واقعیت پرچالش امپراتوری‌سازی در فضا

برای بزوس، چالش همچنان از همان نقطه آغاز می‌شود؛ ترک زمین. انفجار موشک «نیو گلن» (New Glenn) شرکت بلو اوریجین (Blue Origin) روی سکوی پرتاب در شامگاه پنج‌شنبه بار دیگر نشان داد که این شرکت هنوز راه درازی تا تبدیل شدن به رقیبی هم‌تراز با اسپیس‌ایکس (SpaceX) در پیش دارد.

در سوی دیگر، دردسر ماسک نه روی سکوی پرتاب، بلکه در شبکه‌های اجتماعی شکل گرفت. او با انتشار اظهاراتی مبهم درباره کسب‌وکار مراکز داده اسپیس‌ایکس، ابهام‌هایی را درباره برنامه عرضه اولیه سهام این شرکت ایجاد کرد؛ عرضه‌ای که قرار است ده‌ها میلیارد دلار سرمایه برای تحقق اهداف میان‌سیاره‌ای او جذب کند.

اگرچه مشکلات این دو متفاوت به نظر می‌رسد، اما هر دو در حال دنبال کردن هدفی مشترک هستند؛ ساخت زیرساختی که بتواند اقتصاد دیجیتال آینده را از زمین فراتر ببرد.

ماسک و بزوس هر دو فضا را مکانی مناسب برای استقرار نسل بعدی مراکز داده می‌دانند؛ بخشی از این نگاه به انرژی تقریباً نامحدودی بازمی‌گردد که می‌توان از خورشید در خارج از جو زمین دریافت کرد. هر دو میلیاردر در حال استفاده از ظرفیت شرکت‌های تحت کنترل خود هستند تا قطعات این پازل را کنار هم قرار دهند، هرچند موانع فنی و علمی قابل توجهی همچنان بر سر راه قرار دارد.

با وجود تفاوت در مسیر حرکت، هر دو اردوگاه در حال ساخت اکوسیستمی مشابه هستند؛ مجموعه‌ای متشکل از موشک‌ها برای دسترسی به فضا، مراکز داده مداری برای پردازش اطلاعات و شبکه‌ای از ماهواره‌ها برای انتقال داده میان زمین و مدار.

در حالی که بلو اوریجین هنوز با چالش توسعه سامانه‌های پرتاب خود مواجه است و همزمان روی ایده مراکز داده مداری کار می‌کند، آمازون (Amazon) که بزوس همچنان ریاست هیات‌مدیره اجرایی آن را بر عهده دارد، یکی از بازیگران اصلی بازار رایانش ابری روی زمین محسوب می‌شود.

در مقابل، ماسک موفق شده قدرتمندترین کسب‌وکار پرتاب فضایی جهان و یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های ماهواره‌ای تجاری را ایجاد کند. اکنون او تلاش می‌کند سرمایه‌گذاران را متقاعد کند که اسپیس‌ایکس می‌تواند در آینده مراکز داده هوش مصنوعی را نیز به مدار زمین منتقل کند.

چنین چشم‌اندازی در صورت تحقق، به معنای ورود مستقیم اسپیس‌ایکس به حوزه‌ای خواهد بود که سودآورترین کسب‌وکار آمازون، یعنی سرویس‌های وب آمازون (AWS)، بر آن استوار است.

