از «وزیری پوشیده» تا «حاکمیتِ دوگانه»؛ تأملی بر تداخلِ وظایف مرکز ملی فضای مجازی و وزارت ارتباطات

مسعود غزنوی وقتی با کنارزدن محمد برادرش به‌جای پدرش سلطان محمود می‌نشیند، کسانی را برمی‌کشد و کسانی را فرو می‌گیرد. یکی از این برکشیدگان که زمانی وزیر بوده و بعد مغضوب پدرش شده «خواجه احمد حسن» است. مسعود او را فرا می‌خواند، اما خواجه از پذیرش این سمت امتناع دارد. به روایت ابوالفضل بیهقی، استادش بونصر مشکان همراه بوسهل زوزنی، مامور جلب رضایت خواجه احمد می‌شوند. در صحبت‌های خواجه احمد در این هنگامه، مضامینی هست که به آنچه بنا دارم در این جستار بگویم ربطی دارد. خواجه به واسطه‌ها می‌گوید: «اگر چنانچه ناچار این شغل مرا بباید کرد، من شرایط این شغل را درخواهم بتمامی؛ اگر اجابت باشد و تمکین‌ یابم، آنچه واجب است از نصیحت و شفقت بجا آرم.»۱ مسعود این را می‌پذیرد و این دو این پیام را به خواجه احمد می‌رسانند. در گفت‌وگویی خصوصی میان خواجه احمد حسن و بونصر مشکان بعد از اینکه بوسهل زوزنی جلسه را ترک می‌کند، خواجه احمد شاید مهم‌ترین شرط این شغل را، که پیش‌تر گفته بود باید شرایطش به‌تمامی فراهم باشد، بیان می‌کند. او به بونصر می‌گوید: «این... و دیگران چنان می‌پندارند که اگر من این شغل پیش گیرم، ایشان را این وزیری پوشیده‌ کردن برود. نخست گردن او را فگار کنم تا جان و جگر می‌بکند و دست از وزارت بکشد و دیگران همچنین.»۲ وزیر غزنوی وقتی از شرایط شغل صحبت می‌کند، از یکی از اصول عقلی‌ای می‌گوید که بعدها در حقوق عمومی مدرن هم بازنمایی می‌شود؛ اینکه یک فرد باید به یک شغل گمارده شود (اصل منع جمع مشاغل) و بیش از یک نفر نباید به یک شغل منصوب شوند. خواجه نظام‌الملک طوسی وزیر نامدار سلجوقیان نیز در سیاست‌نامه درخشان خود همین توصیه را به سلطان زمانه می‌کند: «پادشاهان بیدار و وزیران هشیار بهمه روزگار هرگز دو شغل یک مرد را نفرمودی و یک شغل دو مرد را تا...