تحولات سال ۲۰۲۶ فناوری در دستان دستیاران هوش مصنوعی است

آخرین نظرسنجی جهانی مک‌کینزی در ماه‌های اخیر سال ۲۰۲۵ درباره وضعیت عامل‌های هوش مصنوعی و نوآوری آنها در سالی که پشت سر گذاشتیم؛ چشم‌اندازی از تحولات و چالش‌های این حوزه ارائه می‌دهد. تقریباً تمام شرکت‌کنندگان در نظرسنجی تأیید کرده‌اند که سازمانشان از هوش مصنوعی بهره می‌برد و بسیاری نیز استفاده از ایجنت‌های هوش مصنوعی (AI agents) را آغاز کرده‌اند. نزدیک به دو سوم پاسخ‌دهندگان از صاحبان کسب‌وکارها و مدیران سازمان‌ها گزارش داده‌اند که سازمان آنها هنوز به مقیاس‌بندی هوش مصنوعی در سطح کلان نپرداخته است.

با وجود گسترش استفاده از هوش مصنوعی، بیشتر شرکت‌ها هنوز آن را به‌طور عمیق در جریان‌های کاری و فرآیندهای خود ادغام نکرده‌اند. هرچند در این میان می‌توان گفت: کنجکاوی نسبت به عامل‌های هوش مصنوعی افزایش یافته است. ۶۲ درصد کسانی که در تحلیل وضعیت هوش مصنوعی در سازمان به نظرسنجی پاسخ‌ داده بودند، بیان کرده‌اند که سازمانشان حداقل در حال آزمایش عامل‌های هوش مصنوعی است. این سیستم‌ها قادر به انجام چند مرحله از یک گردش کار، برنامه‌ریزی و عملکرد در دنیای واقعی هستند. با این حال، استفاده گسترده از عامل‌ها هنوز محدود به یک یا دو واحد کسب‌وکار است.

نشانه‌های اولیه مثبت از تاثیر هوش مصنوعی

علیرغم اینکه بسیاری از سازمان‌ها هنوز در مراحل آغازین مقیاس‌بندی هوش مصنوعی هستند، نشانه‌های اولیه از عملکرد این فناوری تصویر امیدوارکننده‌ای ترسیم می‌کند. در سطح موردهای کاربردی، شرکت‌ها از افزایش درآمد و کاهش هزینه‌ها گزارش داده‌اند؛ و علاوه بر آن، ۶۴ درصد سازمان‌ها تأیید می‌کنند که هوش مصنوعی توانسته جریان نوآوری را در مجموعه آنها تقویت کند. با وجود این نتایج، تأثیر مالی گسترده همچنان محدود است، زیرا تنها ۳۹ درصد می‌گویند که AI در سطح کلان باعث بهبود EBIT شده است.

در اولویت‌گذاری پروژه‌های هوش مصنوعی نیز الگوی مشخصی دیده می‌شود. ۸۰ درصد شرکت‌ها بهره‌وری را هدف اصلی خود قرار داده‌اند، اما در میان سازمان‌هایی که ارزش بیشتری از این فناوری به‌دست آورده‌اند، نگاه گسترده‌تری وجود دارد. این گروه علاوه بر بهره‌وری، رشد و نوآوری را نیز به‌عنوان اهداف مکمل، موضوعی که آنها را از سایرین متمایز کرده دنبال می‌کند.

عاملی که بیش از همه در موفقیت پروژه‌های هوش مصنوعی نقش داشته، بازطراحی جریان‌های کاری است. نیمی از سازمان‌های پیشرو اعلام کرده‌اند که قصد دارند با کمک هوش مصنوعی تحول اساسی در مدل کسب‌وکار خود ایجاد کنند و بسیاری از آنها فرآیندهای داخلی را از نو طراحی کرده‌اند تا این فناوری بتواند اثربخشی بیشتری داشته باشد.

در زمینه اثرگذاری بر نیروی کار، تصویر یکدست و قطعی وجود ندارد. پیش‌بینی‌ها درباره تغییر اندازه نیروی کار در سال آینده متفاوت است: ۳۲ درصد کاهش را محتمل می‌دانند، ۴۳ درصد انتظار هیچ تغییری ندارند و ۱۳ درصد نیز پیش‌بینی افزایش نیرو را مطرح کرده‌اند. این تنوع دیدگاه نشان می‌دهد که پیامدهای نیروی انسانی در حوزه‌های مختلف صنعت و نوع پیاده‌سازی AI تفاوت چشمگیری دارد.

