قیمت ۵۰ گیگ اینترنت برابر با دستمزد یک روز کارگر

به‌گزارش پیوست، این تغییر برای همه خریداران یک پیامد یکسان ندارد و حاصل آن تنها یک عدد درباره «گرانی اینترنت» نیست. قیمت هر گیگابایت در بسته‌های بزرگ پایین‌تر است، ولی خرید آنها پول بیشتری در یک نوبت می‌خواهد. همین تفاوت توضیح می‌دهد چرا افزایش تعرفه می‌تواند برای خریدار با بودجه محدود، علاوه بر هزینه بیشتر به کاهش حجم قابل خرید منجر شود. کسی که می‌تواند هزینه بیشتری بپردازد، بسته قبلی را همچنان می‌خرد. کسی که بودجه اینترنتش روی قیمت سابق مانده، باید از میان بسته‌های عادی ۳۰روزه بررسی‌شده حجم کمتری انتخاب کند. با ۳۸۳ هزار و ۵۰۰ تومان، بسته ۳۰ گیگابایتی ۳۵۹ هزار و ۱۰۰ تومانی در دسترس اوست، نه بسته ۵۰ گیگابایتی. در این مثال، مقدار اینترنت قابل خرید ۴۰ درصد کاهش می‌یابد.

تاثیر اپراتور بر هزینه

با افزایش تعرفه‌های اینترنت همراه از اول آبان ۱۴۰۵، یکی از راه‌هایی که ممکن است برای کاهش هزینه به ذهن مشترکان برسد، تغییر اپراتور یا انتخاب بسته‌ای با حجم متفاوت است. بررسی تعرفه‌های جدید نشان می‌دهد این دو انتخاب لزوما نتیجه یکسانی ندارند. در بسته‌های عادی ۳۰روزه، قیمت‌های همراه اول و ایرانسل تقریبا برابر است، اما میان حجم بسته‌ها و همچنین میان اپراتورهای دیگر اختلاف قیمت وجود دارد.

بررسی فهرست رسمی همراه اول و جدول تعرفه‌های منتشرشده ایرانسل نشان می‌دهد قیمت بسته‌های عادی ۳۰روزه دو اپراتور عملا یکسان است. بنابراین مشترکی که تنها بر اساس قیمت بسته‌های هم‌حجم تصمیم می‌گیرد، با جابه‌جایی میان همراه اول و ایرانسل صرفه‌جویی معناداری نخواهد داشت.

در خارج از این دو اپراتور، تفاوت قیمت بیشتری دیده می‌شود. برای مثال، بسته ۵۰ گیگابایتی شاتل موبایل حدود ۴۱ هزار تومان (معادل ۷.۷ درصد) ارزان‌تر است و سهم قیمت اعلامی بسته شاتل موبایل از حداقل مزد پایه ماهانه را به ۲.۹۸ درصد در برابر ۳.۲۳ درصد برای دو اپراتور دیگر می‌رساند.

تفاوت مهم‌تر در شیوه قیمت‌گذاری حجم‌های مختلف دیده می‌شود. در همراه اول و ایرانسل، خریدار بسته یک گیگابایتی برای هر گیگابایت ۲۷ هزار و ۸۷۰ تومان می‌پردازد، در حالی که این رقم در بسته ۵۰ گیگابایتی به حدود ۱۰ هزار و ۷۳۸ تومان می‌رسد. به عبارت دیگر، هزینه هر گیگابایت در بسته کوچک حدود ۲.۶ برابر بسته بزرگ است. چنین ساختاری، خرید حجم بیشتر را از نظر قیمت واحد به‌صرفه‌تر می‌کند، ولی برای استفاده از این مزیت باید ۵۳۶ هزار و ۹۰۰ تومان را یکجا پرداخت کرد.

در نتیجه، مشترکانی که توان پرداخت اولیه بیشتری دارند، می‌توانند اینترنت را با قیمت پایین‌تری به ازای هر گیگابایت تهیه کنند. در مقابل، کسی که به دلیل محدودیت بودجه بسته‌های کوچک می‌خرد، هزینه واحد بالاتری می‌پردازد.

