تاب‌آوری جای رشد و جذب سرمایه را در ارزیابی استارت‌آپ‌ها گرفت

به گزارش پیوست، سومین دوره جایزه نوآوری آزاده که امسال با تمرکز بر تاب‌آوری کسب‌وکارها برگزار شد به پایان رسید. در نشست‌های این دوره، فعالان حوزه کسب‌وکار، معماری سازمانی و مشاوره درباره چگونگی ادامه فعالیت استارت‌آپ‌ها در بحران، کاهش وابستگی به افراد کلیدی، تغییر مدل کسب‌وکار و نقش مشاوران در تشخیص بحران صحبت کردند.

مریم خاوازی، رئیس شورای راهبری جایزه نوآوری آزاده، هدف از شکل‌گیری این رویداد را شناسایی و حمایت از استعدادهای زنان، به‌ویژه زنان مناطق کمتر‌برخوردار و محروم عنوان کرد و گفت: جایزه آزاده قرار نیست به برگزاری یک رویداد محدود بماند و به دنبال ایجاد بستری برای ثبت تجربه، انتقال دانش، شبکه‌سازی و شکل‌گیری همکاری میان فعالان این حوزه است. ضمنا معیارهای ارزیابی استارت‌آپ‌ها نیز در این دوره تغییر کرده است و به‌جای تمرکز بر شاخص‌هایی مانند رشد، جذب سرمایه و سهم بازار، نحوه تصمیم‌گیری در شرایط سخت، حفظ تیم و تداوم مسیر کسب‌وکار در بحران مورد توجه قرار گرفته است.

هوش مصنوعی فرصت جبران اشتباه را کمتر کرده است

علیرضا بزرگمهری، عضو هیات‌مدیره انجمن تحول دیجیتال ایران، نیز در این رویداد به تأثیر هوش مصنوعی بر شرایط فعالیت استارت‌آپ‌ها پرداخت. از نگاه او، هوش مصنوعی از یک طرف هزینه تولید را کاهش داده و سرعت تبدیل ایده به محصول را افزایش داده، اما از طرف دیگر سرعت تغییرات به اندازه‌ای بالا رفته که فرصت کسب‌وکارها برای جبران تصمیم‌های اشتباه کمتر شده است.

او با اشاره به برآوردهایی درباره حذف ۹۰ میلیون و ایجاد ۱۲۰ میلیون شغل تا پایان سال ۲۰۲۶ گفت سرعت تحول فناوری به سطحی رسیده که یک تصمیم اشتباه می‌تواند کسب‌وکار را زمین بزند یا زنجیره‌ای از خطاهای بعدی ایجاد کند. بزرگمهری همچنین معتقد است دولت و حاکمیت در توسعه هوش مصنوعی عقب مانده‌اند.

رضا کرمی، مدیرعامل شرکت مهندسی نرم‌افزار گلستان و مسئول گروه تخصصی معماری سازمانی انجمن انفورماتیک ایران، بخش دیگری از این نشست را به معماری کسب‌وکار و نقش آن در تبدیل ایده به اجرا اختصاص داد. او هدف نهایی کسب‌وکار را در سه محور ارزش‌آفرینی، رشد و بقا خلاصه کرد و گفت معماری کسب‌وکار قرار است فاصله میان ایده و راهبرد تا مرحله اجرا را پر کند.

به گفته کرمی، اهمیت شناخت معماری کسب‌وکار در زمان بحران بیشتر مشخص می‌شود؛ زمانی که بخشی از فرض‌های اولیه یک کسب‌وکار از بین می‌رود و شرکت ناچار است مدل عملیاتی خود را تغییر دهد. او سه مسیر را برای واکنش کسب‌وکارها به بحران مطرح کرد: تغییر مدل کسب‌وکار بدون تغییر محصول، تعریف محصول جدید با استفاده از قابلیت‌های موجود و اتصال به سایر بازیگران زیست‌بوم برای دسترسی به قابلیت‌هایی که ساخت آنها از ابتدا پرهزینه یا زمان‌بر است.

وابستگی کسب‌وکار به یک فرد می‌تواند به بحران تبدیل شود

آرامه پژوم، مدیرعامل شرکت فناوری اطلاعات آریانیک داده و بنیان‌گذار هلدینگ کارآفرینی آرمانشهر و سکوی آریانکس، نیز تجربه آریانیک را از زاویه دیگری روایت کرد. به گفته او، آریانیک با برنامه‌ریزی راهبردی و بازطراحی سالانه معماری سازمانی توانست در حوزه دولت الکترونیکی فعالیت کند و ۱۸ هزار درگاه سازمانی راه‌اندازی کند، اما وابستگی هسته فنی شرکت به یکی از بنیان‌گذاران به‌تدریج به یک آسیب جدی تبدیل شد.

پژوم این تجربه را نمونه‌ای از اهمیت مستقل کردن معماری سازمان از افراد دانست. از نگاه او، کسب‌وکار باید از ابتدا به‌گونه‌ای طراحی شود که خروج یا تغییر موقعیت یک فرد کلیدی، تداوم فعالیت کل شرکت را با خطر مواجه نکند.

