نگاهی به وضعیت سرمایه‌گذاری جهانی روی استارت‌آپ‌ها در سال گذشته؛ سرمایه‌گذاری در میان توفان

در‌حالی‌که تنش‌های ژئوپولیتیکی در خاورمیانه، از جمله درگیری‌های نظامی در ایران، طی یک سال گذشته نگرانی‌هایی درباره آینده اقتصاد جهانی و بازارهای مالی ایجاد کرده، داده‌هایcrunchbase  نشان می‌دهد بازار سرمایه‌گذاری خطرپذیر برخلاف بسیاری از پیش‌بینی‌ها وارد دوره‌ای از رشد شده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده در Crunchbase با نام Q1 2026 Shatters Venture Funding Records As AI Boom Pushes Startup Investment To $300B، حجم سرمایه‌گذاری در استارت‌آپ‌های جهان در سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۶ افزایش چشمگیری پیدا کرده است.

البته این رشد به‌طور یکنواخت در سراسر اکوسیستم استارت‌آپی توزیع نشده و بخش عمده سرمایه‌ها به شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی اختصاص یافته است. بنابراین می‌توان گفت بسیاری از استارت‌آپ‌های فعال در حوزه‌های سنتی‌تر همچنان با چالش جذب سرمایه مواجه هستند. این گزارش به بررسی روند سرمایه‌گذاری جهانی در استارت‌آپ‌ها طی یک سال گذشته و به‌‌ویژه در سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۶ می‌پردازد.

روندهای سرمایه‌گذاری: در این یک سال چه گذشت؟

طبق گزارش KPMG با نام Venture Pulse Q3 2025 که در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، سرمایه‌گذاری خطرپذیر جهانی در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵ به ۱۲۰ میلیارد دلار افزایش یافت که نسبت به ۱۱۲ میلیارد دلار در سه‌ماهه دوم، افزایش چشمگیری یافته است. در‌حالی‌که حجم کلی معاملات در نتیجه رکود فصلی فعالیت در سراسر آمریکا و اروپا اندکی کاهش یافت، مسیر کلی بازار همچنان مثبت بود.

KPMG در گزارش دیگری با عنوان   Global trends که در آوریل امسال منتشر شد نیز نشان داد سرمایه‌گذاری در سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۵ به ۱۳۸ میلیارد دلار رسید. بنابراین با رکورد بالاترین سطح در ۱۴ فصل توانست سال را خیلی قوی به پایان برساند. این افزایش، با وجود کاهش شدید تعداد معاملات رخ داد و مشخص کرد بازار بیش از پیش به‌وسیله معاملات کمتر و بزرگ‌تر هدایت می‌شود. در واقع، رشد سالانه سرمایه‌گذاری VC  تا حد بسیار زیادی با افزایش سرمایه در شرکت‌های متمرکز بر هوش مصنوعی تقویت شده است.

در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ ارزش سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC investment) رکوردی بی‌سابقه ثبت کرد. طبق داده‌های Crunchbase سرمایه‌گذاران در این سه‌‌ماهه ۳۰۰ میلیارد دلار در ۶ هزار استارت‌آپ در سراسر جهان سرمایه‌گذاری کرده‌اند که نسبت به سه‌ماهه قبل و سال پیش، بیش از ۱۵۰ درصد افزایش پیدا کرده است. البته عمده این جذب سرمایه هم به استارت‌آپ‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی اختصاص داشت و ۲۴۲ میلیارد دلار (۸۰ درصد از کل بودجه سرمایه‌گذاری خطرپذیر جهانی در سه‌ماهه اول) به شرکت‌های این بخش تزریق شد.

تداوم حکمرانی هوش مصنوعی

هوش مصنوعی سهم نامتناسبی از بودجه سرمایه‌گذاری خطرپذیر جهانی را در سه‌‌ماهه اول ۲۰۲۶ جذب کرد. البته بخش عمده‌ای از کل این میزان نیز توسط تعداد انگشت‌شماری از افزایش سرمایه‌‌های بزرگ متمرکز بر  LLM  انجام شد. فراتر از بزرگ‌ترین بازیگران LLM، طیف وسیعی از شرکت‌های متمرکز بر هوش مصنوعی در حوزه‌های پلتفرم‌های داده، رباتیک، نیمه‌هادی‌ها و کاربردهای خاص صنعت نیز میزان درخور توجهی از سرمایه‌گذاری را جذب کردند که نشان‌دهنده افزایش مداوم علاقه سرمایه‌گذاران در کل اکوسیستم هوش مصنوعی است.

