پدرخوانده‌های ماندنی؛ مدعیان تغییر به مصاف بنیان‌گذاران نصر می‌روند

اگر با چشمانی جست‌وجوگر شب پیوست را به خاطر داشته باشید، پانزدهم مهرماه ۱۴۰۵ فقط شب دیدار دوباره چهره‌های صنعت فناوری اطلاعات نبود. در میان بیش از هزار مهمان که در محل همیشگی رویداد پیوست گرد هم آمده بودند، نشانه‌های یک رقابت انتخاباتی هم دیده می‌شد.

رقابتی که آن شب هنوز رسما آغاز نشده بود، اما صف‌بندی‌هایش از ترکیب میزها، گفت‌وگوهای چندنفره و رفت‌وآمد چهره‌های قدیمی و جدید صنف به‌ چشم می‌خورد. از سوی دیگر هم‌زمانی مهمانی پیوست با روز پایانی مهلت ثبت‌نام انتخابات هشتمین دوره هیات‌مدیره سازمان نظام صنفی رایانه‌ای استان تهران نیز باعث شده بود این مهمانی، ناخواسته به یکی از صحنه‌های غیررسمی رقابت‌ انتخاباتی تبدیل شود.

آن شب، علی حکیم‌جوادی، رئیس سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تهران و کشور، در حالی مقابل دوربین پیوست قرار گرفت که دقایقی بعد، محمدعلی یوسفی‌زاده، مدیرعامل آسیاتک، نیز مقابل همان دوربین ایستاد. دو چهره با پشتوانه‌هایی متفاوت، حکیم‌جوادی با حمایت بنیان‌گذاران و مدیران باسابقه نصر و یوسفی‌زاده به‌عنوان چهره‌ای محبوب در میان فعالان صنعت فناوری که این بار حتی برای حضور در انتخابات نصر ثبت‌نام نکرده بود. غیبتی که می‌تواند بر معادلات قدرت در نصر تهران تاثیرگذار باشد.

پدرخوانده‌ها هرگز نمی‌روند

حالا دیگر مهلت ثبت‌نام به پایان رسیده است و  ۱۰۵ نفر از مدیران شرکت‌های نرم‌افزاری، زیرساختی، پرداخت، تجارت الکترونیکی و خدمات فناوری اطلاعات برای حضور در هشتمین دوره هیات‌مدیره اعلام آمادگی کرده‌اند، اما برای فهم انتخابات امروز نصر تهران باید به سه سال قبل برگشت. زمانی که علی حکیم‌جوادی با سابقه مدیریت دولتی و حمایت بخش مهمی از چهره‌های باسابقه صنف توانست در موقعیتی قرار بگیرد که سازمان را پس از دوره‌ای از اختلافات، به سمت نوعی توافق و همگرایی پیش ببرد.

حکیم‌جوادی در آن مقطع برای طیفی از بنیان‌گذاران و مدیران قدیمی سازمان، گزینه‌ای بود که می‌توانست اختلافات را کاهش دهد و چهره‌ای مورد توافق برای مدیریت نصر کشور هم باشد. از سوی دیگر حتما به خاطر دارید در آن زمان، حسین اسلامی، به عنوان یکی از مدعیان قدیمی مدیریت نصر تهران، نتوانست حمایت لازم را برای به دست گرفتن ریاست سازمان کشور کسب کند و در نهایت در جایگاه اقلیت هیات‌مدیره قرار گرفت. حالا سه سال گذشته و همان رقابت، با آرایشی تازه، دوباره به صحنه بازگشته است.

با این تفاوت که در این فاصله، صنعت فناوری اطلاعات ایران یکی از دشوارترین دوره‌های فعالیت خود را پشت سر گذاشت. محدودیت‌های گسترده اینترنت، اختلال در دسترسی به خدمات، فشارهای اقتصادی، کاهش سرمایه‌گذاری، تعدیل نیرو و بحران‌های پی‌درپی ادامه فعالیت شرکت‌های فناوری را صرفا به بقا تقلیل داد و در شرایطی که انتظار می‌رفت نصر به‌عنوان یکی از فراگیرترین نهادهای نمایندگی صنعت فناوری اطلاعات، در مرکز مطالبه‌گری و گفت‌وگوهای سیاستی قرار بگیرد، یکی از کم‌اثرترین مقاطع فعالیت خود را از نظر حضور در عرصه عمومی و پیگیری مطالبات صنفی تجربه کرد. این در حالی بود که اتحادیه یا انجمن تجارت الکترونیک تهران و چهره‌هایی مانند نیما قاضی، به‌ویژه در پیگیری مسائل اینترنت و کسب‌وکارهای دیجیتال، حضور پررنگ‌تری در فضای عمومی داشتند.