این تفاوت نشان می‌دهد انتخاب اقتصادی‌تر فقط به یافتن ارزان‌ترین بسته وابسته نیست. مشترک باید میان مبلغی که می‌تواند در زمان خرید بپردازد، میزان مصرف واقعی و قیمت هر گیگابایت تعادل برقرار کند همچنین برای خانوارهای کم‌درآمد که به اینترنت ثابت دسترسی ندارند یا به دلیل هزینه راه‌اندازی و اشتراک از آن استفاده نمی‌کنند، اینترنت همراه تنها راه عملی اتصال به اینترنت است. این گروه برخلاف کسانی که می‌توانند بخشی از مصرف خود را به اینترنت ثابت منتقل کنند، انتخاب‌های محدودتری برای کاهش هزینه دارند.

سهم بسته ۵۰ گیگابایتی از مزد پایه 

حداقل مزد پایه روزانه کارگران در سال ۱۴۰۵ برابر ۵۵۴ هزار و ۱۸۵ تومان تعیین شده است. با مبنا گرفتن یک ماه ۳۰روزه، مزد پایه ماهانه به ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار و ۵۵۰ تومان می‌رسد. قیمت قبلی بسته ۵۰ گیگابایتی، ۲.۳۱ درصد این مبلغ بود. قیمت جدیدِ اعلامی، ۳.۲۳ درصد آن است. به بیان دقیق‌تر، سهم بسته از مزد پایه ۰.۹۲ واحد درصد افزایش یافته است.

مقایسه با مزد یک روز، اندازه این هزینه را ملموس‌تر می‌کند. پیش از افزایش تعرفه، قیمت بسته معادل ۶۹.۲ درصد مزد پایه یک روز کار بود. نسبت قیمت جدید به همان مزد روزانه ۹۶.۹ درصد است. بنابراین قیمت اعلامی بسته ۵۰ گیگابایتی اکنون تقریبا به اندازه مزد پایه یک روز کار است.

ردیف آخر جدول، تجربه قطعی همه مشترکان را توصیف نمی‌کند. مصرف ماهانه افراد یکسان نیست و گزینه‌هایی مانند بسته‌های تشویقی یا پیشنهادهای مختص هر مشترک می‌توانند انتخاب او را تغییر دهند. آنچه این ردیف نشان می‌دهد، اثر افزایش قیمت در یک بودجه ثابت و در محدوده بسته‌های عادی بررسی‌شده است: با پول سابق، بسته ۵۰ گیگابایتی دیگر قابل خرید نیست و بسته ۳۰ گیگابایتی جای آن را می‌گیرد.

احتساب کمک‌هزینه‌ها و مالیات

مزد پایه، تمام اجزای دریافتی کارگر را در بر نمی‌گیرد. طبق جزئیات مصوبه مزدی و ابلاغ کمک‌هزینه مسکن، کمک‌هزینه ماهانه مسکن در سال ۱۴۰۵ سه میلیون تومان و کمک‌هزینه اقلام مصرفی خانوار دو میلیون و ۲۰۰ هزار تومان تعیین شده است. جمع این دو کمک‌هزینه با مزد پایه، بدون احتساب حق اولاد، حق تأهل و پایه سنوات، ۲۱ میلیون و ۸۲۵ هزار و ۵۵۰ تومان می‌شود.

اگر به‌جای مزد پایه، این مجموع مبنای مقایسه قرار گیرد، قیمت اعلامی بسته ۵۰ گیگابایتی ۲.۴۶ درصد آن است. پس انتخاب مبنای درآمد، پاسخ عددی را تغییر می‌دهد: ۳.۲۳ درصد از مزد پایه یا ۲.۴۶ درصد از مجموع مزد پایه و دو کمک‌هزینه عمومی. مجموع دوم را نیز نمی‌توان دریافتی خالص کارگر نامید، زیرا همه مزایا و کسورات را شامل نمی‌شود.

