بازتولید خرافه در اقتصاد پلتفرمی؛ «فال» از شبکه‌های غیررسمی به صفحات شبکه‌های اجتماعی رسیده‌ است

فال دیگر لزوماً در خانه فالگیر، میان فنجان قهوه یا پشت یک دسته ورق تاروت انجام نمی‌شود. کافی است کاربر در یکی از پلتفرم‌های آنلاین جست‌وجو کند تا با بازاری از خدماتی مواجه شود که قبلاً بیشتر در فضای فیزیکی عرضه می‌شدند. فال آنلاین نشانه بازگشت خرافه نیست؛ نشانه تغییر رسانه آن است. پلتفرم‌ها و شبکه‌های اجتماعی با فراهم‌کردن امکان جست‌وجو، تبلیغ و ارتباط مستقیم با فالگیرها، یک رفتار قدیمی را در قالبی تازه بازتولید و تجاری می‌کنند. در اپلیکیشن «دیوار» نیز آگهی‌های متعددی برای فال، سرکتاب و خدمات مشابه منتشر می‌شود؛ نمونه‌ای ساده اما معنادار از اینکه چگونه یک رفتار سنتی، در اقتصاد پلتفرمی جای تازه‌ای پیدا کرده است. فال در اینجا دیگر فقط یک رسم یا باور نیست، که به یک خدمت قابل جست‌وجو، آگهی‌شده و عرضه‌شده در فضای آنلاین تبدیل شده است. این تغییر ضرورتاً به‌معنای آن نیست که فناوری فال را به وجود آورده یا کاربران اینترنت را به فالگیر تبدیل کرده است. مساله مهم‌تر، تغییر شکل دسترسی و عرضه است. همان‌طور که بسیاری از خدمات از مطب و مغازه و دفتر به اپلیکیشن و پلتفرم منتقل شده‌اند، فال و سرکتاب هم می‌توانند در محیطی عرضه شوند که کاربر در آن جست‌وجو می‌کند، آگهی می‌بیند و با ارائه‌دهنده خدمت ارتباط می‌گیرد. بدین‌معنا، داستان فال آنلاین را می‌توان بخشی از داستان بزرگ‌تر دیجیتالی‌شدن رفتارهای قدیمی به شمار آورد؛ رفتارهایی که با وجود تغییر فناوری، نیازهای اجتماعی و روانی پشت آنها از بین نرفته‌اند. وجود آگهی‌های فال و سرکتاب در دیوار ازاین‌رو اهمیت دارد که انتقال فال به اینترنت را از یک مفهوم انتزاعی به مصداقی روزمره تبدیل می‌کند. کاربر برای پیداکردن فالگیر دیگر لزوماً به معرفی دوست یا آشنای خود، مکانی مشخص یا شبکه‌ای غیررسمی احتیاج ندارد. خدمت می‌تواند در قالب یک آگهی روی پلتفرمی عمومی عرضه شود؛ درست در کنار انبوهی از خدمات و کالاهای دیگر....