مشاور را نباید فقط روز بحران خبر کرد

بخش دیگری از رویداد به پنل «اتاق اورژانس کسب‌وکار، وقتی باید مشاور خبر کنیم» اختصاص داشت. جهان‌آرا ممی‌خانی، رئیس کمیته پژوهش انجمن زنان کارآفرین، در این پنل تأکید کرد کسب‌وکارها نباید تنها زمانی که به مرحله بحران رسیده‌اند سراغ مشاور بروند. کاهش کاربران، از دست رفتن نیروها یا افت عملکرد ممکن است تنها نشانه‌هایی از مسئله‌ای عمیق‌تر در مدل کسب‌وکار یا ساختار سازمان باشند.

او نقش مشاور را ارائه نسخه آماده ندانست و گفت مشاور باید بتواند علائم را از مسئله اصلی جدا و بر اساس شواهد، مسیر مداخله را طراحی کند. از نگاه ممی‌خانی، پیشگیری یکی از مهم‌ترین خروجی‌های مشاوره است و مراجعه به مشاور پیش از عمیق شدن بحران می‌تواند نشانه بلوغ مدیریتی باشد.

آنا یارعلی، بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت توسعه خلاقیت و نوآوری اکسین مانا، نیز پیشنهاد کرد به‌جای «اتاق اورژانس» از مفهوم «اتاق حساس تصمیم‌گیری» استفاده شود. به گفته او، تعدد مسائل در دوره بحران باعث می‌شود کسب‌وکارها اولویت اصلی خود را گم کنند و مشاور باید به شناسایی مسئله اولویت‌دار و نقاط کور تصمیم‌گیری کمک کند.

هفت مطالبه برای توسعه کارآفرینی زنان

در پایان سومین دوره جایزه نوآوری آزاده، برگزارکنندگان در بیانیه‌ای با اشاره به شرایط ناشی از جنگ و نااطمینانی‌های ایجادشده برای کسب‌وکارها، اعلام کردند تجربه این دوره آنها را به مجموعه‌ای از مطالبات مشخص برای حمایت از زنان کارآفرین رسانده است.

نخستین مطالبه، تسهیل مسیر کارآفرینی زنان در مناطق کمترتوسعه‌یافته است. در این بیانیه از دولت و نهادهای سیاست‌گذار خواسته شده موانع اداری و مقرراتی پیش روی زنان کارآفرین، به‌ویژه در شهرهای کوچک، کاهش پیدا کند تا محل زندگی به مانعی برای ایجاد و توسعه کسب‌وکار تبدیل نشود.

دسترسی به منابع مالی و سرمایه، مطالبه دیگر مطرح‌شده در بیانیه است. برگزارکنندگان جایزه معتقدند نبود دسترسی کافی به سرمایه همچنان یکی از موانع رشد کسب‌وکارهای زنان است و باید ابزارهای تأمین مالی متناسب با استارت‌آپ‌ها و کسب‌وکارهای کوچک توسعه پیدا کند و ارتباط آنها با سرمایه‌گذاران تسهیل شود.

دسترسی عادلانه به زیرساخت‌های دیجیتال نیز در این بیانیه مورد تأکید قرار گرفته است. از نگاه برگزارکنندگان، محل جغرافیایی فعالیت نباید تعیین‌کننده کیفیت دسترسی یک کارآفرین به زیرساخت‌ها و ابزارهای دیجیتال باشد و زنان فعال در نقاط مختلف کشور باید امکان استفاده از زیرساخت پایدار برای توسعه کسب‌وکار خود را داشته باشند.

تسهیل قوانین و کاهش تعدد مجوزها، ایجاد بازار برای محصولات و خدمات کسب‌وکارهای زنان، گسترش دسترسی به آموزش، منتورینگ و خدمات تخصصی و ایجاد شبکه‌های همکاری میان بخش خصوصی، دانشگاه‌ها، انجمن‌ها و نهادهای تخصصی، چهار مطالبه دیگر مطرح‌شده در بیانیه پایانی سومین دوره جایزه نوآوری آزاده است.

برگزارکنندگان در کنار طرح این مطالبات، برای خود نیز ماموریتی تعریف کرده‌اند. براساس بیانیه پایانی، جایزه آزاده قرار است از مرحله شناسایی و معرفی زنان و دختران صاحب کسب‌وکار فراتر برود و به شکل‌گیری شبکه‌ای میان زنان کارآفرین، دختران فناور، متخصصان، سرمایه‌گذاران، نهادهای علمی و بخش خصوصی کمک کند؛ شبکه‌ای که بتواند فرصت همکاری، یادگیری، سرمایه‌گذاری و توسعه بازار را افزایش دهد.

همچنین یکی دیگر از برنامه‌های آینده، فراهم کردن زمینه معرفی توانمندی زنان و دختران کارآفرین و فناور ایرانی در سطح بین‌المللی عنوان شده است..

سومین دوره جایزه نوآوری آزاده در نهایت با مطالبه صلح و آرامش برای فراهم شدن محیطی امن برای توسعه کسب‌وکارها به پایان رسید. با این تاکید که توسعه پایدار بدون حضور موثر زنان ممکن نیست و فراهم کردن فرصت رشد، بازار، سرمایه و شبکه حمایتی می‌تواند ماندن و ساختن را برای نسل تازه‌ای از کارآفرینان به یک انتخاب واقعی تبدیل کند.