بازار نوآفرین در رویارویی با دیجیتالی‌ها؛ استارت‌آپ‌ها چرا به تابلو بازار سرمایه نمی‌رسند؟

به‌گزارش پیوست، طبق جدیدترین آمار دریافتی از سمت فرابورس ایران، از ابتدای راه‌اندازی بازار نوآفرین تاکنون، در مجموع ۳۱ شرکت در این بازار پذیرش شده‌اند. همچنین ۳ شرکت پروژه نیز در بازار نوآفرین مورد پذیرش قرار گرفته‌اند که با احتساب این موارد، جمع شرکت‌های پذیرش‌شده به ۳۴ می‌رسد. از این تعداد، ۱۴ شرکت در تابلو دانش‌بنیان و ۱۷ شرکت در تابلو رشد قرار دارند. البته با لحاظ ۳ شرکت‌پروژه، تعداد شرکت‌های تابلو رشد به ۲۰ شرکت می‌رسد. تا بدین روز، ۷ شرکت در تابلو رشد و ۶ شرکت در تابلو دانش‌بنیان درج نماد شده‌اند.

در طول این یکسال سهام ۵ شرکت در بازار نوآفرین عرضه اولیه شده است. از این ۵ شرکت ۳ شرکت در تابلو دانش‌بنیان و ۲ شرکت در تابلو رشد قرار داشت.

بازار نوآفرین در دی‌ماه ۱۴۰۲ افتتاح اما در دی‌ماه ۱۴۰۳ با عرضه اولین شرکت در این بازار معاملات رسمی‌ آن آغاز شد.

از سال گذشته تاکنون، تمامی استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های حوزه اقتصاد دیجیتالی که انتظار می‌رفت روند بورسی شدنشان تسریع شود نهایتا به مرحله درج نماد رسیده‌اند و بازار شاهد عرضه اولیه سهام آنها نبود. برخی از کارشناسان معتقند سخت‌گیری و ساختار سنتی بازار سرمایه از موانع اصلی حرکت استارت‌آپ‌ها به این سمت اما برخی دیگر هم می‌گویند که شکل و شیوه فعالیت این شرکت‌ها و از همه مهم‌تر چگونگی ارزش‌گذاری دارایی‌های نامشهودشان و انتخاب زمان مناسب برای ورود، این مسیر را زمان‌بر و دشوار کرده است.

بازاری فراتر از پذیرش؟

بازار نوآفرین، زمین بازی‌ای که مخاطبان خود را کسب‌وکارهای دیجیتالی و دانش‌بنیان خطاب کرده بود پس از تاخیری حدود یکساله با هدف تامین مالی شرکت‌های نوپا و توسعه اکوسیستم نوآوری در تاریخ ۸ دی‌ماه ۱۴۰۳ کلید خورد. شرکت صنایع ارتباطی آوا به‌عنوان نخستین شرکت این بازار با نماد «آواک» روی تابلو دانش‌بنیان درج شد و آغاز به‌کار کرد.

تامین مالی شرکت‌های نوپا، توسعه اکوسیستم نوآوری، افزایش شفافیت و حاکمیت شرکتی، ایجاد فرصت‌های سرمایه‌گذاری جدید، تسهیل تجاری‌سازی فناوری و برندسازی و معرفی برندها از اهداف اصلی تشکیل بازار نوآفرین عنوان شده بود.

حجت‌اله صیدی، رئیس سازمان بورس به تازگی در نشستی بر لزوم توسعه بازار نوآفرین در چارچوب بازار سرمایه تاکید کرد و گفت که این بازار باید ارتقا پیدا کند و صرفا نباید به پذیرش چند شرکت‌ محدود شود.

او همچنین اشاره کرد بازار نوآفرین نیازمند شاخصه‌های اختصاصی مشابه سیلیکون‌ولی است تا عملکرد شرکت‌ها به‌صورت شفاف ارزیابی شده و در ادامه سرمایه‌گذاران به‌حضور در این بازار علاقه‌مند شوند.

از نظر او شفافیت در قیمت‌گذاری و فراهم شدن امکان توسعه، روند ورود تجاری‌سازی ایده‌های جوانان خلاق را تسریع می‌کند.

رئیس سازمان بورس همچنین عنوان کرد: تجاری‌سازی مهم‌ترین گلوگاه مسیر توسعه اقتصاد دانش‌بنیان است. چنانکه بسیاری از ایده‌ها خوب وجود داشته‌اند که در عبور از گردنه تجاری‌سازی متوقف شده‌اند. تجربه‌های موفق نشان داده اگر این مرحله به‌درستی طی شود، موفقیت قابل دستیابی است.

صیدی با نگاهی به موفقیت‌های بخش خصوصی به روند تجاری‌سازی یک ایده و اهمیت بحث حکمرانی شرکتی و کیفیت اداره بنگاه‌ها اشاره کرد.