رشد استفاده از Gen AI

سه سال پس از معرفی ابزارهای هوش مصنوعی مولد (Gen AI) که دوران جدیدی از هوش مصنوعی را رقم زد، نزدیک به ۹ نفر از هر ۱۰ شرکت‌کننده در نظرسنجی می‌گویند سازمانشان به‌طور منظم از هوش مصنوعی استفاده می‌کند.اما سرعت پیشرفت در میان آنها یکسان نیست. در حالی که ابزارهای هوش مصنوعی اکنون به امری رایج تبدیل شده‌اند، بیشتر سازمان‌ها هنوز آن را به‌طور عمیق در جریان‌های کاری و فرآیندهای خود نهادینه نکرده‌اند تا از مزایای واقعی در سطح سازمانی بهره‌مند شوند. آخرین نظرسنجی جهانی مک‌کینزی درباره وضعیت هوش مصنوعی، چشم‌اندازی را ترسیم می‌کند که هم با گسترش استفاده از جمله افزایش کاربرد هوش مصنوعی عامل‌محور و هم با چالش‌های رشد تدریجی همراه است؛ چرا که گذار از مرحله آزمایشی به مقیاس واقعی در بیشتر سازمان‌ها هنوز در حال انجام است.

هوش مصنوعی در حال گسترش، اما عمدتاً در مراحل پایلوت

آخرین نظرسنجی نشان می‌دهد که سهم بیشتری از پاسخ‌دهندگان گزارش می‌کنند سازمانشان از هوش مصنوعی استفاده می‌کند، هرچند بیشتر آنها هنوز این فناوری‌ها را در مقیاس گسترده پیاده‌سازی نکرده‌اند. سهم افرادی که می‌گویند سازمانشان دست‌کم در یکی از واحدهای کسب‌وکار از هوش مصنوعی استفاده می‌کند نسبت به سال گذشته افزایش یافته است: اکنون ۸۸ درصد گزارش می‌کنند که به‌طور منظم در حداقل یکی از بخش‌های کسب‌وکار از هوش مصنوعی استفاده می‌شود، در حالی که این رقم سال گذشته ۷۸ درصد بود. با این حال، در سطح سازمانی، اکثریت همچنان در مرحله آزمایش یا اجرای پایلوت قرار دارند و در نمودار زیر قابل مشاهده است؛ و تنها حدود یک‌سوم گزارش می‌دهند که شرکتشان شروع به مقیاس‌بندی برنامه‌های هوش مصنوعی کرده است.

سازمان‌ها به‌تدریج در حال بررسی فرصت‌های ناشی از عامل‌های هوش مصنوعی هستند. سیستم‌هایی مبتنی بر مدل‌های پایه که قادرند در دنیای واقعی عمل کنند، برنامه‌ریزی انجام دهند و چندین مرحله از یک گردش کار را اجرا کنند.۲۳ درصد از پاسخ‌دهندگان گزارش می‌کنند که سازمانشان در حال مقیاس‌بندی یک سیستم هوش مصنوعی عامل‌محور در بخشی از فعالیت‌های خود است (به این معنا که استفاده از فناوری را در حداقل یکی از واحدهای کسب‌وکار گسترش داده‌اند).

علاوه بر این، ۳۹ درصد نیز می‌گویند که آنها آزمایش عامل‌های هوش مصنوعی را آغاز کرده‌اند. با این حال، استفاده از عامل‌ها هنوز فراگیر نشده است: بیشتر سازمان‌هایی که عامل‌ها را مقیاس‌بندی می‌کنند، اعلام کرده‌اند که این کار تنها در یک یا دو واحد کسب‌وکار انجام می‌شود. در این نمودار نشان داده شده است که در هر واحد مشخص کسب‌وکار نیز، کمتر از ۱۰ درصد پاسخ‌دهندگان می‌گویند سازمانشان در حال مقیاس‌بندی عامل‌های هوش مصنوعی است.

با بررسی واحدهای مختلف کسب‌وکار، بیشترین استفاده از عامل‌های هوش مصنوعی در حوزه IT و مدیریت دانش گزارش شده است؛ جایی که موارد کاربردی عامل‌محور مانند مدیریت سرویس‌دسک در IT و انجام تحقیقات عمیق در مدیریت دانش به سرعت توسعه یافته‌اند. از نظر صنایع مختلف، بیشترین استفاده از عامل‌های هوش مصنوعی در بخش‌های فناوری، رسانه و مخابرات (TMT)، و همچنین حوزه سلامت در نمودار پایین، گزارش شده است.

پیشروی آهسته و بلوغ محدود پشت موج هیجان

به طور کلی،‌ هوش مصنوعی عامل‌محور در ماه‌های اخیر با موجی از هیجان و توجه گسترده روبه‌رو شده است. بر اساس نتایج نظرسنجی در گزارش مک‌کینزی، حدود یک‌چهارم پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند که دست‌کم یک سامانه هوش مصنوعی عامل‌محور را در مقیاس سازمانی به کار گرفته‌اند، هرچند این استفاده معمولاً به یک یا دو کارکرد کسب‌وکار محدود می‌شود. با نگاهی به کل فضای سازمانی، می‌توان دید که کاربرد ایحنت‌های هوش مصنوعی هنوز فراگیر نشده است. این فاصله، تضاد میان ظرفیت بالایی را که در قالب «چرخه بزرگ‌نمایی و هیجان» مطرح می‌شود و واقعیت عملی موجود نشان می‌دهد. در شرکت‌هایی که به گفته پاسخ‌دهندگان استفاده از عوامل هوش مصنوعی را در یک کارکرد مشخص آغاز کرده‌اند، اغلب این تلاش‌ها هنوز در مرحله آزمایشی و اکتشافی قرار دارد و پیاده‌سازی موفق ایجنت‌های هوش مصنوعی مستلزم تلاش جدی و کار دقیق است.