در سمت هزینه، مبلغ پرداختی ممکن است از قیمت اعلامی بیشتر باشد. همراه اول در مقررات خرید برخی بسته‌ها نرخ ۱۰ درصدی مالیات ارزش افزوده را ذکر کرده است. اگر همین نرخ به قیمت اعلامی ۵۳۶ هزار و ۹۰۰ تومانی افزوده شود، حاصل ۵۹۰ هزار و ۵۹۰ تومان خواهد بود. این مبلغ معادل ۳.۵۵ درصد مزد پایه ماهانه یا ۲.۷۱ درصد مجموع مزد پایه و دو کمک‌هزینه عمومی است. نسبت آن به مزد پایه یک روز کار نیز به ۱۰۶.۶ درصد می‌رسد.

در این محاسبه باید قیمت اعلامی و سناریوی پس از مالیات را جدا نگه داشت. رقم ۵۳۶ هزار و ۹۰۰ تومان قیمت درج‌شده برای بسته است. رقم ۵۹۰ هزار و ۵۹۰ تومان از افزودن فرضی مالیات ۱۰ درصدی به دست آمده و مبلغ تأییدشده از رسید پرداخت همین بسته در ایرانسل نیست. بنابراین تیتر گزارش به قیمت اعلامی اشاره دارد، در حالی که محاسبه مالیات نشان می‌دهد هزینه نهایی خرید، در صورت اعمال این نرخ، چه اندازه خواهد شد.

سهم بسته از مزد در کشورهای دیگر

قیمت اسمی بسته‌ها برای مقایسه فشار خرید میان کشورها کافی نیست. چهار یورو در یک بازار و چندصد هزار تومان در بازاری دیگر، بدون در نظر گرفتن درآمد مبنای خرید، پاسخ روشنی نمی‌دهد. برای نزدیک شدن به این پرسش، قیمت بسته‌های دارای ۵۰ گیگابایت اینترنت همراه در ایران و پنج بازار منتخب خارجی با حداقل مزد قانونی مقایسه شده است.

بسته‌های منتخب آلمان و ترکیه ۲۸روزه‌اند. برای قابل‌مقایسه شدن با مزد ماهانه، قیمت آن‌ها به متوسط هزینه ماهانه تبدیل شده است: حدود ۱۵.۲۰ یورو در آلمان و ۱٬۵۲۱ لیر در ترکیه. حداقل مزد ماهانه آلمان نیز با فرض ۴۰ ساعت کار در هفته و نرخ ساعتی ۱۳.۹۰ یورو محاسبه شده است. برای پرتغال، ۱۴ پرداخت سالانه مزد ۹۲۰ یورویی و برای اسپانیا، حداقل مزد سالانه ۱۷٬۰۹۴ یورویی به مبنای ماهانه تبدیل شده‌اند.

در سه کشور اروپایی جدول، هزینه بسته منتخب کمتر از یک درصد حداقل مزد ماهانه است: ۰.۳۷ درصد در پرتغال، ۰.۴۹ درصد در اسپانیا و ۰.۶۳ درصد در آلمان. نسبت ۳.۲۳ درصدی ایران حدود پنج تا نه برابر این سه نمونه است. در طرف دیگر جدول، بسته منتخب Türk Telekom در ترکیه ۴.۶۰ درصد حداقل مزد ناخالص ۳۳٬۰۳۰ لیری را مصرف می‌کند. اگر حداقل مزد خالص ۲۸ هزار و ۷۵.۵ لیری مبنا قرار گیرد، نسبت هزینه به حدود ۵.۴۲ درصد می‌رسد. هزینه‌های قانونی مربوط به خط نیز ممکن است جداگانه دریافت شوند.

در استان سند پاکستان، قیمت بسته Monthly Pro شرکت Zong برابر ۵.۳۵ درصد حداقل مزد ۴۳ هزار روپیه‌ای همان استان است. این نسبت درباره مزد مصوب سند است و به همه کارگران پاکستان تعمیم پیدا نمی‌کند.

پس در همین نمونه‌های انتخاب‌شده، سهم هزینه بسته از حداقل مزد در ایران از پرتغال، اسپانیا و آلمان بیشتر و از ترکیه و استان سند پاکستان کمتر است. این یک مقایسه محدود و پاسخ‌دار است، نه رتبه‌بندی جامع کشورها. بسته‌ها از نظر مدت اعتبار، مکالمه و پیامک همراه و نحوه احتساب مالیات کاملا یکسان نیستند. به همین دلیل، جدول برای سنجش نسبت قیمت به مزد در بازارهای منتخب به کار می‌آید، نه برای تعیین اینکه اینترنت کدام کشور به‌طور کلی ارزان‌ترین یا گران‌ترین است.

