پول تجارت الکترونیکی ایران دست کیست؟ فروشنده*

بیش از ۳۰۰ هزار کسب‌وکار دارای اینماد فعال‌اند، هزاران فروشنده در شبکه‌های اجتماعی فعالیت می‌کنند و برندها و خرده‌فروشان سنتی نیز هر روز سهم بیشتری از فروش خود را به فضای آنلاین می‌برند. با‌این‌حال وقتی از تجارت الکترونیکی ایران حرف می‌زنیم، همچنان چند نام بزرگ بیش از دیگران شنیده می‌شود. همین تناقض یک سوال را پیش می‌کشد: بازاری با صدها هزار فروشنده، واقعاً چقدر پراکنده است و چه مقدار از پول آن در اختیار چند بازیگر بزرگ قرار دارد؟ با وجود گذشت چند ماه از سال ۱۴۰۵، گزارش کامل تجارت الکترونیکی ۱۴۰۴ و گزارش‌ تمامی پلتفرم‌ها هنوز منتشر نشده است اما در داده‌های ۱۰۰ روز نخست سال ۱۴۰۴ که نیمه دوم سال گذشته منتشر شده بود ارزش تراکنش‌های تجارت الکترونیکی در این دوره نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۰ درصد رشد کرده و سهم فروش آنلاین از کل خرده‌فروشی کشور به ۶.۸ درصد رسیده بود. از‌همین‌رو برآوردهای اولیه نشان‌دهنده احتمال عبور ارزش معاملات تجارت الکترونیکی از ۹ هزار همت تا پایان سال ۱۴۰۴ بود. این برآوردها البته پیش از اختلالات گسترده اینترنت و ۱۲۰ روز قطعی اینترنت بود و تا انتشار گزارش نهایی ۱۴۰۴ نمی‌توان آن را معادل اندازه واقعی بازار در پایان سال قلمداد کرد. اما حتی مشخص‌شدن رقم نهایی نیز به مهم‌ترین سوال این بازار پاسخ نمی‌دهد: این هزاران همت دقیقاً میان چه کسانی تقسیم می‌شود؟ آیا تجارت الکترونیکی ایران واقعاً بازاری متشکل از صدها هزار فروشنده است یا بخش عمده پول آن از چند پلتفرم و کسب‌وکار بزرگ عبور می‌کند؟ چهارراه؛ پول از کدام مسیر می‌رود؟ تجارت الکترونیکی ایران یک بازار یکپارچه نیست که بتوان تمام آن را به چند پلتفرم بزرگ نسبت داد. برخی از معاملات در مارکت‌پِلیس‌ها و پلتفرم‌های بزرگ انجام می‌شود، تعدادی در هزاران فروشگاه اینترنتی مستقل، بخشی مستقیماً از سایت و اپلیکیشن برندها و خرده‌فروشان سنتی و شمار دیگری نیز در شبکه‌های...