با وجود رشد بخش فناوری هوش مصنوعی، استفاده از آن در تقریباً همه صنایع در حال افزایش است. دامنه کاربرد AI در سازمان‌ها به‌تدریج گسترش می‌یابد و روز‌به‌روز بخش‌های بیشتری از کسب‌وکار را پوشش می‌دهد. بیش از دو‌سوم پاسخ‌دهندگان گزارش داده‌اند که سازمان‌هایشان از هوش مصنوعی در بیش از یک کارکرد و دپارتمان استفاده می‌کنند و حدود نیمی از آنها از کاربرد AI در سه بخش یا بیشتر خبر داده‌اند؛ روندی که نشان‌دهنده نفوذ تدریجی و رو‌به‌رشد این فناوری در صنایع مختلف است.

با این حال، بسیاری از شرکت‌ها به‌ویژه شرکت‌های کوچک‌تر،‌ هنوز موفق نشده‌اند هوش مصنوعی را به‌طور عمیق در جریان‌های کاری خود یکپارچه کنند. در حالی که تنها یک‌سوم از کل پاسخ‌دهندگان گفته‌اند که برنامه‌های هوش مصنوعی خود را در سطح کل سازمان در حال مقیاس‌دهی هستند، شرکت‌های بزرگ‌تر هم از نظر درآمد و هم تعداد کارکنان احتمال بیشتری دارد که به این مرحله رسیده باشند.

در نمودار زیر دیده می‌شود که نزدیک به نیمی از پاسخ‌دهندگان از شرکت‌هایی با درآمد بیش از ۵ میلیارد دلار به مرحله مقیاس‌دهی رسیده‌اند، در مقایسه با ۲۹ درصد از شرکت‌هایی که درآمد آنها کمتر از ۱۰۰ میلیون دلار است.

هوش مصنوعی به‌عنوان محرک نوآوری

پاسخ‌ها نشان می‌دهد که برای اغلب سازمان‌ها، استفاده از هوش مصنوعی هنوز تأثیر چشمگیری بر EBIT کل شرکت نداشته است. ۳۹ درصد از پاسخ‌دهندگان هر سطحی از تأثیر هوش مصنوعی بر EBIT را گزارش کرده‌اند و بیشتر آنها گفته‌اند که کمتر از ۵ درصد از EBIT سازمانشان به استفاده از هوش مصنوعی نسبت داده می‌شود. با این حال، پاسخ‌دهندگان به نتایج کیفی مهمی در سطح کل شرکت اشاره می‌کنند: اکثریت معتقدند استفاده از هوش مصنوعی موجب بهبود نوآوری شده و نزدیک به نیمی نیز از افزایش رضایت مشتری و تقویت تمایز رقابتی گزارش داده‌اند.

اگرچه موارد گزارش‌شده از تأثیر هوش مصنوعی بر EBIT در سطح کل سازمان محدود است، بسیاری از پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند که از کاربردهای مشخص هوش مصنوعی صرفه‌جویی در هزینه به‌ویژه در حوزه‌های مهندسی نرم‌افزار، تولید و فناوری اطلاعات در نمودار زیر، نتایج را مشاهده می‌کنند.

بیشترین افزایش درآمد ناشی از استفاده از هوش مصنوعی در کاربردهایی گزارش شده که مربوط به بازاریابی و فروش، استراتژی و امور مالی شرکتی و توسعه محصول و خدمات هستند؛ این روند با مشاهدات سال‌های گذشته ما در طول انجام این نظرسنجی در این نمودار، همخوانی دارد.

سود بیشتر برای سازمان‌های جاه‌طلب

در نهایت سازمان‌هایی که برنامه‌های جاه‌طلبانه‌ای برای هوش مصنوعی دارند، بیشترین سود را می‌برند. تأثیر معنی‌دار هوش مصنوعی بر سود کل سازمان هنوز نادر است، اما نتایج نظرسنجی نشان می‌دهد که تفکر بزرگ می‌تواند نتیجه‌بخش باشد. پاسخ‌دهندگانی که تأثیر هوش مصنوعی بر EBIT را ۵ درصد یا بیشتر گزارش کرده و ارزش «قابل‌توجهی» از آن دیده‌اند که ما آنها را «عملکرد بالا در هوش مصنوعی» می‌نامیم و حدود ۶ درصد از کل پاسخ‌دهندگان را شامل می‌شوند. گزارش داده‌اند که از طریق هوش مصنوعی به دنبال نوآوری تحول‌آفرین هستند، جریان‌های کاری را بازطراحی می‌کنند، سریع‌تر مقیاس‌دهی می‌کنند، بهترین شیوه‌های تحول را اجرا می‌کنند و سرمایه‌گذاری بیشتری انجام می‌دهند.