فعالان صنعت BNPL: پرداخت اعتباری عامل تورم نیست

به گزارش پیوست داوود محمد بیگی معاون فناوری اطلاعات بانک خاورمیانه در دهمین نشست کافه تیف با موضوع آینده پرداخت اعتباری در اکوسیستم مالی ایران با اشاره به سابقه پرداخت اعتباری در جهان گفت: پرداخت اعتباری پدیده جدیدی نیست و از دهه‌های گذشته در کشورهای مختلف رواج داشته است. حتی پیش از شکل‌گیری نظام‌های نوین بانکی نیز خریدهای نسیه و حساب‌های دفتری در کسب‌وکارهای خرد وجود داشت.

محمدبیگی با استناد به آمار شاپرک اظهار کرد: ماهانه بین ۴ تا ۵ میلیارد تراکنش در شبکه پرداخت کشور انجام می‌شود که حدود ۹۰ درصد آنها کمتر از ۵۰۰ هزار تومان است. تجمیع بخشی از این تراکنش‌های خرد در قالب پرداخت اعتباری می‌تواند هزینه‌های عملیاتی و پردازشی شبکه بانکی را کاهش دهد.پرداخت اعتباری به افراد این امکان را می‌دهد که کالا یا خدمتی را که اکنون به آن نیاز دارند، حتی در صورت نداشتن نقدینگی کافی، خریداری کنند و هزینه آن را به‌صورت اقساطی بپردازند.

او البته بر ضرورت شکل‌گیری فرهنگ استفاده از اعتبار تأکید کرد و گفت: مردم باید مدیریت اعتبار، پرداخت به‌موقع اقساط و استفاده مسئولانه از این ابزار را بیاموزند. موضوعی که در بسیاری از کشورها به بخشی از رفتار مالی روزمره تبدیل شده است.

محمدبیگی در پاسخ به دبیر نشست پویا صمدی معاون توسعه کسب و کار شرکت فاش با اشاره به نگرانی‌ها درباره افزایش بدهی خانوارها گفت: بدهکار شدن در نتیجه استفاده از اعتبار، اگر همراه با مدیریت صحیح باشد، بدهی سالم و سازنده است و نباید آن را با بدهی ناشی از مشکلات اقتصادی یا تورم یکسان دانست.

اعتبار باید روی نیازسنجی متمرکز باشد

محمدمهدی اسماعیلی، مدیرعامل سیموتک، هم با توضیح اینکه اعتبار باید به متعادل‌سازی جریان درآمد و هزینه خانوارها کمک کند، تاکید کرد: استفاده از اعتبار زمانی کارکرد مثبت دارد که افراد بتوانند فاصله زمانی میان درآمد و نیازهای خود را مدیریت کنند، نه اینکه بیش از توان مالی‌شان خرید کنند. اعتبار در شرایط عادی می‌تواند کاهش موقت قدرت خرید را جبران کند، اما دو نوع استفاده از آن می‌تواند آسیب‌زا باشد؛ نخست زمانی که افراد صرفاً به دلیل در دسترس بودن اعتبار، خریدی انجام دهند که در حالت عادی انجام نمی‌دادند و دوم زمانی که برای پرداخت بدهی‌های قبلی، بدهی جدید ایجاد کنند و وارد چرخه «بدهی روی بدهی» شوند.

اسماعیلی با اشاره به کاهش قدرت خرید خانوارها در نتیجه فاصله میان رشد درآمد و تورم، گفت طبیعی است که مردم برای جبران این فاصله به ابزارهای اعتباری روی بیاورند، اما این ابزارها نباید به عاملی برای تشدید بدهکاری تبدیل شوند.

او همچنین درباره اثر پرداخت اعتباری بر نقدینگی و تورم تشریح کرد: تا زمانی که اعتبار متناسب با توان مالی افراد مصرف شود، اثر مستقیمی بر افزایش نقدینگی ندارد. اما اگر اعتبار موجب شود افراد بیش از قدرت مالی خود هزینه کنند، ممکن است آثار تورمی آن در کوتاه‌مدت آشکار نباشد و در بلندمدت خود را نشان دهد.

تنها بانک‌ها امکان خلق پول دارند

امید ترابی مدیر عامل دیجی‌پی با رد این دیدگاه که پرداخت اعتباری (BNPL) موجب رشد نقدینگی یا خلق پول می‌شود، گفت: تنها بانک‌ها امکان خلق پول دارند و پلتفرم‌های ارائه‌دهنده اعتبار چنین قابلیتی ندارند.اعتبار اعطاشده از سوی پلتفرم‌ها تا زمان تسویه، پول جدیدی وارد اقتصاد نمی‌کند و در دیجی‌پی نیز متوسط زمان تسویه اعتبار حدود ۱۵ روز است؛ بنابراین این مدل اثر معناداری بر رشد نقدینگی ندارد.

ترابی همچنین با اشاره به آثار پرداخت اعتباری بر رفتار مصرف‌کننده گفت: به نظرم دسترسی به اعتبار می‌تواند بخشی از انتظارات تورمی را کاهش دهد، زیرا افراد به‌جای به تعویق انداختن خرید از ترس افزایش قیمت‌ها، در زمان نیاز کالا را خریداری می‌کنند. ضمنا این موضوع می‌تواند به تحریک تقاضا و در نتیجه حمایت از تولید نیز کمک کند.

ترابی به موضوع اشتراک‌گذاری فهرست مشتریان بدحساب میان پلتفرم‌های اعتباری هم پرداخت و گفت: اگرچه چنین ایده‌ای از نظر تئوریک می‌تواند مفید باشد، اما در یک بازار رقابتی، شرکت‌ها انگیزه‌ای برای به اشتراک گذاشتن این اطلاعات با رقبای خود ندارند؛ چراکه برای شناسایی این مشتریان هزینه کرده‌اند. راهکار مناسب ایجاد یک نظام متمرکز و رگولاتوری برای تبادل اطلاعات اعتباری است تا همه بازیگران ملزم به استفاده از آن باشند. ضمنا توسعه همکاری میان پلتفرم‌ها و سامانه‌های اعتبارسنجی می‌تواند به کاهش ریسک نکول و تسهیل اعطای اعتبار در اکوسیستم مالی کشور کمک کند.

حذف تدریجی مشتریان پرریسک

محمدمهدی مومنی، مدیرعامل ازکی‌وام، با تأکید بر اینکه موفقیت پلتفرم‌های اعتباری تنها به افزایش حجم فروش وابسته نیست، گفت: هر واحد فروش اعتباری، یک تعهد مالی نیز ایجاد می‌کند و به همین دلیل سلامت مالی مشتری و نرخ بازپرداخت، به اندازه رشد فروش اهمیت دارد. پلتفرم‌های اعتباری بر اساس کیفیت رفتار مشتری، سقف اعتبار و شرایط ارائه خدمات را تنظیم می‌کنند و هدف، افزایش ارزش سبد خرید مشتریان خوش‌حساب و حذف تدریجی مشتریان پرریسک از چرخه اعتبار است.

مومنی با اشاره به تجربه بازارهای توسعه‌یافته گفت: در بسیاری از کشورها، نرخ و شرایط اعتبار به‌صورت پویا و متناسب با ریسک هر مشتری تعیین می‌شود و افراد فاقد سابقه اعتباری یا مشتریان پرریسک، شرایط متفاوتی نسبت به مشتریان خوش‌حساب دریافت می‌کنند.

مدیرعامل ازکی‌وام درباره تأثیر پرداخت اعتباری بر تورم نیز گفت: در شرایط فعلی اقتصاد ایران، سهم اقتصاد دیجیتال و بازار اعتبار هنوز آن‌قدر بزرگ نیست که بتواند اثر قابل توجهی بر تورم ناشی از افزایش تقاضا داشته باشد. در حال حاضر اقتصاد دیجیتال تنها حدود ۵ تا ۷ درصد اقتصاد کشور را تشکیل می‌دهد و بازار اعتبار نیز هنوز در مقیاسی نیست که بتواند به‌تنهایی موجب تغییرات تورمی شود.

او در پاسخ به دبیرپنل که آیا حجم فروش برای یک پلتفرم اعتباری مهم‌تر است یا سلامت مالی مشتری، تأکید کرد: فروش اهمیت دارد، اما هر فروش یک تعهد نیز ایجاد می‌کند. پلتفرم‌ها پس از اعطای اعتبار نیز تا پایان دوره بازپرداخت به مشتری خدمات ارائه می‌کنند و هزینه‌های پشتیبانی و مدیریت مطالبات را متحمل می‌شوند؛ ازاین‌رو حفظ سلامت مالی مشتری و پایداری منابع، بخشی جدایی‌ناپذیر از مدل کسب‌وکار آنهاست.