در مقابل، شاید بتوان برگزاری نمایشگاه الکامپ را مهم‌ترین دستاورد نصر در این دوره دانست. با این حال، غیبت شرکت‌های بزرگی مانند اسنپ، دیجی‌کالا و تپسی در این نمایشگاه نشان داد که نصر همچنان با بخش مهمی از کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال فاصله دارد.  در واقع الکامپ در این دوره بیش از آنکه نشانه بازگشت رونق به صنعت باشد،گویا تلاشی برای حفظ قرارهای سالانه صنف بود.

همان همیشگی

حالا علی حکیم‌جوادی در شرایطی بار دیگر برای حضور در ساختار مدیریتی سازمان اعلام آمادگی کرده که بنا بر اطلاعات مطرح‌شده، نمایندگان ۱۵ استان نیز از او درخواست کرده‌اند در انتخابات شرکت کند. این حمایت، هم می‌تواند نشانه اعتماد بخشی از بدنه استانی به او باشد و هم این سوال را مطرح می‌کند که تداوم مدیریت یک چهره به حفظ ثبات سازمان کمک می‌کند یا راه را برای گردش قدرت محدودتر خواهد کرد. این مساله برای سازمانی که بنیان‌گذارانش همواره بر استقلال، ساختار ملی و جلوگیری از تمرکز قدرت تاکید داشته‌اند، اهمیت بیشتری دارد.

برای درک این رقابت باید به نقش بنیان‌گذاران و چهره‌های قدیمی نصر برگشت. کسانی که اگرچه بسیاری از آنها دیگر مسئولیت اجرایی مستقیمی ندارند، همچنان در تعیین مسیر سازمان اثرگذارند. سعیدی نایینی، مرتضوی، آیت‌اللهی و… را می‌توان از پدران معنوی نصر دانست که نفوذشان نه لزوما از تعداد آرا یا حضور مستقیم در انتخابات، بلکه از اعتبار تاریخی و نقش آنها در شکل‌گیری سازمان ناشی می‌شود.

اکنون با نامزدی دوباره علی حکیم‌جوادی، این موضوع مطرح شده که آیا تداوم مدیریت چهره‌های فعلی به حفظ ثبات و استقلال نصر کمک می‌کند یا مانعی برای گردش قدرت و ورود نسل جدید به مدیریت سازمان است.

امیرحسین سعیدی نایینی، از بنیان‌گذاران نصر، معتقد است نامزدی دوباره حکیم‌جوادی لزوما به معنای محدود شدن گردش قدرت نیست و اگرچه روسای سازمان معمولاً برای دو دوره متوالی نامزد نمی‌شدند، این رویه بیشتر به دلیل سنگینی مسئولیت ریاست و زمان‌بر بودن آن بوده است، نه یک قانون و در نهایت این اعضای صنف هستند که درباره ادامه مدیریت او تصمیم می‌گیرند.

کاظم آیت‌الهی، دیگر بنیان‌گذار نصر، نیز نگاه مشابهی دارد. او معتقد است یکی از ویژگی‌های مهم این سازمان، برگزاری انتخابات دوره‌ای است و قانون نانوشته نصر بیشتر بر پرهیز از چسبیدن به قدرت تاکید داشته و در صورت رای دوباره اعضا، ادامه حضور حکیم‌جوادی می‌تواند به تکمیل برنامه‌های دوره گذشته کمک کند.

با این حال، مسئله انتخابات نصر تنها نامزدی دوباره یک رئیس نیست. در یک سو، چهره‌هایی قرار دارند که حفظ ساختار فعلی و تداوم مسیر بنیان‌گذاران را برای استقلال و ثبات سازمان ضروری می‌دانند و در سوی دیگر، گروهی معتقدند زمان تغییر موازنه قدرت و باز شدن مسیر مدیریت برای چهره‌های جدید فرا رسیده است.

