مدل جدید دیپ‌سیک، جبهه تازه تنش فناوری میان واشنگتن و پکن

به گزارش پیوست،‌ این اتهامات در حالی مطرح می‌شود که شرکت‌های چینی و به ویژه دیپ‌سیک بخش مهمی از شهرت خود را مدیون روایت‌های رشد در عین محدودیت و عدم دسترسی به فناوری پیشرفته بودند و به همین دلیل در جایگاه چالش‌گر شرکت‌های ثروتمند آمریکایی سر و صدای بسیاری به پا کردند.

تقطیر دانش (Knowledge Distillation) یک تکنیک در یادگیری ماشین است که در آن یک مدل ضعیف‌تر یاد می‌گیرد مثل یک مدل قوی‌تر فکر کند بدون اینکه به داده‌ها یا معماری اصلی آن مدل دسترسی داشته باشد.

حال یکی از مقام‌های ارشد دولت ترامپ مدعی شده که دیپ‌سیک در آموزش مدل جدیدی که احتمالا هفته آینده منتشر می‌شود نه تنها از پردازنده‌های انویدیا استفاده کرده بلکه به پیشرفته‌ترین آنها یعنی Blackwell دسترسی داشته؛ پردازنده‌ای که آمریکا محدودیت شدیدی بر آن اعمال کرده و تنها متحدان نزدیک این کشور به تعداد محدودی از آن دسترسی دارند.

این مقام آمریکایی می‌گوید دولت ایالات متحده معتقد است دیپ‌سیک تلاش خواهد کرد نشانه‌های فنی استفاده از تراشه‌های آمریکایی را از محصول خود حذف کند تا منشا سخت‌افزار مورد استفاده قابل شناسایی نباشد. به گفته او، احتمالا این تراشه‌ها در یک مرکز داده واقع در منطقه مغولستان داخلی چین مستقر هستند.

محصول چینی با تکیه بر سخت‌افزار و دانش آمریکایی؟

جزئیاتی درباره نحوه دستیابی دیپ‌سیک به این تراشه‌ها یا روش جمع‌آوری اطلاعات توسط دولت آمریکا منتشر نشده، اما طبق گزارش رویترز به نقل از مقام دولت ترامپ: «سیاست ما این است که Blackwell به چین ارسال نمی‌شود» و در نتیجه احتمالا این شرکت از طریق بازار سیاه به چیپ‌های پیشرفته انویدیا دسترسی پیدا کرده است.

این گزارش در حالی منتشر می‌شود که دولت چین نه تنها به شرکت‌های چینی توصیه کرده تا از استفاده از پردازنده‌های انویدیا خودداری کنند،‌ بلکه از آنها خواسته تا جایگزین‌های داخلی از جمله چیپ‌های هواوی را در اولویت خود بگذارند.

علاوه بر بحث سخت‌افزاری،‌ در بخش فرایند آموزش نیز شرکت‌های چینی حالا با اتهامات جدی روبه‌رو هستند. در حالی که در گذشته شرکت اوپن‌ای‌آی دیپ‌سیک را به تقطیر دانش مدل‌های خود متهم کرده بود، حال اتهام مشابهی از سوی انتروپیک را علیه شرکت‌های چینی شاهد هستیم.

طبق گزارشی از بلومبرگ، انتروپیک اعلام کرده است که سه توسعه‌دهنده بزرگ هوش مصنوعی در چین با استفاده از روش‌هایی غیرقانونی تلاش کرده‌اند خروجی مدل‌های این شرکت را استخراج کرده و برای تقویت محصولات خود به کار بگیرند؛ موضوعی که نگرانی‌ها در ایالات متحده درباره دسترسی ناعادلانه شرکت‌های چینی به فناوری‌های پیشرفته هوش مصنوعی را افزایش می‌دهد.

در این روش، آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی می‌توانند با آموزش مدل‌های خود بر پایه پاسخ‌های تولیدشده توسط سیستم‌های پیشرفته‌تر، عملکرد محصولاتشان را با سرعت بیشتری بهبود دهند. انتروپیک هشدار داده است که مقیاس و پیچیدگی کمپین‌های این چنینی در حال افزایش است.