چرا ایران در شاخص جهانی ارزان است؟

بر اساس داده‌های ایران در ITU DataHub، قیمت سبد پایه اینترنت همراه در ایران در شاخص سال ۲۰۲۵ معادل ۰.۱۹ درصد درآمد ناخالص ملی سرانه ماهانه بوده است. میانه جهانی این شاخص در همان سال حدود ۱.۴ درصد گزارش شده است. این تصویر در نگاه اول با سهم ۳.۲۳ درصدی بسته ۵۰ گیگابایتی از حداقل مزد پایه ایران فاصله زیادی دارد.

فاصله ارقام از تفاوت پرسش‌ها می‌آید. ITU قیمت یک سبد استاندارد اینترنت همراه با دست‌کم پنج گیگابایت داده را نسبت به درآمد ناخالص ملی سرانه اندازه می‌گیرد. طبق روش‌شناسی شاخص، داده‌های قیمت سال ۲۰۲۵ به فوریه همان سال مربوط هستند. محاسبه این گزارش، قیمت بسته‌ای با حجم ده برابر بیشتر را در آبان ۱۴۰۵ با حداقل مزد پایه کارگران می‌سنجد. حجم، زمان و مبنای درآمد در دو محاسبه نیز متفاوت است.

بنابراین عدد پایین‌تر ITU درباره هزینه دسترسی پایه در مقایسه با درآمد ناخالص ملی سرانه پاسخ می‌دهد. عدد این گزارش درباره سهم خرید یک بسته حجیم از مزد پایه کارگر حداقل‌بگیر است. هر دو می‌توانند در چارچوب تعریف خود درست باشند، بی‌آنکه یکی تجربه خریدی را که دیگری اندازه گرفته توضیح دهد. حتی در بازار ایران نیز پایین‌تر بودن قیمت هر گیگابایت در بسته بزرگ به‌تنهایی به معنای آسان‌تر بودن خرید آن نیست و مشترک برای برخورداری از آن قیمت واحد باید مبلغ بالاتری را یکجا بپردازد.

نتیجه افزایش تعرفه

افزایش تعرفه اول آبان، قیمت اعلامی بسته ۵۰ گیگابایتی همراه اول و ایرانسل را ۴۰ درصد، یا ۱۵۳ هزار و ۴۰۰ تومان، بالا برده است. این بسته اکنون ۳.۲۳ درصد حداقل مزد پایه ماهانه و تقریبا معادل مزد پایه یک روز کار قیمت دارد. با افزودن دو کمک‌هزینه عمومی به مبنای درآمد، سهم قیمت اعلامی به ۲.۴۶ درصد کاهش می‌یابد. این دو نسبت، دو تعریف متفاوت از مبلغ مبنای مقایسه‌اند.

برای مشترکی که توان پرداخت قیمت تازه را دارد، حجم ۵۰ گیگابایت همچنان در دسترس است، هرچند هزینه بیشتری می‌پردازد. برای کسی که فقط به اندازه قیمت سابق بودجه دارد، نتیجه در میان بسته‌های عادی بررسی‌شده روشن‌تر است: جای ۵۰ گیگابایت را بسته ۳۰ گیگابایتی می‌گیرد. پس فشار افزایش تعرفه بر کاربرِ دارای بودجه محدود فقط در صورت‌حساب بزرگ‌تر دیده نمی‌شود، بلکه در مقدار اینترنتی هم دیده می‌شود که می‌تواند بخرد. از سوی دیگر، اگر به بسته‌های کوچک‌تر روی بیاورد، ممکن است برای هر گیگابایت نیز پول بیشتری بپردازد. این همان بخشی از ماجراست که قیمت اسمی بسته یا عنوان «اینترنت ارزان» به‌تنهایی نشان نمی‌دهد.