معاون علمی رئیس جمهوری: توسعه نسل پنجم ارتباطات لازمه‌ شهر هوشمند است

به گزارش پیوست، حسین افشین معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در سمینار «تحول مفاهیم شهری و مسیر حرکت به سوی شهرهای دانش‌بنیان، هوشمند و شناختی» که در اتاق بازرگانی اصفهان برگزار شد، گفت: هم‌زمان با بیستمین سال فعالیت معاونت علمی، چارچوب تازه‌ای برای سیاست‌گذاری فناوری کشور تدوین شده است تا مسیر حرکت و ارتباط میان اجزای مختلف زیست‌بوم علم، فناوری و نوآوری مشخص‌تر شود.

به گفته او برای حرکت در مسیر توسعه فناوری، باید هم تجربه‌های گذشته را بررسی کنیم و هم با شناخت الگوهای موفق جهانی، تصویری روشن از آینده داشته باشیم.

افشین با توضیح مسیر تحول شهرها از الگوهای سنتی تا شهرهای شناختی تاکید کرد: توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، استفاده از هوش مصنوعی و ارائه خدمات هوشمند، به‌تنهایی برای پیشرفته شدن یک شهر کافی نیست. شهر آینده باید بتواند از داده‌ها و تجربه‌های خود بیاموزد، شرایط پیش رو را پیش‌بینی کند و تصمیم‌های خود را متناسب با تغییرات اصلاح کند.

به گفته او دانشگاه‌های توانمند، نیروی انسانی متخصص، شرکت‌های دانش‌بنیان و صنایع پیشرفته، هرکدام می‌توانند عملکرد خوبی داشته باشند، اما وجود مجموعه‌ای از توانمندی‌های منفرد به ایجاد قدرتی یکپارچه منجر نمی‌شود.

حرکت به سمت نسل پنجم اینترنت در کنار اصلاح رویکردهای مدیریتی

افشین در پاسخ به پرسشی درباره نقش زیرساخت اینترنت در تحقق شهرهای دانش‌بنیان، هوشمند و شناختی و امکان توسعه این الگوها با توجه به وضعیت فعلی اینترنت کشور، گفت: باید برای آینده برنامه‌ریزی کنیم. زیرساخت اینترنت یکی از زیرساخت‌های مهم در این مسیر است و کشور باید به سمت توسعه و بهره‌گیری از فناوری نسل پنجم ارتباطات همراه (5G) حرکت کند.

او با اشاره به تلاش‌های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات برای توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، ابراز امیدواری کرد که زیرساخت‌های موردنیاز برای پیشبرد این رویکردها فراهم شود.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در عین حال تاکید کرد: فراهم‌بودن زیرساخت‌های ارتباطی و فناورانه ضروری است، اما به‌تنهایی برای تحقق اهداف موردنظر کفایت نمی‌کند. شرط لازم در این مسیر، تغییر دیدگاه مدیران و حرکت از رویکردهای بوروکراتیک به سمت عمل‌گرایی است.

افشین در پایان گفت: توسعه شهرهای دانش‌بنیان و بهره‌گیری موثر از فناوری‌های نوین، مستلزم آن است که مدیران به‌جای تمرکز صرف بر ایجاد زیرساخت‌ها و ابزارها، بر استفاده عملی از ظرفیت‌های موجود برای حل مسائل شهروندان و ارتقای رفاه عمومی تمرکز کنند.

ظرفیت‌های علمی باید تبدیل به قدرت شوند

افشین بر این باور است که مساله این است که اجزای مختلف باید در ارتباط با یکدیگر عمل کنند. معاون علمی رئیس جمهوری در این باره توضیح داد: باید ارتباط میان مراحل مختلف، از شکل‌گیری ایده و انجام پژوهش تا توسعه فناوری، تولید محصول، تجاری‌سازی و ایجاد ارزش اقتصادی، پیوسته و موثر باشد. در این صورت می‌توان مشخص کرد که شرکت‌های دانش‌بنیان و سازوکارهای حمایتی موجود در چه حوزه‌هایی قادر به ایجاد اثرگذاری واقعی هستند.

