تشدید تنش میان کرملین و تلگرام: پرونده کیفری علیه پاول دوروف

به گزارش پیوست،  دو روزنامه روسی از جمله رسانه دولتی Rossiiskaya Gazeta و روزنامه Komsomolskaya Pravda نزدیک به دولت روسیه روز سه‌شنبه گزارش دادند که این پرونده بر اساس اسناد سرویس امنیت فدرال روسیه (FSB) آغاز شده و این نهاد مدعی است که تلگرام به ابزاری برای سرویس‌های اطلاعاتی غرب و اوکراین تبدیل شده است.

گزارشی از فایننشال تایمز در این باره می‌گوید اقدامات دوروف اکنون تحت بررسی کیفری است اما مقام‌های رسمی روسیه هنوز به‌طور مستقیم درباره این پرونده اظهار نظر نکرده‌اند. گرچه بنیان‌گذار تلگرام سال‌ها پیش از روسیه به دلیل فشار دولت خارج شده و حتی پروژه پیشین خود در این کشور را واگذار کرد، اما نفوذ چشمگیر این پیام‌رسان با بیش از صد میلیون کاربر در این کشور، دوروف را همچنان به یکی از افراد تاثیرگذار در زادگاهش بدل کرده است.

واکنش دوروف: «تلاش برای سرکوب آزادی بیان»

دوروف طی پیامی در کانال تلگرامی خود در همین رابطه گفت: «روسیه پرونده‌ای کیفری علیه من به اتهام کمک به تروریسم آغاز کرده است. هر روز بهانه‌های تازه‌ای برای محدود کردن دسترسی مردم روسیه به تلگرام ساخته می‌شود.» او این اقدامات را تلاشی برای محدود کردن حریم خصوصی و آزادی بیان توصیف کرد و کرملین را «هراسان از مردم خود» توصیف کرده است.

مقام‌های روسی طی ماه‌های اخیر قابلیت‌های تلگرام را محدود کرده و همزمان تلاش کرده‌اند کاربران را به استفاده از پیام‌رسان دولتی «مکس» سوق دهند؛ پلتفرمی که به‌گفته منتقدان تحت نظارت مستقیم دولت این کشور است.

با این حال تلگرام همچنان نقش پررنگی در فضای دیجیتال روسیه دارد و پلتفرمی که حالا دفتر مرکزی آن در دبی مستقر است، بیش از ۱۰۵ میلیون کاربر ماهانه در روسیه دارد و حتی پس از مسدود شدن بسیاری از شبکه‌های اجتماعی غربی پس از جنگ اوکراین، نهادهای دولتی، رسانه‌ها و نیروهای نظامی همچنان از آن استفاده می‌کنند.

نهاد‌های رسمی روسیه نیز حتی در این پلتفرم حضور فعال دارند و وزارتخانه‌ها اطلاعیه‌های رسمی را در تلگرام منتشر می‌کنند، نیروهای نظامی برای هماهنگی عملیات از آن بهره می‌برند و سخنگوی ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، نیز ارتباطات رسانه‌ای خود را از طریق این پلتفرم پیگیری می‌کند.

اتهامات امنیتی و جنگ اطلاعاتی

رسانه‌های روسی مدعی شده‌اند که تلگرام در ده‌ها هزار عملیات خرابکارانه و حملات مرتبط با جنگ اوکراین مورد استفاده قرار گرفته است. این گزارش‌ها همچنین ادعا می‌کنند که این پلتفرم اطلاعات مکانی را در اختیار طرف‌های غربی قرار داده است که البته تلگرام و دوروف پیش‌تر چنین اتهامی را رد کرده‌اند.

مقام‌های روسی حالا با اتکا به همین ادعا‌ها می‌گویند «پلتفرم‌های دیجیتال دیگر فضای بی‌طرف نیستند» و در شرایط «جنگ ترکیبی» به ابزارهای راهبردی تبدیل شده‌اند.

روسیه در هفته‌های اخیر سرعت دسترسی به تلگرام را کاهش داده و دلیل آن را خودداری این شرکت از ذخیره داده کاربران در داخل کشور و اجرای سانسور محتوایی عنوان کرده است. علاوه بر این دسترسی کاربران به پیام‌رسان رمزنگاری شده واتس‌اپ، متعلق به شرکت متا، نیز مسدود است و کیفیت دسترسی به یوتیوب نیز کاهش چشمگیری پیدا کرده است.

سال گذشته نیز تماس‌های صوتی و تصویری در تلگرام و واتساپ محدود شده بود.

سابقه تنش‌‌های دوروف با کرملین

دوروف در سال ۲۰۱۴ پس از آنکه کرملین او را مجبور به فروش سهامش در شبکه اجتماعی VK کرد، از روسیه خارج شد. دولت روسیه در سال ۲۰۱۸ نیز تلاش ناموفقی برای مسدودسازی تلگرام را در کارنامه خود دارد، اما بعدها با نوعی مصالحه با این پلتفرم تلاش برای مسدودسازی کامل در این کشور به پایان رسید؛ توافقی که اکنون به نظر می‌رسد پایان یافته است.

الکساندر بورتنیکوف، رئیس FSB، به تازگی مدعی شده که مذاکرات پیشین روسیه با دوروف «به نتیجه مثبتی نرسیده» و به گفته او دوروف منافع شخصی خود را بر رعایت قوانین ترجیح داده است.

تحلیلگران معتقدند تشدید فشار بر تلگرام می‌تواند ماهیت اینترنت در روسیه را بیش از پیش متحول کند و در حالی که پس از جنگ اوکراین بسیاری از شبکه‌های اجتماعی متعلق به آمریکا در این کشور مسدود شده‌اند، تلگرام در حال حاضر به عنوان تنها گزینه بزرگ غیردولتی برای کاربران روسی شناخته می‌شود و مسدود کردن این پیام‌رسان بخشی از تلاش‌های دولت برای هدایت اجباری کاربران به سمت پیام‌رسان‌های دولتی است؛ پیام‌رسان‌هایی که کنترل بیشتر دولت بر فضای دیجیتال را ممکن می‌کنند.

با این حال گزارش‌ها نشان می‌دهند که تلاش‌های دولت روسیه برای کنترل بر فضای مجازی حتی در حالی که هنوز دسترسی به تلگرام امکان‌پذیر است باعث شده تا این کشور به یکی از بزرگترین بازار‌های VPN جهان تبدیل شود؛ مساله‌ای که نه تنها امنیت دیجیتال بلکه اثرگذاری قوانین بر فضای خارج از کنترل دولت را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد.