خاموشی جهانی اینترنت در ۲۰۲۵، چگونه دولت‌ها اقتصاد و زندگی دیجیتال را متوقف کردند

گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که سال ۲۰۲۵ به یکی از بی‌سابقه‌ترین سال‌ها از نظر اعمال محدودیت‌های عمدی اینترنت در جهان تبدیل شده است. در این سال دست‌کم ۲۱۲ مورد قطع یا محدودسازی اینترنت در ۲۸ کشور ثبت شده که زندگی دیجیتال حدود ۸۰۰ میلیون نفر را تحت تأثیر مستقیم قرار داده است. برآوردها حاکی از آن است که مجموع خسارت اقتصادی ناشی از این اختلال‌ها به حدود ۱۹.۷ میلیارد دلار می‌رسد. رقمی که در مقایسه با سال ۲۰۲۴ افزایشی ۱۵۶ درصدی را نشان می‌دهد و بیانگر تشدید استفاده دولت‌ها از اینترنت به‌عنوان ابزاری برای کنترل، مدیریت بحران یا موارد دیگر است.

ابعاد این اختلال‌ها تنها به قطع کامل اینترنت محدود نیست و اشکال مختلفی از مسدودسازی را شامل می‌شود. مجموع ساعات اختلال اینترنتی در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۱۲۰ هزار ساعت رسیده که نسبت به سال قبل ۷۰ درصد افزایش داشته است. از این میزان، حدود ۵۵ هزار ساعت به قطع کامل اینترنت، بیش از ۵۴ هزار ساعت به مسدودسازی شبکه‌های اجتماعی و نزدیک به ۱۳ هزار ساعت به کاهش شدید سرعت اینترنت اختصاص داشته است.

در این میان، کشورهایی مانند روسیه، ونزوئلا و میانمار بیشترین خسارت اقتصادی را متحمل شده‌اند و روسیه با ثبت ده‌ها مورد قطعی، در صدر دولت‌های اعمال‌کننده این محدودیت‌ها قرار دارد. در برخی کشورها، از جمله میانمار و گینه استوایی، اختلال‌ها چنان طولانی بوده که عملاً بخش بزرگی از سال را در بر گرفته و پیامدهای عمیقی بر اقتصاد، ارتباطات و حقوق شهروندان برجای گذاشته است. بخش کشمیر که مورد مناقشه هند و پاکستان است، سال‌ها است ارتباطی شبیه اینترنت ندارد و از آن صرف‌نظر کردم. عمده داده‌های این گزارش از مطالب سایت‌های Top10VPN و Access Now بدست آمده است. طبیعتا در زمان خاموشی اینترنت در ایران تنها راه موجود اطمینان به داده‌های chatgpt و توضیحات متای سایت‌ها در نتایج جستجوی گوگل است.

روسیه برنده بیشترین خسارت اقتصادی

روسیه با نزدیک به ۱۱.۹ میلیارد دلار خسارت اقتصادی در سال ۲۰۲۵ و ۱۴۶ میلیون کاربر تحت تأثیر، بیشترین زیان ناشی از قطع اینترنت را در جهان داشت. مقامات روسیه در مجموع ۵۷ مورد اختلال اینترنتی عمده ایجاد کردند که از بهار امسال آغاز شد. این موج شامل قطع‌ سراسری، مسدودسازی خدمات و کاهش شدید سرعت و ارائه اینترنت غیرقابل استفاده بود، به‌گونه‌ای که حتی ارتباطات HTTPS و خدمات ابری با محدودیت‌های فنی بسیار شدید مواجه شد.

مقامات روسیه اغلب از استراتژی «Curtain 16KB» استفاده می‌کنند که با اجازه دادن فقط به بارگذاری نخستین ۱۶ کیلوبایت داده، سرویس‌های اینترنتی را عملاً غیرقابل استفاده می‌کند. این تاکتیک ضمن اینکه ظاهر «اتصال» را حفظ می‌کند، در عمل اکثر خدمات را فلج می‌سازد و نشان‌دهنده یک شکل جدید از نوآوری‌های زیرساختی است که در آن کاربران اینترنت ندارند ولی در ظاهر اتصال آنها برقرار است.

 ونزوئلا، اقتصاد شکننده و وابسته به ارتباطات آنلاین

ونزوئلا در سال ۲۰۲۵ با حدود ۱.۹۱ میلیارد دلار خسارت اقتصادی و نزدیک به ۱۸ میلیون کاربر تحت تأثیر، دومین کشور پر زیان بود. اختلالات اینترنتی در این کشور، که بحران اقتصادی و سیاسی عمیقی را تجربه می‌کند، عمدتاً در زمان اعتراض‌ها و ناآرامی‌های اجتماعی رخ می‌دهد و دسترسی به پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی برای جمعیت قابل توجهی محدود است.

مسدودسازی‌ مکرر شبکه‌های اجتماعی در ونزوئلا فرصت‌های اقتصادی دیجیتال را کاهش داده‌ زیرا کسب‌وکارها و فروشندگان خرد به شدت به پلتفرم‌های آنلاین برای ارتباط با مشتریان و فروش محصولات وابسته هستند. این وضعیت باعث شده است تا هزینه‌ها در بخش‌های کوچک تجارت و خدمات آنلاین افزایش یابد و بخش رسمی اقتصاد را نیز تحت فشار قرار دهد.

میانمار با رکورد طولانی‌ترین اختلال‌

میانمار با ۹,۸۸۸ ساعت اختلال اینترنت (مجموع ثابت و سیار) و حدود ۲۳.۶ میلیون کاربر تحت تأثیر و خسارتی حدود ۱.۸۹ میلیارد دلار در رتبه سوم است. این کشور به‌ویژه پس از کودتای نظامی سال ۲۰۲۱ و تشدید اعتراضات سراسری برای چندین سال درگیر اختلال‌های اینترنتی مکرر بوده است.

طبق گزارش‌های بین‌المللی، این اختلالات بلندمدت در میانمار شامل مسدودسازی پلتفرم‌های پیام‌رسان و شبکه‌های اجتماعی است که ارتباطات شخصی و سازمانی را مختل می‌کنند و عملاً شبکه‌های امدادی، خدمات پزشکی و کسب‌وکارهای کوچک را با چالش‌های جدی مواجه کرده‌اند.

پاکستان، محرومیت‌های کوتاه‌ تا هزینه‌های کلان

پاکستان با ۱.۱۳ میلیارد دلار خسارت و بیش از ۱۱۰ میلیون کاربر تحت تأثیر قرار گرفت. داده‌ها نشان می‌دهد که حتی در سال نیز ۲۰۲۴ این کشور با تخمین زیان حدود ۱.۶۲ میلیارد دلار در آن سال یکی از بالاترین هزینه‌های ناشی از قطع اینترنت را داشته است.

مطالعات اقتصادی نشان می‌دهد قطع کامل اینترنت در پاکستان می‌تواند حدود ۵۳.۲ میلیون دلار در روز زیان اقتصادی ایجاد کند و حتی کاهش‌های جزئی خدمات نیز به‌طور متوسط ۴.۲ میلیون دلار در روز خسارت دارند.

تانزانیا محدودیت‌ در اقتصاد نوظهور

در تانزانیا، با حدود ۸۸۹.۸ میلیون دلار خسارت اقتصادی و تقریبا ۲۰.۶ میلیون کاربر تحت تأثیر، اختلال‌ها بیش از چند نوبت انجام شد. این کشور در چند دوره مسدودسازی شبکه‌های اجتماعی را تجربه کرده که اغلب در زمان رویدادهای سیاسی و افزایش تنش‌های اجتماعی بوده‌اند.

تحقیقات منطقه‌ای در آفریقا نشان داده است که اختلال‌های گسترده اینترنتی می‌توانند رشد بخش‌های نوظهور دیجیتال مانند تجارت الکترونیک و خدمات مالی دیجیتال را به شدت کند کنند. تانزانیا نیز از این روند مستثنی نیست و محدودیت‌های مکرر، بهره‌وری کسب‌وکارها و فرصت‌های اقتصادی دیجیتال را کاهش داده است.

عراق، اختلال‌ در سایه بحران‌های امنیتی

عراق با ۵۹۵.۷ میلیون دلار هزینه اقتصادی و حدود ۳۹.۶ میلیون کاربر تحت تأثیر، از جمله کشورهایی است که در سال ۲۰۲۵ با چندین مورد قطع اینترنت مواجه شد. اختلال‌ها در این کشور غالباً با اهداف امنیتی و در زمان بحران‌های سیاسی استفاده شده‌اند.

قطع اینترنت در کشورهایی مانند عراق که با چالش‌های امنیتی و سیاسی مواجه‌اند معمولا به دلیل شیوع اطلاعات نادرست باعث افزایش تنش‌های محلی می‌شود.

