فعالان حوزه ارتباطات: تبعیض دیجیتال، تهدیدی علیه امنیت ملی است 

به گزارش پیوست، حسام‌الدین آشنا، رئیس اسبق مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری، در پنل تخصصی در همایش روز ملی ارتباطات با اشاره به موضوع اینترنت «پرو» گفت: اگر اپراتورها اینترنت پرو را برای افزایش قیمت اینترنت ارائه دهند، این موضوع اصلا قابل پذیرش نیست.

او همچنین به تجربه حمایت از سکوهای داخلی اشاره کرد و گفت: در دوره‌ای به سکوهای اطلاع‌رسانی داخلی کمک مالی مشخصی شد؛ در آن زمان عدد پنج میلیارد رقم چشمگیری بود و با این حمایت تلاش شد زیرساخت‌های آنها توسعه پیدا کند که تا حدی نیز راهگشا بود. اگر اکنون نیز نیاز به حمایت بیشتر وجود داشته باشد باید این حمایت انجام شود، اما اگر به سمتی حرکت کنیم که پلتفرم‌های خارجی را ببندیم تا پلتفرم‌های داخلی رشد کنند، نتیجه‌ای مشابه آنچه در صنعت خودروسازی رخ داده به دنبال خواهد داشت.

آشنا همچنین پیشنهاد داد وزارت ارتباطات با همکاری سازمان نظام صنفی رایانه‌ای منشوری برای حمایت از حقوق کاربران تدوین کند. در این منشور باید مواردی مانند حق دسترسی باکیفیت به اینترنت، حق حفظ حریم خصوصی، حق اعتراض به محدودیت‌ها و حق آگاهی از دلیل فیلترینگ ذکر شود؛ موضوعی که می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی کمک کند.

او در ادامه گفت: مردم حاضرند داده‌های خود را در تلگرام بارگذاری کنند اما در برخی پلتفرم‌های داخلی مانند «بله» اطلاعات خود را قرار نمی‌دهند، زیرا نگران هستند که حریم خصوصی آنها تحت تاثیر قرار بگیرد.

مردم اینستاگرام را می‌بینند اما حاکمیت نمی‌بیند که مردم اینستاگرام را می‌بینند

رئیس اسبق مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری ادامه داد: محروم کردن ایرانی‌ها از فضای مجازی خارجی به معنای غیبت در میدان جهانی و غیبت در رقابت در عرصه جهانی است. ایده حاکمیت این است که برخی از ایرانی‌ها می‌توانند دسترسی داشته باشند. مردم اینستاگرام را می‌بینند اما حاکمیت نمی‌بیند که مردم اینستاگرام را می‌بینند.

در ادامه این پنل، هادی خانیکی، عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی، با طرح این پرسش که ارتباطات تهدید است یا فرصت گفت باید مشخص شود که نداشتن ارتباطات آیا مسئله‌ای مانند نداشتن دسترسی به آب و برق است یا مسئله‌ای از جنس رفع تهدید و خطر.

او تاکید کرد: ارتباطات صرفا یک مسئله فناورانه یا امنیتی نیست و حتی نداشتن دسترسی به ارتباطات می‌تواند مسائل امنیتی ایجاد کند؛ چه‌بسا بیشتر از دسترسی داشتن. تجربه جنگ نیز نشان داده است که ارتباطات یکی از زیرساخت‌های اصلی کشور محسوب می‌شود.

خانیکی با اشاره به نقش وزارت ارتباطات گفت: وظیفه این وزارتخانه ایجاد زیرساخت است، اما توسعه بدون نظام ارتباطی پایدار و رضایت‌بخش، بدون گردش آزاد اطلاعات و بدون گفت‌وگوی آزاد اجتماعی شکل نمی‌گیرد.

او ادامه داد:جهان وارد مرحله تازه‌ای شده است و جامعه امروز بر سه پایه به هم گره خورده است؛ موبایل، اینترنت به‌عنوان زیرساخت جهانی و شبکه‌های اجتماعی به‌عنوان میدان گفت‌وگوی جهانی. اکنون باید دید کدام یک از این پایه‌ها دچار ضعف شده‌اند، زیرا اینترنت و شبکه‌های اجتماعی با نوعی لکنت مواجه شده‌اند.

خانیکی مسئله اینترنت در ایران را ناشی از تناقض در سیاست‌گذاری ارتباطی دانست و گفت: از یک سو بر حیاتی بودن اینترنت تاکید می‌شود و از سوی دیگر هر زمان مشکلی پیش می‌آید به سراغ قطع اینترنت یا ایجاد اینترنت تبعیض‌آمیز می‌رویم.