گرچه در زمان عرضه اولین مدل شرکت دیپ‌سیک اوپن‌ای‌آی پیشتازی مطلق را در اختیار داشت، اما پیشرفت چشمگیر مدل‌های انتروپیک باعث شده تا این شرکت حالا در برخی از حوزه‌ها حتی قدرتمندتر از اوپن‌ای‌آی ظاهر شود و به ویژه در بخش سازمانی و یا استفاده دولتی دست بالا را داشته باشد.

علاوه بر ادعای انتروپیک، در سطح رسمی نیز واکنش‌هایی به این مساله داده شده و گزارش رویترز می‌گوید مقام بلندپایه دولت ترامپ مدعی است مدل جدید دیپ‌سیک احتمالا علاوه بر استفاده از تراشه‌های پیشرفته، از تکنیک «تقطیر دانش» استفاده کرده است و براساس آن آن خروجی مدل‌های پیشرفته شرکت‌هایی مانند انتروپیک، اوپن‌ای‌آی، گوگل و xAI را برای آموزش مدل‌های جدید استفاده کرده است.

شرکت اوپن‌ای‌آی نیز در گذشته به قانون‌گذاران آمریکایی اعلام کرده بود که دیپ‌سیک از تکنیک‌های تقطیر دانش در بخشی تلاش‌های همیشگی خود برای بهره‌برداری از قابلیت‌های ساخته شرکت‌های پیشروی آمریکایی استفاده کرده است.

واکنش‌ها و جبهه‌گیری‌های سیاسی در آمریکا

شرکت انویدیا از اظهار نظر به گزارش رویترز و ادعای مقام دولتی خودداری کرده و وزارت بازرگانی آمریکا و دیپ‌سیک نیز به درخواست رسانه‌ها برای توضیح پاسخ نداده‌اند. در مقابل، سفارت چین در واشنگتن اعلام کرد پکن با «سیاسی‌سازی مسائل اقتصادی و فناوری و استفاده افراطی از مفهوم امنیت ملی» مخالف است.

سخنگوی وزارت خارجه چین، مائو نینگ، نیز اعلام کرده است که پکن از جزئیات این گزارش آگاه نیست و موضع خود درباره محدودیت‌های صادرات تراشه آمریکا را پیش‌تر بارها اعلام کرده است.

تایید احتمالی استفاده دیپ‌سیک از تراشه‌های ممنوعه ممکن است به تشدید اختلاف‌نظرها در واشنگتن را منجر شود؛ جایی که سیاست‌گذاران هنوز درباره میزان محدودسازی دسترسی چین به فناوری‌های پیشرفته هوش مصنوعی به توافق نرسیده‌اند.

برخی مقام‌ها از جمله دیوید ساکس، مشاور هوش مصنوعی کاخ سفید، و جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، معتقدند صادرات محدود تراشه‌ها می‌تواند مانع از توسعه سریع جایگزین‌های بومی چینی توسط شرکت‌هایی مانند هواوی شود.

در مقابل، سیاستمداران موسوم به «چین‌هراس» هشدار می‌دهند که این تراشه‌ها ممکن است از کاربردهای تجاری به سمت پروژه‌های نظامی منحرف شوند و برتری آمریکا در حوزه هوش مصنوعی را تهدید کنند.

کریس مک‌گوایر، مقام پیشین شورای امنیت ملی آمریکا، گفته این گزارش نشان می‌دهد صادرات هر نوع تراشه هوش مصنوعی به چین خطرناک است، زیرا شرکت‌های چینی ممکن است محدودیت‌ها را دور بزنند.

در حال حاضر، قوانین کنترل صادرات آمریکا ارسال تراشه‌های Blackwell به چین را ممنوع کرده است. اگرچه دولت ترامپ در مقطعی اجازه فروش نسخه ضعیف‌تر این تراشه‌ها را بررسی کرد، اما بعدا موضع خود را تغییر داد و اعلام کرد پیشرفته‌ترین تراشه‌ها باید در اختیار شرکت‌های آمریکایی باقی بمانند.

تصمیم ماه دسامبر برای اجازه فروش تراشه H200 انویدیا به شرکت‌های چینی نیز با انتقاد شدید مواجه شد و اجرای آن همچنان به دلیل محدودیت‌های نظارتی متوقف مانده است.