او با اشاره به چارچوب مفهومی مورد توجه معاونت علمی ادامه داد: هدف این است که ظرفیت‌های علمی و فناورانه کشور از سطح توانمندی‌های پراکنده فراتر بروند و به قدرتی تبدیل شوند که بتواند ارزش اقتصادی و اجتماعی ایجاد کند. در این چارچوب، ارتباط میان فناوری، نوآوری و قابلیت‌های پایدار اهمیت ویژه‌ای دارد.

افشین در توضیح تفاوت میان فناوری، نوآوری و قابلیت گفت: تولید یک محصول جدید به معنای آن است که دانش، تجربه، ایده و خلاقیت در قالب یک محصول یا خدمت به کار گرفته شده‌اند؛ اما این محصول به‌تنهایی به پیشرفت کشور منجر نمی‌شود. فناوری زمانی اثرگذار است که به ایجاد ارزش و نتیجه‌ای ملموس بینجامد.

تعریف شهر دیجیتال

معاون علمی رئیس‌جمهوری در توضیح مفهوم شهر دیجیتال ادامه داد: در شهر دیجیتال، تمرکز اصلی بر انتقال اطلاعات و خدمات به بسترهای الکترونیکی است. تفاوت اصلی شهر دیجیتال با شهر سنتی در این است که بخشی از فرایندها و خدمات به محیط دیجیتال منتقل می‌شوند. بااین‌حال، دیجیتالی شدن به معنای هوشمند شدن مدیریت شهری نیست. ممکن است یک شهر خدمات خود را به‌صورت آنلاین ارائه دهد، اما همچنان در تحلیل داده‌ها، پیش‌بینی مشکلات و اصلاح سیاست‌ها با محدودیت روبه‌رو باشد.

به گفته افشین دیجیتالی‌سازی می‌تواند دسترسی به خدمات را آسان‌تر و سرعت انجام امور را بیشتر کند، اما برای رسیدن به سطح بالاتری از بلوغ شهری، باید از اطلاعات تولیدشده استفاده کرد و فرایندها را بر پایه تحلیل و ارزیابی بهبود داد.

معاون علمی رئیس‌جمهوری با اشاره به ویژگی‌های شهر هوشمند گفت: در این الگو، داده‌ها، حسگرها، فناوری اطلاعات و ارتباطات و سامانه‌های متصل برای بهبود عملکرد بخش‌های مختلف شهر به کار گرفته می‌شوند. هدف آن است که مدیریت شهری بتواند خدمات را دقیق‌تر ارائه دهد، منابع را بهتر مصرف کند و تصمیم‌های کارآمدتری بگیرد.

به گفته او، فناوری اطلاعات و ارتباطات، داده‌ها و حسگرها ابزارهای مهم شهر هوشمند هستند، اما میزان هوشمندی یک شهر را نمی‌توان با تعداد حسگرها یا تجهیزات آن سنجید. معیار اصلی از باور افشین اثری است که این فناوری‌ها بر کارآمدی مدیریت، کیفیت خدمات، رفاه عمومی و پایداری شهری می‌گذارند.

معاون علمی رئیس جمهوری با تاکید بر تفاوت میان شهر دیجیتال و هوشمند ادامه داد: شهر دیجیتال خدمات را به بستر آنلاین منتقل می‌کند، اما شهر هوشمند از داده‌ها و ابزارهای تحلیلی برای بهینه‌سازی همان خدمات استفاده می‌کند. بنابراین، هوشمندسازی باید به بهبود عملکرد منجر شود، نه اینکه صرفاً لایه‌ای فناورانه به ساختار موجود اضافه کند.

کاربردهای هوش مصنوعی در مدیریت شهری

او با اشاره به کاربردهای احتمالی هوش مصنوعی در مدیریت شهر اضافه کرد: تحلیل پیش‌بینانه حمل‌ونقل، مدیریت مصرف انرژی، پشتیبانی از خدمات سلامت، اتوماسیون هوشمند و تحلیل حجم گسترده داده‌ها، از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند از قابلیت‌های هوش مصنوعی بهره‌مند شوند.