البته تحقق این چشم‌انداز، حتی اگر از موانع فنی عبور کند، احتمالاً سال‌ها زمان خواهد برد. با این حال، جزئیاتی که در امیدنامه عرضه اولیه اسپیس‌ایکس و در اواخر ماه مه منتشر شد، نگاه دقیق‌تری به نخستین گام‌های این شرکت در بازار پردازش ابری ارائه می‌دهد. این اسناد همچنین بخشی از قرارداد اسپیس‌ایکس با شرکت آنتروپیک (Anthropic)، یکی از مهم‌ترین آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی جهان، را فاش کرده‌اند؛ قراردادی که نشان می‌دهد این کسب‌وکار تا چه اندازه می‌تواند برای اسپیس‌ایکس درآمدزا باشد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، آنتروپیک متعهد شده تا ماه مه ۲۰۲۹ ماهانه ۱.۲۵ میلیارد دلار برای استفاده از مراکز داده «کولوسوس» (Colossus) و «کولوسوس ۲» (Colossus II) در منطقه ممفیس ایالت تنسی پرداخت کند. این دو مرکز در مجموع حدود یک گیگاوات توان پردازشی در اختیار مشتریان قرار می‌دهند.

اسپیس‌ایکس در اسناد خود اعلام کرده است: «رویکرد مبتنی بر اصول اولیه به ما اجازه داده زیرساخت پردازشی یکپارچه را در مقیاس بزرگ، با سرعت بالا و هزینه‌ای کمتر از بسیاری از شرکت‌های فعال در این صنعت توسعه دهیم.»

البته این ظرفیت همچنان در مقایسه با زیرساخت عظیم AWS محدود به شمار می‌رود. با این حال، یکی از انتقادهایی که طی سال‌های اخیر متوجه آمازون بوده، این است که زیرساخت این شرکت برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی در مقیاس بسیار بزرگ طراحی نشده است؛ حوزه‌ای که کولوسوس دقیقاً با هدف پاسخ‌گویی به آن ایجاد شده است.

در همین حال، آمازون نیز با سرعت در حال توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی خود است تا جایگاه سرویس ابری‌اش را در قلب موج جدید فناوری حفظ کند. اندی جسی (Andy Jassy)، مدیرعامل آمازون، اعلام کرده این شرکت تنها در سال جاری ۲۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خواهد کرد. بخشی از این سرمایه صرف توسعه تراشه‌های اختصاصی برای آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی می‌شود.

پاییز گذشته آمازون پردیسی ۱۱ میلیارد دلاری را در ایالت ایندیانا افتتاح کرد که به اجرای مدل‌های هوش مصنوعی آنتروپیک اختصاص دارد. این شرکت نیز اعلام کرده طی یک دهه آینده بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار برای دریافت حداکثر پنج گیگاوات توان پردازشی از AWS هزینه خواهد کرد.

تمام این سرمایه‌گذاری‌ها دقیقاً در حوزه‌ای قرار می‌گیرند که آمازون در آن مزیت رقابتی دارد؛ زیرساخت‌های پردازشی مستقر روی زمین.

در سوی دیگر، موشک نیو گلن که روز پنج‌شنبه در نزدیکی کیپ کاناورال فلوریدا دچار انفجار شد، بخشی از برنامه بزوس برای کاهش فاصله بلو اوریجین با اسپیس‌ایکس به شمار می‌رود. این شرکت قصد دارد از نیو گلن برای استقرار ماهواره‌های آمازون و سایر مشتریان در مدار استفاده کند. آمازون نیز اوایل امسال با خرید اپراتور ماهواره‌ای گلوبال‌استار (Globalstar) تلاش کرد موقعیت خود را در رقابت با استارلینک تقویت کند.

بزوس ساعاتی پس از حادثه در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که این مسیر ادامه خواهد داشت و نوشت: «ارزشش را دارد.»

به گفته برخی منابع، این جمله در ماه‌های اخیر به یکی از شعارهای غیررسمی کارکنان بلو اوریجین تبدیل شده است؛ عبارتی که قرار است آنها را در مواجهه با شکست‌ها و تأخیرهای مکرر امیدوار نگه دارد.

در همین حال، ماسک نیز مشغول تقویت بخش‌هایی از امپراتوری خود است که می‌تواند در آینده به مزیت رقابتی تبدیل شود.

اسپیس‌ایکس و تسلا (Tesla) برنامه‌هایی برای ساخت یک کارخانه بزرگ تولید تراشه اعلام کرده‌اند؛ تراشه‌هایی که ماسک معتقد است برای مراکز داده مداری، ربات‌های انسان‌نما و خودروهای خودران ضروری خواهند بود.

