بحران تراشه‌ حافظه از راه رسید؛ مصرف‌کنندگان در حال پرداخت بهای آن هستند

اگر هم منتظر خرید کنسول نینتندو سوئیچ ۲ (Nintendo Switch 2) و اجرای بازی جدید «افسانه زلدا» (The Legend of Zelda) هستید، باید ۴۹۹ دلار بپردازید. نینتندو در ماه مه قیمت این کنسول را ۵۰ دلار افزایش داد و در بیانیه‌ای اعلام کرد: «صمیمانه بابت تأثیری که این تغییرات قیمتی ممکن است بر مشتریان ما بگذارد عذرخواهی می‌کنیم.»

همچنین تعجب نکنید اگر آیفون ۱۸ پرو (iPhone 18 Pro) هنگام عرضه در ماه سپتامبر با قیمت قابل توجه ۱۲۹۹ دلار روانه بازار شود.

بحران بزرگ تراشه‌های حافظه از راه رسیده است. از گوشی‌های هوشمند گرفته تا کنسول پلی‌استیشن ۵ پرو (PlayStation 5 Pro) سونی که قیمت آن در ماه آوریل از ۷۵۰ دلار به ۹۰۰ دلار افزایش یافت، خریداران محصولات الکترونیکی مصرفی با موج جدیدی از افزایش قیمت روبه‌رو شده‌اند.

عامل اصلی این افزایش قیمت، جهش شدید بهای تراشه‌های حافظه و ذخیره‌سازی، به‌ویژه حافظه‌های دی‌رَم (DRAM) و نَند فلش (NAND Flash) است. این تراشه‌ها نقش حیاتی در انتقال داده‌ها و ذخیره‌سازی اطلاعات در دستگاه‌های الکترونیکی دارند. همان تراشه‌هایی که امروز به یکی از مهم‌ترین نیازهای شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی تبدیل شده‌اند؛ شرکت‌هایی که از آنها برای آموزش و اجرای مدل‌های زبانی بزرگ، عامل‌های کدنویسی (Coding Agents) و سایر ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند.

با رشد انفجاری استفاده از هوش مصنوعی، صنعت تولید تراشه‌های حافظه که عملاً در اختیار سه شرکت اصلی یعنی اس‌کی هاینیکس (SK Hynix) و سامسونگ الکترونیک (Samsung Electronics) از کره جنوبی و مایکرون تکنولوژی (Micron Technology) از آمریکا است، با کمبود شدید ظرفیت تولید مواجه شده است.

این وضعیت برای تولیدکنندگان تراشه خبر خوبی بوده است. ارزش بازار اس‌کی هاینیکس و مایکرون تنها در ۶ماه گذشته حدود پنج برابر شده و به بیش از یک تریلیون دلار رسیده است. اما هزینه این رونق را مصرف‌کنندگان می‌پردازند.

روزنامه وال‌استریت ژورنال (The Wall Street Journal) روز چهارشنبه گزارش داد که اپل (Apple) نیز به دلیل افزایش هزینه تراشه‌های حافظه در حال برنامه‌ریزی برای افزایش قیمت محصولات خود است. تیم کوک (Tim Cook) مدیرعامل اپل اعلام کرد این شرکت تا امروز تلاش کرده بود افزایش هزینه‌ها را از مشتریان پنهان کند، اما دیگر چنین کاری امکان‌پذیر نیست.

کوک گفت: «در شرایطی که مصرف‌کنندگان همچنان خواهان خرید دستگاه‌های جدید هستند، عرضه کاهش یافته و تولیدکنندگان حافظه نیز افزایش قیمت‌های بسیار سنگینی را به بازار منتقل می‌کنند.»

هری یون (Harry Yoon) معاون اجرایی بازاریابی و برنامه‌ریزی محصولات حافظه در سامسونگ، در مصاحبه‌ای در ماه مارس گفت کمبودها در سال‌های اخیر از یک نوع محصول به محصول دیگر منتقل شده‌اند.

در نخستین سال‌های رونق چت‌بات‌های هوش مصنوعی، تقاضا برای حافظه‌های پرسرعت موسوم به اچ‌بی‌ام (HBM – High Bandwidth Memory) به شدت افزایش یافت. این حافظه‌ها از روی هم قرار گرفتن چندین تراشه دی‌رَم ساخته می‌شوند و برای پردازش‌های سنگین هوش مصنوعی کاربرد دارند.

اما با بلوغ مدل‌های هوش مصنوعی، شرکت‌هایی مانند اوپن‌ای‌آی (OpenAI) و آنتروپیک (Anthropic) به شکل فزاینده‌ای به حافظه‌های نند نیاز پیدا کرده‌اند؛ حافظه‌هایی که برای ذخیره تاریخچه مکالمات کاربران، داده‌های آموزشی و اطلاعات مورد نیاز مدل‌ها استفاده می‌شوند.

یون می‌گوید: «در چند سال گذشته تمرکز اصلی بازار روی اچ‌بی‌ام بود، اما انتقال ظرفیت تولید به سمت نند پدیده نسبتاً جدیدی است. اکنون شاهد هستیم که تقاضا برای نند در حال نزدیک شدن به سطح تقاضای دی‌رَم است.»

تولیدکنندگان حافظه در تلاش‌اند خطوط تولید جدیدی راه‌اندازی کنند، اما ساخت کارخانه‌های نیمه‌رسانا که به آنها فَب (Fab) یا کارخانه تولید تراشه گفته می‌شود، میلیاردها دلار هزینه دارد و معمولاً بین دو تا سه سال زمان می‌برد. رسیدن این کارخانه‌ها به ظرفیت کامل تولید نیز به زمان بیشتری نیاز دارد.

به همین دلیل تحلیلگران انتظار دارند کمبود عرضه و افزایش قیمت تراشه‌های حافظه تا چند سال آینده ادامه پیدا کند.

شرکت اینتل (Intel) که پردازنده‌های رایانه‌ای تولید می‌کند اما سازنده تراشه حافظه نیست، در ماه آوریل هشدار داد که افزایش هزینه حافظه و سایر قطعات کلیدی می‌تواند بازار رایانه‌های شخصی را با افتی در حد چند درصد دو رقمی مواجه کند.

دیوید زینسنر (David Zinsner) مدیر مالی اینتل گفت: «ما با احتیاط خود را برای کاهش تقاضای بازار رایانه‌های شخصی در نیمه دوم سال آماده می‌کنیم.»

در همین حال، تولیدکنندگان حافظه تقریباً هر آنچه تولید می‌کنند را به فروش می‌رسانند و حتی افزایش شدید قیمت‌ها نیز مانعی برای فروش محصولاتشان ایجاد نکرده است.

بر اساس داده‌های شرکت سیرکولار تکنولوژی (Circular Technology)، قیمت قراردادی یکی از رایج‌ترین تراشه‌های حافظه مورد استفاده در مراکز داده (Data Centers) طی یک سال گذشته از ۳۵۰ دلار به ۱۳۰۰ دلار افزایش یافته است؛ رشدی نزدیک به چهار برابر که نشان می‌دهد تقاضای ناشی از هوش مصنوعی چگونه کل بازار حافظه را تحت تأثیر قرار داده است.

منبع: wsj