او با اشاره به تغییرات اجتماعی در سه دهه گذشته گفت: رصد این تغییرات نشان می‌دهد مسئله تبعیض یکی از مهم‌ترین مسائل جامعه ایرانی بوده است؛ تبعیض‌هایی که در حوزه‌های اقتصادی، آموزشی و استخدامی وجود داشته و اکنون به شکل امتیاز شبکه‌ای نیز ظاهر شده است. به گفته او مردم از تبعیض آسیب می‌بینند.

خانیکی در ادامه به موضوع اینترنت پرو اشاره کرد و گفت: این نوع اینترنت امکان دسترسی کمتر محدود به اینترنت بین‌المللی را فراهم می‌کند. در جریان جنگ ۱۲ روزه نیز در کنار نگرانی‌های جامعه، یکی از مهم‌ترین نیازها دسترسی به اینترنت بین‌المللی بود. اگر محدودسازی اینترنت به دلیل حفظ امنیت انجام می‌شود، این پرسش مطرح می‌شود که چگونه عده‌ای دسترسی دارند و برای آنها مسئله امنیتی ایجاد نمی‌کند.

او تاکید کرد: در جامعه‌ای که درگیر جنگ است، تبعیض دیجیتال می‌تواند به تهدیدی برای امنیت ملی تبدیل شود و این وضعیت با شرایط جهانی نیز همخوانی ندارد. خانیکی گفت دسترسی به اینترنت صرفا دسترسی به یک فناوری نیست، بلکه امکان مشارکت در فضای عمومی است و مشارکت در فضای عمومی به افزایش اعتماد منجر می‌شود؛ در حالی که امنیت بدون اعتماد شکل نمی‌گیرد.

به گفته او در چنین شرایطی جامعه به دو بخش تقسیم می‌شود؛ بخشی که به جهان متصل هستند و دسترسی گسترده دارند و بخشی که دسترسی ندارند و در معرض تبعیض قرار می‌گیرند.

خانیکی همچنین تاکید کرد خواست غالب جامعه ایران به دلایل سیاسی نیست، بلکه ریشه در مسائل اقتصادی، اجتماعی و سبک زندگی دارد و مردم خواهان دسترسی آزاد و عادلانه به اینترنت هستند. با این حال به گفته او حکمرانی ارتباطات با این خواست همسو نیست و به همین دلیل مسئله ارتباطات صرفا یک مسئله امنیتی نیست، بلکه موضوعی است که برای آینده ایران اولویت دارد.

فضای آنلاین بازنمایی فضای واقعی جامعه است

در بخش دیگری از این پنل، مجتبی قلی‌پور، عضو هیات علمی پژوهشکده مطالعات راهبردی، با اشاره به نگاه سیاست‌گذاران به اینترنت در سال‌های گذشته گفت تا اوایل دهه ۸۰ نگاه ابزارانگارانه به اینترنت وجود داشت، اما از اواخر همان دهه و به‌ویژه پس از اعتراضات آن دوره این نگاه تغییر کرد.

به گفته او در آن زمان این تصور شکل گرفت که اینترنت عامل برخی کاستی‌ها و چالش‌هاست و حتی گمان می‌شد اگر مردم به شکل متفاوتی صحبت می‌کنند یا سبک پوشش متفاوتی دارند، تحت تاثیر اینترنت است.

قلی‌پور ادامه داد: در نتیجه چنین نگاهی اینترنت به‌عنوان عامل مشکلات تلقی شد و نوعی تصویر هیولایی از آن ساخته شد که در نهایت به سیاست‌هایی مانند قطع کامل اینترنت یا «شات‌دان» منجر شده است.

او در ادامه به دیدگاه دیگری درباره فضای مجازی اشاره کرد و گفت: بر اساس این دیدگاه، فضای آنلاین بازنمایی فضای واقعی جامعه است و در خدمت آن قرار دارد. فضای اجتماعی بستری است که به بروز ذهنیت‌ها و بیان دیدگاه‌ها کمک می‌کند و قابلیت‌هایی مانند شهروندخبرنگاری در آن شکل می‌گیرد. اینترنت فضایی است که در آن هم دروغ‌ها و هم واقعیت‌ها آشکار می‌شود.

او در نهایت تاکید کرد: در زمان قطع اینترنت به زندگی روزمره مردم توجه کافی نمی‌شود. حاکمیت دچار نوعی خطای ادراکی شده است و همین موضوع باعث شده با انکار واقعیت‌های اجتماعی در نهایت به تصمیم‌هایی مانند قطع اینترنت برسد.