به گفته او، ارزیابی این سطح از تحول شهری باید میزان استفاده عملیاتی از هوش مصنوعی، کیفیت داده‌ها، قابلیت تحلیل و پیش‌بینی، امنیت سامانه‌ها و تاثیر آن بر عملکرد مدیریت شهری را در نظر بگیرد. بنابراین صرف اجرای چند پروژه آزمایشی نمی‌تواند نشان دهد که یک شهر به مرحله بلوغ در استفاده از هوش مصنوعی رسیده است.

معاون علمی رئیس جمهوری در ادامه گفت: توسعه کاربردهای هوش مصنوعی باید با توجه به حریم خصوصی، امنیت، ملاحظات اخلاقی و حفظ نظارت انسانی همراه باشد. هوش مصنوعی ابزاری برای بهبود عملکرد شهری است، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده یادگیری، تصمیم‌گیری درست یا پایداری شهر نیست.

چارچوب‌های جهانی برای سنجش شهر هوشمند و پایدار

معاون علمی رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به چارچوب‌های بین‌المللی ارزیابی شهرها گفت: سنجش عملکرد شهرها باید فراتر از شمارش تجهیزات و زیرساخت‌ها باشد و نشان دهد فناوری تا چه اندازه به بهبود خدمات، کیفیت زندگی، پایداری و تاب‌آوری منجر شده است.

او با اشاره به چارچوب‌های مرتبط با موسسه بین‌المللی توسعه مدیریت، اتحادیه بین‌المللی مخابرات و سازمان بین‌المللی استانداردسازی ادامه داد: هرکدام از این چارچوب‌ها از منظر مشخصی به ارزیابی عملکرد شهری می‌پردازند و می‌توانند برای شناخت ابعاد مختلف تحول شهری مورد استفاده قرار گیرند.

افشین با توضیح ابعاد مورد نیاز برای ارزیابی شهرهای آینده گفت: برای شناخت میزان آمادگی یک شهر، باید مجموعه‌ای از شاخص‌ها به‌صورت هماهنگ بررسی شوند. این شاخص‌ها باید هم قابلیت‌های فناورانه و اقتصادی و هم ابعاد انسانی، مدیریتی و محیطی را پوشش دهند.

او با اشاره به محورهای اصلی ارزیابی ادامه داد: نوآوری، اقتصاد دانش‌بنیان، سرمایه انسانی، زیرساخت‌های دیجیتال، حکمرانی هوشمند و مشارکتی، کیفیت زندگی شهری، پایداری محیط زیست، انرژی هوشمند و تجدیدپذیر، شناخت شهری و استفاده از هوش مصنوعی، و امنیت سایبری و تاب‌آوری، از جمله ابعاد مهم در این ارزیابی هستند.

به گفته او، هرکدام از این محورها بخشی از توان واقعی شهر را نشان می‌دهند.

افشین با تاکید بر ضرورت ارزیابی متوازن این مولفه‌ها اضافه کرد: بلوغ شهری حاصل پیوند دانش، انسان، اقتصاد، حکمرانی، فناوری، پایداری و تاب‌آوری است. تمرکز صرف بر یک بخش، حتی اگر آن بخش از سطح پیشرفته‌ای برخوردار باشد، نمی‌تواند تصویر دقیقی از آمادگی شهر برای آینده ارائه کند.

به گفته معاون علمی رئیس جمهوری فناوری‌ها و زیرساخت‌های پیشرفته، ابزارهایی برای تحقق اهداف توسعه شهری هستند؛ اما اثربخشی آن‌ها به نحوه استفاده از این ابزارها و رویکرد مدیران در به‌کارگیری آن‌ها بستگی دارد. او اضافه کرد: اگر نگاه مدیریتی تغییر کند، ابزارهای فناورانه می‌توانند در خدمت رفع مسائل شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان قرار گیرند.