ویتنام، محدودیت‌های کوتاه با زیان بالا

ویتنام با  حدود ۲۸۲ میلیون دلار خسارت و نزدیک به ۸۵.۶ میلیون کاربر تحت تأثیر، نمونه‌ای است که در آن اختلال‌های نسبتا کوتاه اما گسترده بیشترین آسیب را بر دسترسی عمومی داشته‌اند، حتی اگر هزینه اقتصادی آن به‌نظر قابل توجه نباشد.

پژوهش‌ها درباره محدودیت‌های اینترنت در ویتنام نشان می‌دهد که دولت از ابزارهای فیلترینگ محتوا و قوانین دیجیتال سخت‌گیرانه برای کنترل اطلاعات استفاده می‌کند، که این امر تأثیرات گسترده‌ای بر آ فعالیت‌های کسب‌وکار و ورود سرمایه داشته است.

هند، اختلال‌های مقطعی با اثرات گسترده

در هند حدود ۱۷۹.۸ میلیون دلار خسارت و ۵۲.۵ میلیون کاربر تحت تأثیر بوده‌اند. اختلال‌ها اغلب در زمان اعتراضات اجتماعی یا بحران‌های امنیتی اعمال می‌شود. برای درک بهتر فضای آنلاین هند کافی است بدانید چند سال پیش اینترنت در یک ایالت با ۳۰ میلیون نفر جمعیت برای دستگیری یک مجرم فراری به مدت ۲۴ ساعت قطع شد.

اقتصاد دیجیتال هند کاملا پویا است و قطع اینترنت با اثرات زیادی همراه است به همین دلیل معمولا اینترنت این کشور از طریق اختلال‌ها مدیریت می‌شود و قطع کامل اینترنت نسبتا کوتاه است.

ترکیه، ارتباطات در میان بحران‌های سیاسی

ترکیه با ۱۲۹.۷ میلیون دلار خسارت و ۷۷.۵ میلیون کاربر تحت تأثیر در سال ۲۰۲۵ نیز نمونه‌ای است از کشوری که قطعی‌های کوتاه‌مدت و مقطعی می‌تواند اثرات قابل توجهی بر دسترسی به ارتباطات دیجیتال و خدمات آنلاین داشته باشد.

در ترکیه، محدودیت‌ها معمولا با موضوعات امنیتی و اعتراضات سیاسی مرتبط است و می‌تواند از اختلال در شبکه‌های پیام‌رسان تا قطع اینترنت به صورت محلی گسترده باشد همین عامل باعث تغییر رفتار کاربران شده و تمایل به استفاده از وی‌پی‌ان در این کشور رو به افزایش است.

افغانستان

در سپتامبر ۲۰۲۵ طالبان در چندین ولایت از جمله بغلان، بدخشان، بلخ، کندز و تکهار محدودیت روی اینترنت فیبر نوری اعمال کردند، با این توضیح که هدف «پیشگیری از فعالیت‌های غیراخلاقی» بوده است. نت‌بلاکس گزارش داد که اتصال اینترنت در برخی مقاطع به کمتر از ۱۴٪ سطح عادی سقوط کرد که در عمل دسترسی بخش بزرگی از جمعیت را به ارتباطات، خدمات آنلاین و رسانه‌ها مسدود ساخت.

البته پس از قطع کامل اینترنت، خدمات پس از حدود ۴۸ ساعت بازیابی شد، اما بعد از آن محدودیت‌های مربوط به شبکه‌های اجتماعی ادامه یافت.

افزایش تحمل دولت‌ها

با ثبت بیش از ۲۱۲ قطع عمده اینترنت در یک سال، ۲۰۲۵ به نقطه عطفی در تاریخ محدودسازی دیجیتال جهان تبدیل شد. افزایش چشمگیر ساعات قطعی و جهش ۱۵۶ درصدی خسارت اقتصادی نشان می‌دهد که دولت‌ها بیش از هر زمان دیگری حاضر هستند خسارت نبود دسترسی به اینترنت را تحمل یا به نوعی آن را به شهروندان تحمیل کنند.

نکته تلخ در اغلب این قطعی‌ها این است که رویکردهای سلیقه‌ای، تمهیدات فردی با اثرات گسترده اجتماعی و تصمیم‌گیری از سوی افرادی که به‌هیچ شکل در برقراری اینترنت ذی‌نفع نیستند، نقش اصلی در جلوگیری از دسترسی مردم دارد.