برزخ اینترنت پس از دو هفته، شبکه‌ای نیمه‌جان که علائم بقا ندارد

نشانه‌های گشایش

از بامداد پنجشنبه، نشانه‌هایی از تغییر در وضعیت دسترسی به اینترنت ایران مشاهده شد. تغییراتی که در ابتدا محدود، تدریجی و کاملاً کنترل‌شده به نظر می‌رسیدند. این نشانه‌ها در قالب باز شدن برخی وب‌سایت‌ها و سرویس‌های بین‌المللی ظاهر شد. قبل از آن دسترسی به گوگل برقرار شده بود و پس از آن، سرویس‌هایی مانند ChatGPT و دیپ‌سیک نیز در دسترس قرار گرفتند. پنجشنبه شب، دامنه این دسترسی‌ها گسترش یافت و سایت‌ها و پلتفرم‌های دیگری از جمله بینگ، فیگما و یاهو نیز باز شدند. با وجود این گسترش، ساختار کلی شبکه همچنان مبتنی بر سیاست لیست سفید تعریف شده بود و بعید به نظر می‌رسد سایت‌های باز شده در کل اینترنت بیشتر از یک‌صد عدد باشند.

این وضعیت تا حدود ساعت چهار بامداد جمعه ادامه داشت. بررسی‌ها نشان می‌داد که این دسترسی‌ها صرفاً به یک نوع اتصال محدود نبوده و روی بسترهای مختلف از جمله فیبرنوری، ADSL و دست‌کم دو اپراتور اینترنت موبایل در تهران مشاهده شد. هم‌زمان، گزارش‌های مشابهی از سایر نقاط کشور نیز منتشر شد که از تجربه‌ای کم‌وبیش مشابه حکایت داشت.

بازگشت مقطعی VPNها 

در ساعات ظهر جمعه، وضعیت اینترنت وارد مرحله‌ای مبهم‌تر شد. برای مدت کوتاهی، برخی از VPNها که تعداد آنها نیز کم نبود توانستند به شبکه متصل شوند و کاربران از طریق فیلترشکن‌ها، امکان استفاده نسبتاً کامل از اینترنت را پیدا کردند. در این بازه کوتاه، دسترسی به شبکه‌های اجتماعی، سرویس‌های ایمیل و وب‌سایت‌هایی که پیش‌تر مسدود بودند، دوباره برقرار شد.

این گشایش اما بسیار ناپایدار بود و به‌سرعت محدود شد. پس از مدت کوتاهی، اغلب فیلترشکن‌ها دوباره از کار افتادند و اکنون تنها تعداد محدودی از کاربران همچنان امکان اتصال دارند. نکته قابل توجه آن است که هیچ الگوی مشخص و شفافی برای تشخیص این گروه از VPNها وجود ندارد و تجربه کاربران به‌شدت متفاوت است.

بر اساس مشاهدات میدانی، به نظر می‌رسد عامل اصلی این تفاوت‌ها نه ابزار کاربران، بلکه مسیر شبکه و محل استقرار سرورهای VPN باشد. این احتمال مطرح است که دسترسی اینترنت در برخی دیتاسنترها به‌صورت محدود فعال شده و VPNهایی که روی این زیرساخت‌ها قرار دارند، موفق به اتصال شده‌اند. با این حال، ویژگی دقیق این دیتاسنترها و علت باز بودن برخی مسیرها همچنان نامشخص است.

افت شدید پهنای باند و وضعیت مبهم فعلی

داده‌های منتشرشده از سوی کلاودفلر، تصویری عددی از این ناپایداری ارائه می‌دهد. طبق این داده‌ها، از بامداد پنجشنبه حدود ۳۰ درصد از پهنای باند اینترنت کشور نسبت به وضعیت پیش از قطعی فعال شده، اما این میزان در ساعات صبح پنجشنبه با افتی جدی مواجه شد.

این روند کاهشی تا بامداد جمعه ادامه پیدا کرد و در عصر جمعه به نقطه‌ای بحرانی رسید؛ جایی که تنها حدود ۱ درصد از پهنای باند سابق اینترنت کشور فعال باقی مانده است. این ارقام نشان می‌دهد که گشایش‌های مشاهده‌شده، بیشتر مقطعی و محدود بوده و به بهبود پایدار وضعیت شبکه منجر نشده‌اند.

اینترنت ایران اکنون در وضعیتی نامشخص و ناپایدار قرار دارد. اغلب وب‌سایت‌ها، حتی منابع عمومی و غیرسیاسی مانند ویکی‌پدیا، در دسترس نیستند. دسترسی کاربران به اینترنت به‌شدت وابسته به نوع شبکه، مسیر ترافیک و شرایطی است که قابل درک یا پیش‌بینی نیست.

در مجموع، آنچه طی ساعات گذشته مشاهده شده، بیش از آنکه نشانه بازگشت اینترنت باشد، تصویری از یک شبکه چندپاره و آزمایشی است. گشایش‌هایی دیده می‌شود، اما نه به‌قدری که بتوان از رفع محدودیت‌ها سخن گفت و نه آن‌قدر شفاف که مسیر آینده را روشن کند. نتیجه، وضعیتی مبهم است که کاربران و کسب‌وکارها را در حالت منتظر و بلاتکلیف نگه داشته است.