هوش مصنوعی برنده جنگ نفتی شد

به گزارش سی‌ان‌ان، در کره جنوبی، بحران جهانی تأمین انرژی فشار سنگینی ایجاد کرده است. مقام‌های این کشور از مردم خواسته‌اند در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنند، پیش‌بینی رشد اقتصادی را کاهش داده‌اند و درباره پیامدهای تورم بالا و سقوط ارزش پول ملی به پایین‌ترین سطح در ۱۷ سال اخیر هشدار داده‌اند. با این حال، بزرگ‌ترین شرکت‌های کشور در حال ثبت سودهای تاریخی هستند و بازار سهام رکوردهای تازه‌ای می‌زند.

این تناقض نشان می‌دهد آسیا حالا با دو واقعیت اقتصادی متفاوت روبه‌رو است.

شوک تاریخی نفتی ناشی از جنگ ایران، شکاف اقتصادی در منطقه را عمیق‌تر کرده است. یک سوی این شکاف را غول‌های فناوری و وعده‌های هوش مصنوعی (AI) شکل می‌دهند و سوی دیگر آن با کمبود سوخت و افزایش قیمت‌ها مواجه است؛ بحرانی که حتی می‌تواند به فاجعه انسانی منجر شود.

اقتصاددانان هشدار می‌دهند اثر نامتوازن کمبود نفت در آسیا می‌تواند پیامدهای مهمی برای سیاست‌های پولی، ثبات سیاسی و رشد اقتصادی آینده این منطقه و حتی سایر نقاط جهان داشته باشد؛ مناطقی که به تجارت با آسیا وابسته‌اند.

بنسون وو، اقتصاددان حوزه چین و کره در بانک آمریکا مریل لینچ (Bank of America Merrill Lynch)، می‌گوید: «بله، اقتصاد در حال رشد است و بازار سهام عملکرد فوق‌العاده‌ای دارد، اما اثر این ثروت به زندگی روزمره مردم منتقل نمی‌شود. همین مسئله بسیاری از ناظران را نگران کرده است.»

به گفته او، این شکاف نمادی از افزایش نابرابری است؛ روندی که ابتدا با همه‌گیری کووید-۱۹ تشدید شد و حالا جنگ خاورمیانه آن را عمیق‌تر کرده است.

در دو ماه گذشته، عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز ،مسیری که حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند، به‌شدت کاهش یافته و همین موضوع قیمت نفت را به بالاترین سطح چهار سال اخیر رسانده است.

آسیا که وابستگی شدیدی به انرژی خاورمیانه دارد، نخستین منطقه‌ای بود که اثر افزایش قیمت‌ها را احساس کرد. اما این بحران به‌صورت برابر توزیع نشده است.

اقتصادهای پیشرفته و فناوری‌محور شرق آسیا مانند ژاپن، کره جنوبی و تایوان ذخایر سوخت بیشتری در اختیار دارند و همچنین توان مالی بالاتری برای خرید نفت و گاز گران‌قیمت دارند.

در مقابل، کشورهایی مانند هند، فیلیپین و تایلند که رشد اقتصادی آنها بیشتر بر تولید سنتی و خدمات متکی است، برای تامین سوخت و جلوگیری از افت فعالیت اقتصادی با مشکلات جدی‌تری روبه‌رو شده‌اند.

وو می‌گوید: «این کشورها نه سهم چندانی از منافع موج هوش مصنوعی و فناوری دارند و نه توان مقابله با فشار تورمی ناشی از بحران خاورمیانه را. این چیزی است که باید با دقت زیر نظر گرفته شود.»

 شکافی که هوش مصنوعی عمیق‌تر کرد

صنعت نیمه‌هادی‌ها پیش از این هم به دلیل نقش حیاتی در تولید گوشی هوشمند، خودرو و لوازم خانگی، «نفت جدید» نامیده می‌شد. اما اکنون موج هوش مصنوعی (AI) تقاضا برای تراشه‌ها را به‌شدت افزایش داده است.

بر اساس گزارش سازمان تجارت و توسعه سازمان ملل (UNCTAD)، بازار جهانی هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۳ به ۴.۸ تریلیون دلار خواهد رسید؛ رشدی ۲۵ برابری نسبت به سال ۲۰۲۳. همچنین مؤسسه مورگان استنلی (Morgan Stanley) تخمین زده هزینه سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی طی دو سال آینده از ۳ تریلیون دلار فراتر برود.

اثرات این روند بیش از همه در قطب‌های تولید تراشه دیده می‌شود.

اقتصاد تایوان در سه‌ماهه نخست سال، رشد ۱۳.۶۹ درصدی را ثبت کرد؛ بالاترین نرخ رشد در ۳۹ سال گذشته. بازار سهام این کشور نیز از کانادا عبور کرد و به ششمین بازار بزرگ جهان تبدیل شد. بخش عمده این رشد به شرکت تی‌اس‌ام‌سی (TSMC) مربوط می‌شود؛ شرکتی که بیش از ۴۰ درصد ارزش بورس تایوان را تشکیل می‌دهد.

بازار سهام سئول نیز در هفته‌های اخیر از لندن و کانادا عبور کرده و به هفتمین بازار بزرگ جهان تبدیل شده است. دو غول تراشه‌سازی کره جنوبی یعنی سامسونگ الکترونیکس (Samsung Electronics) و اس‌کی هاینیکس (SK Hynix) در سه‌ماهه نخست سال سودهای تاریخی ثبت کرده‌اند و ارزش بازار سامسونگ از یک تریلیون دلار عبور کرده است.

هوش مصنوعی صنعتی بسیار انرژی‌بر است و بیشتر قطب‌های فناوری آسیا همچنان به واردات سوخت و مواد اولیه وابسته‌اند. اما حجم عظیم سرمایه در این صنعت باعث شده نگرانی‌ها درباره توان آنها برای تأمین انرژی کاهش پیدا کند.

وو می‌گوید: «اگر به شرکت‌های مرتبط با هوش مصنوعی بگویید رشد ۱۰ یا ۲۰ درصدی دارند، سرمایه‌گذاران می‌گویند این خیلی کم است. در عصر هوش مصنوعی باید حداقل از رشد ۵۰ یا ۱۰۰ درصدی حرف بزنید.»

 اقتصاد K شکل

در حالی که تب هوش مصنوعی ادامه دارد، آسیب‌پذیرترین گروه‌های جمعیتی آسیا با پیامدهای سنگین جنگ خاورمیانه روبه‌رو شده‌اند.

برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) برآورد کرده است که جنگ می‌تواند ۸.۸ میلیون نفر در منطقه آسیا اقیانوسیه را در معرض سقوط به فقر قرار دهد و رشد اقتصادی منطقه را بین ۰.۳ تا ۰.۸ درصد کاهش دهد.

این شکاف شدید حالا با عنوان «اقتصاد K شکل» شناخته می‌شود؛ اصطلاحی که به فاصله فزاینده میان طبقات بالا و پایین اقتصادی اشاره دارد و پس از دوران کرونا رواج پیدا کرد.

اقتصاددانان می‌گویند جنگ ایران نیز اثر مشابهی دارد؛ شرکت‌های فناوری و صنایع مرتبط با هوش مصنوعی ثروتمندتر می‌شوند، اما خانوارهای عادی زیر فشار تورم، افزایش قیمت سوخت و کاهش قدرت خرید قرار می‌گیرند.