محمدعلی شیرازی، مدیرعامل فرابورس در بهار ۱۴۰۴ اصلی‌ترین ویژگی شرکت‌های متقاضی برای ورود به بازار نوآفرین را آینده سوددهی مناسب برای سهامداران آن عنوان کرد.  او در گفته‌های خود اشاره کرد که به همین سبب سابقه فعالیت آنها چندان اهمیتی ندارد و بیشتر، تصویر آینده این شرکت‌هاست که مدنظر ساز و کار بورس است.

مدیرعامل فرابورس بازده شرکت‌های پذیرفته‌شده در این بازار را قابل توجه دانست و افزود: ۴ نماد فعال بازار نوآفرین بازده بسیار بالاتری نسبت به میانگین بازار داشته‌اند که نشان می‌دهد بستر مناسبی برای توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان فراهم شده است.

شیرازی در ادامه عرضه‌های اولیه را از جمله برنامه‌های فرابورس تا پایان سال ذکر کرد و توضیح داد:«با توجه به برنامه‌ریزی‌های انجام شده، قرار است هر هفته یک عرضه اولیه داشته باشیم، بنابراین پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال ۱۳ شرکت در فرابورس عرضه اولیه شود.»

شیرازی با اشاره به عملکرد بازار «نوآفرین» فرابورس گفت: درحال‌حاضر نزدیک به ۲۰ درصد شرکت‌های دانش‌بنیان در این بازار فعال هستند. بازار نوآفرین دو تابلوی دانش‌بنیان و رشد دارد. تاکنون ۳۸ درخواست پذیرش در این بازار ثبت شده که از این میان ۳۰ پرونده پذیرفته شده و در حال طی مراحل اجرایی هستند.

چشم به‌انتظاری استارت‌آپ‌ها؛ صفی که کوتاه نمی‌شود

یکتانت،‌ کافه‌بازار، مایکت، دیجی‌کالا، دیوار و سینماتیک استارت‌آپ‌هایی هستند که حداقل از سال گذشته در صف ورود به یکی از تابلوهای بورس قرار گرفتند.

پس از عرضه اولیه صنایع ارتباطی آوا، خبر  رسمی پذیرش دیجی‌کالا با ۱۰ زیرمجموعه خود د تاریخ ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۳ منتشر شد؛ اما از دی‌ماه پارسال تاکنون هیچ اتفاق جدیدی درخصوص بورسی شدن دیجی‌کالا رخ نداده است. در ابتدای امر اعلام شد که زمان ورود به بورس دیجی‌کالا منوط به تصمیم هیات‌مدیره است. پس از آن نیز مباحث مربوط به ارزش‌گذاری این هلدینگ مطرح شد اما هنوز نماد این هلدینگ در تابلوی بورس درج نشده است.

کافه‌بازار، یکی دیگر از استارت‌آپ‌هایی است که در مسیر ورود به بازار نوآفرین قرار دارد. کافه‌بازار توسط تپسل در زمستان سال گذشته خریداری شد. در بیانیه گروه هزاردستان آمده که این تصمیم استراتژیک با هدف تمرکز بر تقویت و گسترش فعالیت‌های شرکت دیوار، به عنوان ستون اصلی کسب‌وکار گروه هزاردستان، اتخاذ شده است.  با وجود بروز تغییر در ترکیب سهامداری این مجموعه گفته شده روند بورسی شدن آن همچنان ادامه خواهد یافت. روند ورود به بازار سرمایه این شرکت نیز چندان پیشرفتی نداشته است.

مایکت یکی دیگر از اسامی شرکت‌های حوزه فناوری است که ابتدا قرار بود در فرابورس عرضه شود اما مدتی بعد خبر درج نماد در بازار نوآفرین این شرکت منتشر شد. مایکت در مردادماه ۱۴۰۳ در بازار نوآفرین درج نماد شد و در شهریورماه ۱۴۰۳ امیدنامه خود را در سامانه کدال منتشر کرد. از آن زمان تاکنون هنوز خبری از عرضه اولیه این شرکت در بازار نوآفرین نیست.

یکتانت هم یکی دیگر از استارت‌آپ‌هایی است که در آستانه ورود به بازار سرمایه قرار دارد. این شرکت در تاریخ ۲۸ اسفندماه ۱۴۰۳ پس از گذراندن همه مراحل احراز شرایط پذیرش در تابلوی دانش‌بنیان نوآفرین فرابورس درج شد. شرکت نوآوران یکتانت با نماد معاملاتی «یکتانت» به‌عنوان سیصد و چهل و ششمین نماد معاملاتی فرابورس و چهارمین شرکت‌ پذیرش‌شده تابلوی دانش‌بنیان قرار نوآفرین گرفت.