مراکز داده‌ای که امروز در اختیار اسپیس‌ایکس قرار دارند، در واقع اوایل امسال و پس از ادغام این شرکت با استارت‌آپ هوش مصنوعی xAI به مجموعه ماسک اضافه شدند. این ابررایانه‌ها در ابتدا با هدف توسعه مدل‌های هوش مصنوعی و رقابت با شرکت‌هایی مانند آنتروپیک و اوپن‌ای‌آی (OpenAI) ساخته شده بودند.

نخستین مرکز داده در مدت ۱۲۲ روز راه‌اندازی شد و مرکز دوم تنها ۹۱ روز بعد به بهره‌برداری رسید. اسپیس‌ایکس می‌گوید این زمان در مقایسه با استاندارد رایج صنعت که برای ساخت مراکز مشابه معمولاً به حدود دو سال زمان نیاز دارد، یک رکورد محسوب می‌شود.

البته این سرعت عمل بدون حاشیه نبوده است. برخی ساکنان ممفیس نسبت به مصرف بالای برق و آب این مراکز داده اعتراض کرده‌اند و معتقدند توسعه چنین پروژه‌هایی فشار بیشتری بر زیرساخت‌های شهری وارد می‌کند.

با این حال، چنین پروژه‌هایی دقیقاً در حوزه‌ای قرار می‌گیرند که ماسک طی سال‌های گذشته در آن شهرت پیدا کرده است؛ حل مسائل پیچیده فیزیکی از طریق راهکارهای غیرمتعارف و گاه جنجال‌برانگیز.

به نظر می‌رسد بخشی از سرمایه‌گذاران احتمالی اسپیس‌ایکس نیز از درآمد تکرارشونده قرارداد آنتروپیک استقبال کرده‌اند؛ قراردادی که در صورت اجرای کامل می‌تواند ده‌ها میلیارد دلار درآمد برای شرکت ایجاد کند.

اما ماسک بار دیگر با یک اظهار نظر در شبکه‌های اجتماعی، ابهام‌هایی را درباره همین قرارداد به وجود آورد. او در پستی نوشت که ممکن است همکاری با آنتروپیک به بلندمدتی آنچه در اسناد عرضه اولیه آمده نباشد؛ هرچند اضافه کرد «ممکن است در نهایت همین اتفاق بیفتد.»

البته در هر دو روایت یک نکته مشترک وجود دارد؛ طرفین قرارداد می‌توانند با اعلام ۹۰ روزه از همکاری خارج شوند.

این ماجرا بار دیگر یکی از ویژگی‌های همیشگی ماسک را نشان داد؛ تمایل او به تغییر یا اصلاح روایت‌هایی که پیرامون شرکت‌هایش شکل می‌گیرد. برخی تحلیلگران قرارداد آنتروپیک را نشانه کاهش تمرکز xAI بر توسعه مدل‌های هوش مصنوعی تعبیر کرده بودند، در حالی که اسپیس‌ایکس تأکید می‌کند تنها بخشی از ظرفیت پردازشی مازاد خود را در اختیار این شرکت قرار داده است.

ماسک در توضیح این موضوع نوشت: «ما آنها را بلاتکلیف نخواهیم گذاشت و مسیر خروج معقولی در اختیارشان قرار می‌دهیم، اما اگر در مقطعی توان پردازشی به شدت محدود شود، ممکن است به بخشی از این ظرفیت نیاز داشته باشیم.»

در رقابت فضایی امروز، ماسک ترجیح می‌دهد سرمایه‌گذاران بیش از آنکه به کسب‌وکارهای زمینی او نگاه کنند، به چشم‌اندازی توجه کنند که در آن زیرساخت‌های پردازشی و هوش مصنوعی روزی از زمین فراتر خواهند رفت.

منبع: wsj