قراردادهای سخت‌گیرانه وی‌سی‌ها نتیجه بلوغ اکوسیستم است یا تلاشی برای محدود کردن استارت‌آپ‌ها؟ بازی بزرگ قرارداد*

در فضای اکوسیستم استارت‌آپی و سرمایه‌گذاری، صندوق پیشگام و تیم مدیریتی آن از جمله بازیگرانی هستند که قراردادهای سرمایه‌گذاری‌شان به سخت‌گیری و دقت بالای حقوقی شناخته شده است. این تعبیر البته از نگاه خودشان بیشتر به‌معنای کاهش ریسک و شفاف‌سازی سناریوهاست تا سخت‌گیری به معنای محدودکننده. سرمایه‌گذاری خطرپذیر برخلاف بسیاری از قراردادهای رایج تجاری، بر مبنای معامله‌ای شکل می‌گیرد که دو طرف آن تعهدات خود را در بازه‌های زمانی کاملاً متفاوت ایفا می‌کنند. سرمایه‌گذار در همان ابتدای مسیر منابع مالی را در اختیار استارت‌آپ قرار می‌دهد، اما آنچه کارآفرین در مقابل عرضه می‌کند، نه یک دارایی قابل تحویل در روز امضای قرارداد، بلکه دانش، تجربه، زمان و توانایی اجرای یک چشم‌انداز در آینده است. تعهدی که تحقق آن گاه سال‌ها طول می‌کشد. همین ناهمگرایی باعث شده قراردادهای سرمایه‌گذاری خطرپذیر از جمله پیچیده‌ترین انواع قراردادهای تجاری به شمار روند و قراردادهای سرمایه‌گذاری معمولاً مملو از سناریوها، شروط و سازوکارهایی باشد که برای مواجهه با وضعیت‌های گوناگون طراحی شده‌اند. از شرایطی که استارت‌آپ به اهداف خود نمی‌رسد تا مواقعی که اختلاف میان سهامداران یا تغییر در مسیر کسب‌وکار رخ می‌دهد. سینا حسنعلی‌زاده، مدیرعامل شرکت توسعه ابزارهای جسورانه پیشگام که در حال حاضر مدیریت صندوق‌های جسورانه رشد یکم پیشگام و صندوق بورسی جسورانه بامداد اطلس را بر عهده دارد، عقیده دارد بخشی از طولانی و پیچیده‌بودن این قراردادها ناشی از همین ماهیت سرمایه‌گذاری خطرپذیر است. بسیاری از بندهایی که امروز در قراردادهای سرمایه‌گذاری دیده می‌شوند حاصل دهه‌ها سال تجربه صنعت وی‌سی در جهان است که به مرور زمان برای پاسخ به نگرانی‌های مشترک سرمایه‌گذاران و کارآفرینان شکل گرفته‌اند. به‌همین‌دلیل قراردادهای حرفه‌ای این حوزه معمولاً از الگوهای آزموده‌شده بین‌المللی الهام می‌گیرند و نکته در این است که باید متناسب با شرایط هر معامله بازطراحی ‌شوند. حسنعلی‌زاده دراین‌باره می‌گوید: «اهمیت قرارداد تنها به متن حقوقی آن محدود نمی‌شود. در واقع قرارداد، نتیجه توافقی است که...