رونق فناوری‌های دفاعی و فضایی با حمایت دولت‌ها

فناوری‌های دفاعی (Defence tech) و فضایی (spacetech) در سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۶ همچنان توجه سرمایه‌گذاران خطرپذیر را جلب کردند که این امر با حمایت سرمایه خصوصی و گسترش مشارکت دولت‌ها محقق شد. تنش‌های ژئوپولیتیکی مداوم، موجب افزایش علاقه به سامانه‌های دفاعی خودمختار، زیرساخت‌های فضایی و فناوری‌های دومنظوره شده است و دولت‌ها حمایت خود را از اکوسیستم‌های فضایی و دفاعی داخلی افزایش داده‌اند.

سرمایه‌گذاری خطرپذیر در کدام بازارها شتاب گرفته است؟

هرچند روند کلی سرمایه‌گذاری خطرپذیر در جهان طی سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ رشد بسزایی پیدا کرده، شدت و کیفیت این رشد در مناطق گوناگون یکسان نبوده است. در ادامه، بر اساس تحلیل KPMG از گزارش  Venture Pulse در سه‌‌ماهه اول سال 2026، وضعیت بازار سرمایه‌گذاری خطرپذیر در مناطق کلیدی جهان را به‌تفکیک بررسی می‌کنیم تا تصویری دقیق‌تر از تحولات منطقه‌ای این بازار به دست آوریم.

ایالات متحده؛ رکورددار ارزش سرمایه‌گذاری

آمارهای ایالات متحده نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری خطرپذیر این کشور در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ با ۳۳۳۶ معامله به رکورد بالای ۲۶۷.۲ میلیارد دلار رسید. این عدد ناشی از چندین معامله بزرگ چند میلیارد دلاری در حوزه هوش مصنوعی بود و بزرگ‌ترین معاملات در بین توسعه‌دهندگان پیشرو مدل‌های زبانی بزرگ یا LLMها متمرکز شده است. سایر شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی در بخش‌های پلتفرم‌های داده، رباتیک، زیرساخت‌ها و راه‌حل‌های صنعتی هم توجه سرمایه‌گذاران را به خود جلب کردند.

البته باید گفت تعداد کل معاملات همچنان نامتوازن بود. در واقع سرمایه‌گذاران همچنان در بحبوحه ناقطعیت‌های کلان اقتصادی و ژئوپولیتیکی، سرمایه‌گذاری‌های کمتر و مطمئن‌تر را در اولویت قرار دادند.

کانادا؛ امید به حمایت‌های دولتی

مطابق گزارش KPMG از Venture Pulse درباره روندهای جهانی، سرمایه‌گذاری خطرپذیر در کانادا پس از پایان قوی سال ۲۰۲۵، در سه‌‌ماهه اول ۲۰۲۶ نسبت به سه‌ماهه قبل کاهش پیدا کرد. اما علاقه سرمایه‌گذاران، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی، فناوری عمیق (deeptech) و نوآوری‌های مرتبط با دفاع همچنان بالا بود. انتظار می‌رود ادامه طرح‌های ابتکاری دولت با هدف تقویت دفاع داخلی، فناوری فضایی و اکوسیستم‌های صنعتی به حمایت از شتاب سرمایه‌گذاری در آینده کمک کند.

آمریکای لاتین؛ فعالیت در دوره ناقطعیت

فعالیت سرمایه‌گذاری VC در سراسر آمریکای لاتین در سه‌‌ماهه اول ۲۰۲۶ همچنان نامتوازن بود، چون سرمایه‌گذاران کماکان به‌صورت گزینشی سرمایه خود را به کار می‌گرفتند. فین‌تک مانند قبل و به‌ویژه در بازارهایی مانند مکزیک و برزیل بر یک حوزه اصلی متمرکز باقی ماند. در‌حالی‌که هوش مصنوعی، لجستیک و راه‌حل‌های مرتبط با زیرساخت نیز با وجود نبود قطعیت اقتصادی و سیاسی مداوم در منطقه، علاقه فزاینده‌ای به خود جلب کردند.