استارت‌آپ دیوار از سال ۱۳۹۸ قصد ورود به بورس را داشت و اواخر سال ۱۴۰۳ چالش‌های این مسیر شدت گرفت. درحالی که همه منتظر انتشار خبر رسمی پذیرش دیوار بودند، جلسه هیات پذیرش این استارت‌آپ در تاریخ ۲۲ اسفند ۱۴۰۳ به‌صورت ناگهانی لغو شد. مدیرعامل دیوار علت لغو این جلسه از سمت سازمان بورس را پاسخ ندادن اطلاعات سپاه برای صدور تاییدیه‌های لازم اعلام کرد. اوایل مردادماه سال جاری حسام آرمندهی، بنیان‌گذار دیوار و رئیس هیات مدیره، با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد به‌دلیل شرط بورس تهران مبنی بر عدم حضور او در هیات‌مدیره، از ادامه تلاش برای پذیرش دیوار در بورس انصراف می‌دهد. او در متن این پست نوشت:«به دلیل رد صلاحیت اینجانب از حضور در شرکت خودم، بدین وسیله به‌عنوان موسس، رئیس هیئت‌مدیره و سهامدار اصلی این مجموعه، مخالفت خود را برای حضور در بازار بورس تهران اعلام می‌دارم.»

اوایل آبان بود که معاون علمی رئیس‌جمهوری از حل مشکل بورسی شدن دیوار خبر داد و گفت که حالا این شرکت باید درخواست تجدیدنظر خود را به بورس ارسال کند. معاون علمی رئیس‌جمهوری اشاره کرده بود که این بار دیگر نیازی به طی کامل مسیر از ابتدا نیست و تنها بخش صلاحیت باید بررسی شود.

پس از آن مدیرعامل بورس تهران اعلام کرد درخواست بررسی دوباره پرونده پذیرش «دیوار» به سازمان بورس و اوراق بهادار ارسال شده است.

رئیس سازمان بورس هم گفت که تمامی مراحل لازم برای ورود «دیوار» به بازار سرمایه انجام شده و تنها تایید نهایی نهادهای نظارتی باقی مانده است.

در حال حاضر می‌توان گفت که پذیرش دیوار در بورس به‌صورت شفاهی تائید شده است اما گفته می‌شود این تائید در جلسه روز چهارشنبه  ۱۱ دی‌ماه ۱۴۰۴ هیا‌ت پذیرش پذیرش به‌طور رسمی ابلاغ خواهد شد.

هلدینگ ارتباط فردا از دیگر اسامی شرکت‌های در انتظار بورسی شدن بود. او پس از انحلال بانک آینده و به تبع آن تغییرات پیش آمده در ساختار هلدینگ ارتباط فردا در گفت‌وگو با پیوست گفت: فقط درج نماد و عرضه اولیه ارتباط فردا باقی مانده بود. ابتدای امسال نامه‌ای از سمت فرابورس دریافت کردیم که با توجه به اینکه سهامدار عمده شما بانک آینده است و بانک آینده ناترازی‌هایی دارد تا تعیین تکلیف وضعیت بانک آینده و مطالباتتان از بانک اجازه عرضه اولیه نخواهید داشت. او برنامه آینده این هلدینگ را متاثر از مشخص شدن سهامداران و استراتژی آنها عنوان کرد.

سینماتیکت، استارت‌آپی که حداقل به‌نظر نمی‌رسید در ماه‌های ابتدایی بازار نوآفرین پذیرش شود به یکباره خبری مبنی بر پذیرش آن در بازار سرمایه مطرح شد. ۲۵ اسفندماه ۱۴۰۳ اعلام شد که سینماتیکت توسط شرکت مشاوره سرمایه‌گذاری ترنج پذیرش شده و تائید ورود به بازار نوآفرین را دریافت کرده است اما همچنان نماد این شرکت در تابلو بازار نوآفرین درج نشده است.

از دیگر شرکت‌های در مسیر بورسی شدن حوزه اقتصاد دیجیتال می‌توان به شرکت پویا، فعال در حوزه بانکداری الکترونیکی، مبنا داده آرین سیستم که در گروه رایانه و فعالیت‌های وابسته به آن قرار می‌گیرد و همچنین شرکت رهیاب پیام گستران که در زمینه راهکارهای ارتباطی فعال است اشاره کرد.

عرضه اولیه سهام شرکت پویا با نماد «رپویا» پس از پذیرش و درج نماد در تابلوی بازار نوآفرین در تاریخ ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ صورت گرفت. شرکت مبنا داده آرین سیستم اول شهریور سال جاری به‌عنوان ششمین شرکت با نماد معاملاتی «آرسیس» در تابلوی دانش‌بنیان بازار نوآفرین درج شد.

شرکت رهیاب پیام گستران(سهامی عام) به‌عنوان جدیدترین شرکت بازار نوآفرین(آخر آذرماه ۱۴۰۴) با نماد معاملاتی «رهیاب» به‌عنوان پنجمین شرکت پذیرش‌شده در تابلوی رشد بازار نوآفرین درج نماد شد.