نسل جدید ابزارهای هوش مصنوعی؛ دستیار یا ناظر دائمی؟

این تصویری است که شرکت‌های بزرگ فناوری از آینده ترسیم می‌کنند؛ آینده‌ای که در آن هوش مصنوعی نه پشت صفحه تلفن همراه، بلکه همیشه همراه انسان حرکت می‌کند. متا تاکنون میلیون‌ها عینک هوشمند Ray-Ban مجهز به دوربین و میکروفون فروخته و سامسونگ نیز وعده داده تا پایان امسال عینک هوشمند خود را عرضه کند. همزمان استارت‌آپ‌ها نیز ابزارهایی مانند دستبند، سنجاق لباس و گردنبندهای هوشمندی ساخته‌اند که دائماً به محیط اطراف گوش می‌دهند.

اما این آینده، همان‌قدر که برای مدیران فناوری جذاب است، برای بسیاری از کاربران و متخصصان حریم خصوصی نگران‌کننده به نظر می‌رسد.

چند ماه زندگی با آینده

خبرنگار CNN تصمیم گرفت این آینده را پیش از فراگیر شدن تجربه کند. او طی چند ماه از سه ابزار مختلف استفاده کرد؛ عینک هوشمند Meta Ray-Ban، دستبند Amazon Bee Pioneer و دستگاه ضبط صدای Plaud Notepin S که روی لباس نصب می‌شود.

او این ابزارها را به دفتر کار، سفرهای کاری، تعطیلات و حتی دورهمی‌های دوستانه برد تا ببیند زندگی با دستیارهای هوش مصنوعی همیشه‌همراه چگونه است.

برخلاف تصور اولیه، تجربه استفاده از آنها همیشه هم ناخوشایند نبود.

در سفری به لیسبون، هنگام بازدید از صومعه تاریخی ژرونیموس، دیگر نیازی نبود تلفن همراهش را بیرون بیاورد و درباره این بنای تاریخی در گوگل جست‌وجو کند. عینک متا تنها با گرفتن یک عکس، تصویر را تحلیل کرد و تقریباً در همان لحظه اطلاعات کامل بنا را در اختیارش گذاشت.

او می‌نویسد این همان لحظه‌ای بود که متوجه شد چرا شرکت‌های فناوری تا این اندازه روی چنین ابزارهایی سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

ضبط مکالمه، بدون بیرون آوردن موبایل

دستبند Bee آمازون نیز در رویدادهای کاری برایش کاربردی بود. به‌جای آنکه تلفن همراه را مقابل افراد بگیرد، تنها با فشردن یک دکمه مکالمه ضبط می‌شد و پس از پایان جلسه، هوش مصنوعی پیشنهاد می‌داد بهتر است با کدام افراد دوباره ارتباط برقرار کند.

دستگاه Plaud نیز همین کار را انجام می‌داد؛ تنها کافی بود روی یقه لباس نصب شود تا گفت‌وگوها را ثبت و خلاصه کند.

اما این تنها بخشی از داستان بود. خبرنگار می‌گوید بیشتر روزها این ابزارها داخل کوله‌پشتی یا کشوی میزش باقی می‌ماندند، چون استفاده از آنها در موقعیت‌های اجتماعی حس عجیبی ایجاد می‌کرد.

او می‌نویسد: «به‌عنوان یک روزنامه‌نگار همیشه از افراد برای ضبط مصاحبه اجازه می‌گیرم؛ اما درخواست اجازه برای ضبط یک شب بازی دوستانه یا حتی یک گفت‌وگوی دونفره با همکارم، بیش از آنکه طبیعی باشد، عجیب به نظر می‌رسید.»

همین تجربه، نخستین شکاف میان رؤیای شرکت‌های فناوری و واقعیت زندگی روزمره را نشان می‌داد.

وقتی هوش مصنوعی احساسات شما را هم تفسیر می‌کند

یکی از عجیب‌ترین اتفاق‌ها چند روز بعد رخ داد. خبرنگار در یک شب بازی دوستانه تنها اشاره کرده بود که قرار است پاییز به خانه جدیدی نقل مکان کند.

دفعه بعد که برنامه Bee را باز کرد، دستیار هوش مصنوعی علاوه بر یادآوری رزرو شرکت حمل اسباب‌کشی، تحلیل دیگری هم ارائه داده بود؛ اینکه ظاهراً او درباره «ثبات» و «احساس تعلق به خانه» اضطراب دارد.

حتی توصیه کرده بود: «از گوشه‌ای از خانه فعلی که بیش از همه دوستش دارید عکس بگیرید تا بتوانید آن را با خود به خانه جدید ببرید.»

خبرنگار می‌گوید:«من اصلاً درباره اسباب‌کشی مضطرب نبودم و هرگز چنین احساسی را منتقل نکرده بودم؛ نه به دوستانم، نه به همسرم و قطعاً نه به دستبند هوش مصنوعی‌ام.»

همین اتفاق به‌خوبی نشان داد دستیارهای هوش مصنوعی دیگر فقط اطلاعات را ثبت نمی‌کنند؛ آنها تلاش می‌کنند از رفتار، لحن و مکالمات کاربران نتیجه‌گیری روان‌شناختی هم انجام دهند.

آمازون در پاسخ به CNN اعلام کرد قابلیت Grow به مرور زمان و با شناخت بیشتر کاربر دقیق‌تر می‌شود و کاربران نیز می‌توانند تحلیل‌های اشتباه را اصلاح کنند.

سخنگوی آمازون در بیانیه‌ای گفت:«ما دائماً در حال بهبود عملکرد Grow هستیم و این تجربه به مرور کامل‌تر خواهد شد.»