اروپا؛ سرمایه‌گذاری گزینشی و متمرکز

سرمایه‌گذاری خطرپذیر در اروپا، در سال ۲۰۲۶ آغاز قدرتمندی تجربه کرد که ناشی از تعداد بی‌سابقه‌ای از معاملات تامین مالی میلیارد دلاری بود. در گزارش KPMG با نام KPMG Private Enterprise quarterly global report on venture capital trends مشخص شد که شرکت‌های اروپایی تحت حمایت سرمایه‌گذاران خطرپذیر، ۲۵.۷ میلیارد دلار در ۱۹۳۹ معامله جمع‌آوری کرده‌اند. بنابراین گرچه ارزش معاملات به‌طور معناداری افزایش یافت، فعالیت همچنان در تعداد محدودی از شرکت‌های بزرگ و جاافتاده متمرکز بود که نشان‌دهنده احتیاط همیشگی سرمایه‌گذاران نسبت به استارت‌آپ‌های واقع در مراحل اولیه و فرصت‌های پرخطرتر است.

در این فضای فعالیت سرمایه‌گذاری گزینشی و متمرکز، فناوری دفاعی همچنان به‌عنوان حوزه‌ای پرطرفدار در اروپا مورد پذیرش قرار گرفته که این روند با افزایش تنش‌های ژئوپولیتیکی و افزایش مشارکت دولت‌ها پشتیبانی می‌شود. در عین حال، هوش مصنوعی همچنان یک موضوع اصلی است و سایر حوزه‌های مورد علاقه سرمایه‌گذاران از پلتفرم‌های بزرگ و راه‌حل‌های خاص صنعت تا زیرساخت‌های مبتنی بر هوش مصنوعی را دربر می‌گیرد. فناوری‌های دوگانه (که قادر به ارائه خدمات به هر دو کاربرد تجاری و دفاعی هستند)، در طول این سه‌ماهه توجه ویژه‌ای به خود جلب کرده‌اند.

آسیا؛ بازگشت سرمایه‌گذاری به لطف معاملات بزرگ

سرمایه‌گذاری خطرپذیر در آسیا در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ پس از پایان ضعیف تا سال ۲۰۲۵ افزایش یافت. شرکت‌های تحت حمایت سرمایه‌گذاران خطرپذیر در آسیا ۳۱.۸ میلیارد دلار در ۲۷۲۴ معامله جذب کردند. این رشد ناشی از تعداد کمی تامین مالی‌ بزرگ در چین، ژاپن و سنگاپور بود که البته با تمرکز سرمایه در بخش‌های اولویت‌دار مانند هوش مصنوعی و به‌طور ویژه مدل‌های بزرگ، مراکز داده، نیمه‌هادی‌ها، اپلیکیشن‌های خاص صنعت و زیرساخت‌ها به‌خصوص زیرساخت‌های مرتبط با انرژی همراه بود.

در این میان لوئیس نگ (Louis Ng) از شرکای گروه مشاوره بازارهای سرمایه KPMG  چین معتقد است: «اگرچه جای تعجب نیست که هوش مصنوعی موضوع غالب سرمایه‌گذاری در سه‌ماهه اول سال ۲۰۲۶ بوده است، اما در کل آسیا علاقه زیادی به بخش‌های انرژی جایگزین، سلامت و بیوتکنولوژی هم وجود داشته است.»

خاورمیانه؛ رشد گزینشی در جنگ

داده‌های MAGNiTT درباره استارت‌آپ‌های منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در سه‌‌ماهه اول ۲۰۲۶ نشان می‌دهد در اوایل سال ۲۰۲۶، تعداد معاملات کمتر اما تمرکز سرمایه بالاتر بوده است. طبق این داده‌ها، بودجه‌ استارت‌آپ‌ها در خاورمیانه و شمال آفریقا در اولین فصل از ۲۰۲۶ به ۷۹۹ میلیون دلار رسیده است.

