را بازتعریف کند.
مرور کلی کشورها در مسیر تحول اکوسیستمهای استارتآپی جهان تا ۲۰۲۵
تا پایان سال ۲۰۲۵، اکوسیستمهای استارتآپی در بخشهایی از جهان وارد مرحلهای تازه از بلوغ و بازتعریف جایگاه شدهاند؛ مرحلهای که در آن، کشورهایی خارج از کانونهای سنتی نوآوری توانستهاند با اتکا به سیاستگذاری فعال، سرمایهگذاری هدفمند و توسعه زیرساختهای فناورانه، نقش پررنگتری در نقشه جهانی کارآفرینی ایفا کنند. خاورمیانه و برخی اقتصادهای نوظهور، بیش از هر زمان دیگری، به بازیگران اثرگذار این تحول بدل شدهاند.
در این میان، امارات متحده عربی نمونهای شاخص از گذار برنامهریزیشده به یک اکوسیستم نوآوری پیشرفته است. این کشور با تکیه بر ثبات اقتصادی، چارچوبهای حقوقی رقابتی و حضور فعال دولت در سرمایهگذاری خطرپذیر، توانسته جایگاه خود را بهعنوان مهمترین هاب استارتآپی جهان عرب تثبیت کند. دبی، بهعنوان موتور اصلی این اکوسیستم، به مقصدی کلیدی برای بنیانگذاران منطقهای و بینالمللی تبدیل شده و در کنار آن، شهرهایی مانند ابوظبی و شارجه با رشد شتابان، ظرفیتهای مکمل اکوسیستم ملی را تقویت کردهاند. حضور یونیکورنها، خروجهای بزرگ و تمرکز بر حوزههایی مانند فینتک، بلاکچین و اقتصاد دیجیتال، نشاندهنده حرکت امارات بهسوی نقشآفرینی فراتر از سطح منطقهای است.
همزمان، عربستان سعودی در حال ثبت یکی از سریعترین جهشهای اکوسیستمی در جهان است. صعود کمسابقه این کشور در رتبهبندیهای جهانی و رشد سهرقمی شهرهای اصلی، بهویژه ریاض، بازتاب مستقیم سیاستهای کلان «چشمانداز ۲۰۳۰» است. دولت عربستان با تخصیص منابع مالی گسترده، توسعه برنامههای شتابدهی، جذب شرکتها و استعدادهای بینالمللی و تمرکز ویژه بر فناوریهای عمیق، بهویژه هوش مصنوعی و اینترنت اشیا، در حال ساخت زیربنای یک اقتصاد نوآوریمحور است. کاهش سریع فاصله امتیازی با امارات نیز نشان میدهد رقابت در سطح منطقه وارد مرحلهای جدی و ساختاری شده است.
در شمال این جغرافیا، ترکیه با وجود فشارهای اقتصادی و چالشهای ژئوپلیتیکی، توانسته مسیر رشد تدریجی اما پایدار خود را حفظ کند. اکوسیستم این کشور بهشدت در استانبول متمرکز است؛ شهری که برای نخستینبار به جمع ۵۰ شهر برتر استارتآپی جهان راه یافته و نقش ویترین نوآوری ترکیه را ایفا میکند. عملکرد برجسته در صنعت بازی، شکلگیری چندین یونیکورن و اتکای گسترده به سرمایه انسانی آموزشدیده، از نقاط قوت این اکوسیستم محسوب میشوند. در عین حال، تداوم این مسیر بیش از هر چیز به ثبات مقرراتی و حفظ سرمایه انسانی وابسته خواهد بود.
در مجموع، آنچه تا پایان ۲۰۲۵ در اکوسیستمهای استارتآپی جهان قابل مشاهده است، جابجایی تدریجی مرکز ثقل نوآوری از انحصار چند کشور محدود به شبکهای متنوع از بازیگران جدید است. امارات با تثبیت جایگاه خود، عربستان با جهش پرشتاب و ترکیه با تابآوری و ظرفیت انسانی، هر یک نماینده مدلی متفاوت از توسعه اکوسیستم هستند؛ مدلهایی که نشان میدهند آینده کارآفرینی جهانی، بیش از گذشته چندقطبی، رقابتی و وابسته به سیاستگذاری هوشمندانه خواهد بود.
چشمانداز کلی اکوسیستم استارتآپی با توجه به روندهای ۲۰۲۵
روندهای سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که اکوسیستم استارتآپی عربستان سعودی در حال گذار از مرحله شکلگیری به فاز مقیاسپذیری و رقابت بینالمللی است. در چارچوب چشمانداز ۲۰۳۰، دولت با تخصیص میلیاردها دلار از طریق صندوقهای ثروت ملی، سرمایهگذاری خطرپذیر و مشارکتهای دولتی و خصوصی، توسعه اقتصاد دیجیتال را به یکی از محورهای اصلی تحول اقتصادی کشور تبدیل کرده است.
در این مسیر، برنامه توسعه فناوری ملی (NTDP) نقشی محوری ایفا میکند و بهعنوان بازوی راهبردی دولت، با طراحی و اجرای ابزارهای هدفمند، از رشد فناوریهای پیشرفته و شکلگیری یک اکوسیستم نوآوری رقابتپذیر در سطح جهانی پشتیبانی میکند. تمرکز NTDP بر جذب شرکتها و استعدادهای بینالمللی، ارتقای کیفیت شتابدهندههای داخلی و انتقال دانش و تجربه جهانی، نشاندهنده رویکردی ساختاریافته به توسعه اکوسیستم استارتآپی است.
در کنار آن، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (MCIT) با اجرای برنامههای مکمل، بر پرورش کارآفرینی دیجیتال و توسعه سرمایه انسانی تمرکز دارد. ایجاد مرکز کارآفرینی دیجیتال، حمایت از شتابدهندهها و معرفی برنامه یونیکورنهای سعودی، بیانگر تلاش برای تقویت استارتآپهای با رشد بالا و آمادهسازی آنها برای ورود به مقیاسهای بزرگتر است.
مجموع این اقدامات نشان میدهد که اکوسیستم استارتآپی عربستان، با تکیه بر سیاستگذاری فعال، منابع مالی قابلتوجه و اتصال به شبکههای نوآوری جهانی، در حال تثبیت جایگاه خود بهعنوان یکی از بازیگران نوظهور اما جدی در آینده اقتصاد دیجیتال منطقه و جهان است.
ارسال دیدگاه