تشدید رقابت فناورانه پکن و واشنگتن

دیپ‌سیک که مقر آن در هانگژو قرار دارد، سال گذشته با عرضه مدل‌هایی رقابتی و کم‌هزینه بازار هوش مصنوعی را غافلگیر کرد و نگرانی‌هایی در آمریکا ایجاد شد مبنی بر اینکه چین علی‌رغم محدودیت‌های صادراتی، در حال نزدیک شدن به سطح فناوری شرکت‌های پیشروی آمریکایی است.

گزارش جدید که برای نخستین‌بار استفاده از تراشه‌های پیشرفته در تاسیسات مغولستان داخلی را مطرح می‌کند، نشان می‌دهد رقابت ژئوپلیتیکی بر سر نیمه‌هادی‌ها و هوش مصنوعی به یکی از حساس‌ترین محورهای تنش میان دو قدرت اقتصادی جهان تبدیل شده است و احتمالا دیپ‌سیک نه در عین محدودیت‌ها، بلکه با دسترسی به پیشرفته‌ترین تراشه‌‌ها و استفاده از دانش شرکت‌های آمریکایی است که توانسته به یکی از بازیگران تاثیر‌گذار تبدیل شود.

البته که این مساله تنها محدود به دیپ‌سیک نیست و انتروپیک می‌گوید دو توسعه دهنده بزرگ دیگر چین از روش‌هایی غیرقانونی برای استخراج خروجی مدل‌های این شرکت استفاده کرده و از آن برای تقویت محصولات خود کمک گرفته‌اند؛ مساله‌ای که نگرانی‌ها در ایالات متحده درباره دسترسی ناعادلانه شرکت‌های چینی به فناوری‌های پیشرفته هوش مصنوعی را افزایش داده است.

طبق بیانیه انتروپیک، در کنار دیپ‌سیک، دو شرکت دیگر یعنی مینی‌مکس گروپ (MiniMax Group) و مونشات ای‌آی (Moonshot AI) از تقطیر دانش مدل‌های این شرکت بهره برده‌اند و بیش از ۱۶ میلیون تعامل با مدل‌های کلاود را برای تقطیر دانش برقرار کرده‌اند.

شبکه‌ای از حساب‌های جعلی برای دسترسی به کلاود؛ سیستم احراز هویت پیشرفته‌تر می‌شود

طبق اعلام انتروپیک، این کار از طریق هزاران حساب کاربری جعلی انجام گرفته و هدف آن استخراج خروجی‌های مدل برای آموزش سیستم‌های هوش مصنوعی دیگر عنوان شده است. ادعای شرکت انتروپیک با اظهارات مشابه شرکت اوپن‌ای‌آی در گذشته هم‌خوانی دارد که پس از مدتی اعلام کرد تعداد زیادی حساب کاربری مورد استفاده برای تقطیر دانش را مسدود کرده است.

طبق گفته شرکت، بازیگران چینی با استفاده از شبکه‌های پراکسی و حساب‌های جعلی توانسته‌اند در مقیاس گسترده به کلاود دسترسی پیدا کنند و سیستم‌های شناسایی را دور بزنند. این شبکه‌ها امکان ایجاد تعداد زیادی حساب از مناطق ممنوعه یا تحت محدودیت را فراهم می‌کنند.

در حال حاضر دسترسی به چت‌بات کلاود با توجه به ضرورت تایید شماره همراه دشوارتر از دسترسی به چت‌بات شرکت اوپن‌ای‌آی است.

بر اساس داده‌های منتشرشده، دیپ‌سیک بیش از ۱۵۰ هزار تعامل با کلاود داشته و شرکت MiniMax بیش از ۱۳ میلیون تعامل داشته؛ تعامل‌هایی که عمدتا بر بازسازی قابلیت‌های پیشرفته مدل متمرکز بوده‌اند.

انتروپیک می‌گوید با «اطمینان بالا» توانسته این شرکت‌ها را از طریق تحلیل آدرس‌های IP، متادیتا و همکاری با دیگر بازیگران صنعت شناسایی کند. این شرکت همچنین از توسعه سیستم‌های جدید تشخیص و احراز هویت برای مقابله با حملات تقطیر خبر داد و اعلام کرد اطلاعات مربوط را با سایر آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی به اشتراک می‌گذارد.