این رقم در مقایسه با سه‌ماهه قبل، ۳۱ درصد افزایش پیدا کرده و نسبت به سال گذشته ثابت مانده است که نشان‌دهنده جریان سرمایه پایدار با وجود تغییر روندهای بازار است. با‌این‌حال، تعداد معاملات کاهش چشمگیری یافت و با ۴۱ درصد کاهش به ۱۱۵ معامله رسید که فضای سرمایه‌گذاری گزینشی‌تر را مشخص می‌کند.

این ارقام به محدودشدن مسیر تامین مالی اشاره دارند، به‌طوری‌که با وجود افزایش کلی سرمایه‌گذاری، تعداد کمتری از استارت‌آپ‌ها با تضمین سرمایه‌گذاری مواجه می‌شوند. روشن است که سرمایه‌گذاران، مدل‌های کسب‌وکار قوی‌تر و مسیرهای روشن‌تر برای سودآوری را در اولویت قرار می‌دهند.

همچنین، طبق داده‌های  S&P Global Market Intelligence هیچ نشانه‌ای از رکود خاورمیانه در تامین مالی فین‌تک در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ وجود ندارد. سرمایه‌گذاران خطرپذیر در سه‌ماهه اخیر ۹.۷۶ میلیارد دلار را در ۳۷۹ مورد تامین مالی فین‌تک به کار گرفته‌اند که نسبت به ۸.۲۵ میلیارد دلار و ۳۸۸ مورد در سه‌ماهه اول ۲۰۲۵ افزایش یافته است. در واقع مانند روند گذشته و آشنای سال به سال، سرمایه حتی با وجود انقباض ملایم معاملات، افزایش می‌یابد. بنابراین حملات مشترک آمریکا و اسرائیل در ایران ممکن است تمایل به ریسک‌پذیری را آزمایش کرده باشد، اما داده‌های تامین مالی فین‌تک در سه‌ماهه اول حاکی از هیچ هشدار فوری‌ای نیست.

البته نباید فراموش کنیم که در سایه جنگ، نبود شوک محسوس در تامین مالی فین‌تک ممکن است تا حدودی ناشی از تاخیر در انعکاس داده‌ها باشد. معاملات سرمایه‌گذاری خطرپذیر پس از هفته‌ها یا حتی ماه‌ها مذاکره نهایی می‌شوند و بسته‌شدن آنها بیش از آنکه بازتاب احساسات لحظه‌ای سرمایه‌گذاران باشد، به سرعت امضای قرارداد بستگی دارد. همچنین به نظر می‌رسد سرمایه در حال تمرکز بر موضوعاتی است که از ماهیت زیرساختی و قابل دفاع برخوردار باشند.

با افزایش ریسک ژئوپولیتیکی، سرمایه‌گذاران به‌سمت مناطق امن‌تر متمایل می‌شوند و از بازارهای نوظهور وابسته به نقدینگی فاصله می‌گیرند. بنابراین، انتظار داریم بازار سال ۲۰۲۶ گزینشی‌تر باشد، حتی اگر مبالغ سرمایه‌گذاری در برخی فصل‌ها، تصویری امیدوارکننده‌تر از واقعیت به دست دهند.

از دفاع تا فضا

در مجموع سرمایه‌گذاری روی استارت‌آپ‌ها در سال ۲۰۲۶ افزایش یافته، اما این رشد بیشتر ناشی از ورود سرمایه به استارت‌آپ‌های هوش مصنوعی و علاقه به فناوری‌های دفاعی و فضایی بوده است.

در نهایت داده‌های CB Insights تغییرات مهمی را نشان می‌دهد که در حال بازتعریف چشم‌انداز سرمایه‌گذاری‌های خطرپذیر در سال ۲۰۲۶ هستند. اگرچه در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶، سرمایه‌گذاری‌های فصلی به رکورد بالایی رسیدند، بازار جهانی سرمایه‌گذاری در حال کوچک‌شدن است. در واقع پشت این ارقام چشمگیر، روند انقباضی سرمایه‌گذاری‌های خطرپذیر همچنان ادامه دارد. یعنی شرکت‌های کمتری وارد معاملات جدید می‌شوند، تعداد تامین مالی‌ها کاهش یافته و سهم فزاینده‌ای از نقدینگی در خارج از بازارهای عمومی و در اختیار تعداد اندکی از شرکت‌ها قرار دارد.