مسابقه‌ای که تازه شروع شده است

تجربه خبرنگار CNN تنها بخشی از آینده‌ای است که صنعت فناوری برای آن برنامه‌ریزی کرده است. کریستیانو آمون، مدیرعامل کوالکام، می‌گوید: «برخی از بزرگ‌ترین شرکت‌های جهان در حال توسعه نسل جدیدی از ابزارهای پوشیدنی مبتنی بر هوش مصنوعی هستند.»

در آمازون نیز Bee بخشی از آینده الکسا محسوب می‌شود. پانوس پانای، معاون ارشد بخش دستگاه‌ها و الکسا در آمازون، معتقد است کاربران در آینده دستیار شخصی‌ای می‌خواهند که از تمام روز آنها اطلاع داشته باشد، نه فقط زمانی که داخل خانه هستند.

او به CNN می‌گوید:«هرچه این دستیار اطلاعات بیشتری درباره شما داشته باشد، بهتر می‌تواند کارها را انجام دهد و به شما بگوید قدم بعدی چیست. این قابلیت واقعاً قدرتمند است.»

او سپس این پرسش را مطرح می‌کند: «در آینده چه دستگاهی قرار است شما را به دستیار هوش مصنوعی‌تان متصل کند؟»

ناتان شو، مدیرعامل Plaud، نیز آینده را متفاوت می‌بیند. او معتقد است ابزارهای ضبط دائمی مکالمات می‌توانند در نهایت هفته کاری انسان‌ها را کوتاه‌تر کنند، زیرا هوش مصنوعی با شناخت دقیق‌تر از وظایف افراد، بخش بزرگی از کارها را بدون نیاز به دستورهای طولانی انجام خواهد داد.

در همین حال، گرگ براکمن، رئیس OpenAI، نیز اعلام کرده این شرکت روی خانواده‌ای از سخت‌افزارهای جدید کار می‌کند.

او می‌گوید:«کلیک کردن و تایپ کردن فقط یک مرحله از تاریخ رایانه‌ها بود؛ هرگز چیزی نبود که واقعاً آرزویش را داشته باشیم.»

اما کاربران هنوز قانع نشده‌اند

با وجود این خوش‌بینی، واکنش کاربران متفاوت بوده است.

بیشترین انتقادها متوجه عینک‌های هوشمند متا است؛ محصولی که گزارش‌های متعددی درباره استفاده بدون رضایت از دوربین آن منتشر شده است. برخی زنان گفته‌اند مردان با استفاده از این عینک‌ها از آنها فیلم گرفته و تصاویر را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده‌اند.

همین موضوع باعث شد خواننده مشهور Lorde در یکی از اجراهایش بگوید: «فقط می‌خواهم برای همیشه ثبت شود؛ لعنت به این عینک‌ها.»

متا اعلام کرده چنین ویدئوهایی را از اینستاگرام حذف می‌کند و تأکید دارد هنگام فیلم‌برداری، چراغ LED سفیدرنگ روی عینک روشن می‌شود و امکان خاموش کردن آن وجود ندارد.

دینا الکسابی، سخنگوی متا، می‌گوید: «از همان ابتدا حفظ حریم خصوصی را در طراحی این عینک‌ها در نظر گرفته‌ایم. چراغ LED هنگام ثبت عکس یا ویدئو روشن می‌شود تا هم کاربر و هم اطرافیان بدانند دوربین فعال است.»

اما منتقدان می‌گویند این چراغ همیشه دیده نمی‌شود؛ به‌خصوص در ابزارهایی مانند دستبند یا سنجاق لباس که معمولاً در معرض دید افراد نیستند.

کالی شرودر، مدیر برنامه هوش مصنوعی و حقوق بشر در سازمان EPIC، هشدار می‌دهد: «نگرانی‌های واقعی درباره سوءاستفاده‌های خطرناک از این فناوری وجود دارد.»

او می‌گوید: چنین ابزارهایی می‌توانند به‌سادگی وارد فضاهایی مانند اتاق پرو فروشگاه‌ها یا مکان‌های خصوصی شوند؛ جایی که افراد انتظار هیچ‌گونه ضبط تصویر یا صدا را ندارند.

آینده‌ای که زاکربرگ وعده می‌دهد

با وجود همه این نگرانی‌ها، مدیران صنعت فناوری همچنان معتقدند آینده رایانش شخصی در ابزارهای پوشیدنی هوشمند است.

مارک زاکربرگ، مدیرعامل متا، سال گذشته در نشست اعلام نتایج مالی این شرکت گفت عینک‌های مجهز به هوش مصنوعی می‌توانند برای کاربران نوعی «برتری شناختی» ایجاد کنند.

او گفت: «اگر عینکی مجهز به هوش مصنوعی یا راه دیگری برای تعامل دائمی با هوش مصنوعی نداشته باشید، در مقایسه با افرادی که با آنها کار یا رقابت می‌کنید، در موقعیت ضعف قابل‌توجهی قرار خواهید گرفت.»

شاید همین جمله، مهم‌ترین توصیف از آینده‌ای باشد که سیلیکون‌ولی در حال ساختن آن است؛ آینده‌ای که در آن هوش مصنوعی دیگر فقط یک برنامه داخل تلفن همراه نیست، بلکه هم‌زمان روی صورت، لباس و مچ دست شما حضور دارد، همه چیز را می‌بیند، همه چیز را می‌شنود و حتی پیش از آنکه چیزی بگویید، تلاش می‌کند درباره شما قضاوت کند