مدعیانی که چهار سال منتظر ماندند

اگر در یک سوی انتخابات، حلقه‌ای از مدیران باسابقه و حامیان تداوم ساختار فعلی قرار گرفته‌اند، در سوی دیگر طیفی از چهره‌های قدیمی و جدید صنف دیده می‌شوند که خواهان تغییر موازنه قدرت در سازمان هستند. اما تجربه گذشته نشان داده است که پیروزی در نصر تهران لزوما به معنای دستیابی به قدرت در سطح ملی نیست.

همین مساله، انتخابات دوره هشتم را پیچیده‌تر می‌کند. حتی اگر جریان‌های نزدیک و شبیه به هم‌آفرینی بتوانند اکثریت هیات‌مدیره تهران را در اختیار بگیرند، همچنان باید با ساختاری مواجه شوند که قدرت را میان استان‌های مختلف توزیع کرده است.  برای جریانی که می‌خواهد در برابر ائتلاف نزدیک به مدیریت فعلی سازمان صف‌آرایی کند، داشتن چهره‌ای مانند یوسفی‌زاده می‌توانست مزیتی مهم باشد.

اما حالا دیگر مساله جریان مدعی، فقط از دست دادن یک نامزد پررای نیست. آنها حتی در صورت پیروزی در تهران، با مانع بزرگ‌تری روبه‌رو خواهند بود یعنی ساختار قدرت در نصر کشور.

دموکراسی به روایت نصر

درواقع سازمان نظام صنفی رایانه‌ای از ابتدا بر اساس مدلی نانوشته، اما قاعده‌مند طراحی شده که اجازه نمی‌دهد قدرت به‌آسانی در اختیار یک فرد، یک شرکت یا حتی یک استان قرار بگیرد. در این ساختار، پیروزی در انتخابات تهران به‌معنای تصاحب خودکار ریاست سازمان کشور نیست. شورای مرکزی و نمایندگان استان‌ها نیز در تعیین مدیریت ملی نقش دارند و همین توزیع قدرت می‌تواند نتیجه رقابت تهران را در سطح کشور تغییر دهد.

نمونه تاریخی این اتفاق، دوره‌ای است که جریان نزدیک به حسین اسلامی در تهران موفق شد. اما در سطح ملی، ریاست سازمان به حسن هاشمی رسید. آن تجربه نشان داد که ائتلاف استان‌ها می‌تواند در برابر نتیجه انتخابات تهران موازنه تازه‌ای ایجاد کند. این سازوکار، هم مهم‌ترین مزیت نصر است و هم یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های آن. مزیت از این جهت که سازمان را از تبدیل شدن به نهادی تحت کنترل یک جریان محدود محافظت می‌کند و هیچ ائتلافی صرفا با پیروزی در تهران نمی‌تواند مطمئن باشد که مدیریت کل سازمان را به دست خواهد گرفت. اما همین مدل، تصمیم‌گیری و ایجاد تغییر را دشوار می‌کند چون برای جابه‌جایی واقعی قدرت، پیروزی در یک انتخابات کافی نیست و باید مجموعه‌ای از توافق‌های صنفی، استانی و مدیریتی نیز شکل بگیرد.

البته که اتحاد رای‌دهندگان جدید در برخی رسته‌ها مانند مشاوران یا فروشگاه‌ها می‌تواند نتیجه انتخابات را تغییر دهد، اما شیوه رای‌گیری در نصر تهران به‌گونه‌ای است که تغییر موازنه قدرت در کل هیات‌مدیره به‌سادگی اتفاق نمی‌افتد. کرسی‌های هیات‌مدیره میان رسته‌های مختلف تقسیم شده و گروه‌های قدیمی‌تر صنف نیز به پشتوانه ارتباطات و حمایت‌هایی که طی سال‌ها شکل داده‌اند، همچنان شانس بیشتری برای حفظ جایگاه خود دارند.

بنابراین مدعیان تغییر با دو مساله هم‌زمان روبه‌رو هستند. نخست پیروزی در ساختار انتخاباتی تهران و سپس کسب پذیرش در ساختار ملی سازمان. در مقابل، حامیان تداوم وضع موجود نیز باید به نکته دیگری هم توجه کنند. اینکه اگر همین ساختار در سه سال گذشته نتوانسته جایگاه نصر را متناسب با تحولات اقتصاد دیجیتال تقویت کند، چرا باید انتظار داشت تکرار همان الگوی مدیریتی به نتیجه متفاوتی منجر شود.

نسل تازه پشت درهای سازمان

در میانه رقابت بنیان‌گذاران و مدعیان، یک گروه دیگر کمتر دیده می‌شوند. نسل تازه مدیران و کسب‌وکارهایی که اقتصاد دیجیتال امروز ایران را ساخته‌اند، اما سهم آنها از ساختار نمایندگی صنفی، لزوما متناسب با جایگاهشان در اقتصاد نیست.

فهرست ۱۰۵ نفره داوطلبان انتخابات دوره هشتم، ترکیبی از چهره‌های باسابقه و مدیران حوزه‌های مختلف فناوری مانند محمد خلج مدیرعامل اسنپ،اشکان آرمندهی مدیرعامل دیوار، پانته‌آ دیداری و مدیرعامل باگدشت رویا دهبسته و بسیاری از چهره‌هایی که می‌توانند نماینده نگاه‌های متفاوت در صنف باشند، نشانه‌ای از ظرفیت تغییر است. اما پرسش اینجاست که این چهره‌ها تا چه اندازه می‌توانند مستقل از صف‌بندی‌های قدیمی، در تصمیم‌گیری‌های سازمان نقش پیدا کنند.

امروز بخش بزرگی از تجربه روزمره مردم از اقتصاد دیجیتال در پلتفرم‌های حمل‌ونقل، تجارت الکترونیکی، خدمات مالی، سلامت دیجیتال، تولید محتوا و کسب‌وکارهای داده‌محور شکل می‌گیرد و اگر قرار است سازمان نظام صنفی رایانه‌ای همچنان مدعی نمایندگی فراگیر صنعت فناوری اطلاعات باشد، باید بتواند این بخش از اقتصاد را نیز به شکل موثری در ساختار تصمیم‌گیری خود مشارکت دهد.

از سوی دیگر، یکی از مسائل مهم انتخابات نصر تهران، حضور زنان در مدیریت صنفی است. با وجود فعالیت زنان متخصص و مدیر در صنعت فناوری اطلاعات، حضور آنها در جایگاه‌های تصمیم‌گیری سازمان همچنان محدود است. رویا دهبسته، از نامزدهای انتخابات دوره هشتم نصر تهران، معتقد است حضور کم‌رنگ زنان در انتخابات تا حدی بازتاب سهم کمتر آنها در سطوح کارشناسی و مدیریتی صنعت فناوری اطلاعات است اما حضور زنان در سال‌های اخیر افزایش یافته است. با این حال، دهبسته با سهمیه‌بندی جنسیتی یا سنی موافق نیست و معتقد است توانایی افراد در نمایندگی مطالبات صنفی و خلق ارزش باید مهم‌تر از جنسیت و سن آنها باشد.

انتخاباتی برای حفظ سازمان یا تغییر آن؟

در نهایت رقابت انتخاباتی نصر بار دیگر میان بنیان‌گذارانی که بر حفظ ساختار و مسیر گذشته تاکید دارند و کاندیداهای تازه‌نفس، شکل گرفته است. اما هنوز لیست‌ها و سرلیست‌ها مشخص نشده‌اند و نمی‌توان با قطعیت از صف‌بندی بنیان‌گذاران و مدعیان تغییر سخن گفت.

با این حال، آنچه مهم است، مساله توزیع قدرت و سهم نسل جدید، زنان و بخش‌های متنوع اقتصاد دیجیتال در مدیریت صنفی است. اینکه انتخابات پیش‌رو به بازتعریف جایگاه نصر منجر خواهد شد یا موازنه قدرت پیشین را حفظ خواهد کرد، مسلما پس از مشخص شدن ائتلاف‌ها و اعلام نتایج انتخابات روشن می‌شود.