اقتصاد در محاصره اینترنت؛ برآورد خسارت ایران از ۳۹۰ ساعت اختلال

در حالی که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به ارتباطات دیجیتال، تجارت الکترونیکی و زیرساخت‌های داده‌محور وابسته شده است، اختلال گسترده و کم‌سابقه اینترنت بین‌المللی طی حدود ۳۹۰ ساعت (بیش از ۱۶ روز)، هزینه‌ای سنگین و چندلایه بر اقتصاد کشور تحمیل کرده است؛ هزینه‌ای که فقط به فروش آنلاین محدود نمی‌شود و زنجیره‌ای از کسب‌وکارهای خرد، تجارت خارجی، خدمات مالی، لجستیک و اعتماد اقتصادی را تحت تأثیر قرار داده است.

بر اساس داده‌های پایش ترافیک جهانی، از ابتدای اختلال اخیر، ترافیک اینترنت ایران در بسیاری از ساعات به نزدیک صفر رسیده و عملا ارتباط پایدار با اینترنت بین‌المللی قطع یا به‌شدت محدود شده است. این وضعیت نه یک اختلال فنی مقطعی، بلکه به معنای از کار افتادن یکی از زیرساخت‌های حیاتی اقتصاد مدرن است؛ زیرساختی که امروز نقش برق و آب را برای اقتصاد دیجیتال ایفا می‌کند.

خسارت روزانه اقتصاد ایران از قطع اینترنت

برآورد خسارت اقتصادی ناشی از قطع اینترنت، بسته به روش محاسبه، اعداد متفاوتی را نشان می‌دهد؛ اما حتی محافظه‌کارانه‌ترین سناریوها نیز از زیان قابل توجه حکایت دارند.

طبق برآوردهای رسمی نقل‌شده از سوی برخی مسئولان حوزه ارتباطات، خسارت مستقیم قطع اینترنت برای اقتصاد ایران روزانه بین ۲.۸ تا ۴.۳ میلیون دلار برآورد می‌شود. با احتساب حدود ۱۶.۲۵ روز (۳۹۰ ساعت) اختلال، زیان تجمعی در این سناریوی حداقلی بین ۴۵ تا ۷۰ میلیون دلار است.

در مقابل، برآوردهای نهادهای مستقل بین‌المللی که هزینه‌های غیرمستقیم، فرصت‌های از دست‌رفته و اختلال در زنجیره ارزش دیجیتال را نیز لحاظ می‌کنند، عددی به‌مراتب بزرگ‌تر ارائه می‌دهند. در این چارچوب، خسارت اقتصادی قطع اینترنت در ایران بیش از ۳۷ میلیون دلار در هر روز تخمین زده می‌شود. بر این اساس، زیان ناشی از ۳۹۰ ساعت اختلال اخیر به حدود ۶۰۰ میلیون دلار می‌رسد.

نکته قابل توجه آن است که برآوردهای صنفی داخل کشور نیز به این ارقام نزدیک است. انجمن‌های فعال در حوزه کسب‌وکارهای اینترنتی اعلام کرده‌اند که قطع اینترنت می‌تواند بیش از ۱.۵ میلیون دلار در هر ساعت به اقتصاد دیجیتال ایران آسیب بزند؛ عددی که برای ۳۹۰ ساعت، معادل نزدیک به ۵۸۵ میلیون دلار خسارت خواهد بود.

کسب‌وکارهای خرد؛ قربانیان خاموش

بیشترین فشار این اختلال متوجه صدها هزار کسب‌وکار خرد و خانگی است که فعالیت آنها به شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها و ارتباط مستقیم با مشتری وابسته است. این کسب‌وکارها نه ذخایر مالی قابل توجهی دارند و نه امکان جبران سریع فروش ازدست‌رفته. گزارش‌های میدانی از افت‌های ۵۰ تا ۹۰ درصدی فروش در بسیاری از این واحدها حکایت دارد؛ افتی که مستقیماً به کاهش درآمد خانوارها و تشدید رکود مصرف منجر می‌شود.

قطع اینترنت فقط فروش آنلاین داخلی را متوقف نمی‌کند؛ بلکه فرآیندهای تجارت خارجی را نیز پرهزینه و کند می‌سازد. ارتباط با کارگزاران خارجی، هماهنگی حمل‌ونقل، تبادل اسناد، رهگیری محموله‌ها و حتی ساده‌ترین مکاتبات تجاری، همگی وابسته به اینترنت پایدار هستند. نتیجه این اختلال، افزایش هزینه مبادله، تأخیر در تحویل کالا، ریسک نقض قراردادها و در نهایت کاهش رقابت‌پذیری بنگاه‌های ایرانی در بازارهای منطقه‌ای و جهانی است.

فراتر از زیان‌های قابل محاسبه روزانه، قطع اینترنت هزینه‌های پنهان و بلندمدتی نیز به همراه دارد: از فشار مضاعف بر دیتاسنترها و سامانه‌های داخلی گرفته تا افزایش ریسک امنیت داده، مهاجرت نیروی انسانی متخصص و تضعیف اعتماد سرمایه‌گذاران به ثبات زیرساخت‌های کشور. این هزینه‌ها به‌سادگی قابل عددگذاری نیستند، اما آثار آنها می‌تواند سال‌ها بر رشد اقتصاد دیجیتال ایران سایه بیندازد.

قطع اینترنت، قطع اعتماد

اگر بخواهیم جمع‌بندی روشنی ارائه دهیم، اقتصاد ایران طی ۳۹۰ ساعت اختلال اینترنتی اخیر، بسته به روش محاسبه، بین ۴۵ میلیون تا حدود ۶۰۰ میلیون دلار خسارت دیده است. حتی اگر حداقلی‌ترین سناریو را بپذیریم، تداوم چنین وضعیتی در یک اقتصاد شکننده، به معنای فرسایش اعتماد، کوچک‌تر شدن بخش خصوصی و عقب‌ماندن بیشتر از رقابت منطقه‌ای است.

این تجربه بار دیگر نشان داد که اینترنت نه یک ابزار لوکس، بلکه ستون فقرات اقتصاد امروز است. ستونی که هر بار فرو می‌ریزد، هزینه بازسازی آن بسیار سنگین‌تر از هزینه حفظ و صیانت از آن خواهد بود.