نسخه فیزیکی

  • شهر کتاب مرکزی تهران – خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته – فروشگاه مرکزی شهر کتاب
  • شهر کتاب کاشانک نیاوران، کاشانک، نرسیده به سه راه آجودانیه
  • نشر ثالث خیابان کریم‌خان زند، بین خیابان ایرانشهر و ماهشهر، پلاک ۱۵۰
  • شهر کتاب سعادت آباد انتهای خیابان ایران‌زمین، جنب فرهنگسرای ابن‌سینا، شهر کتاب ابن‌سینا
شماره 71 خدمت و تجارت پرونده - خدمت و تجارت صفحه 80

سرپرست مرکز برنامه‌ریزی و فناوری اطلاعات وزارت آموزش‌وپرورش:

پرونده دانش‌آموزان هوشمند می‌شود

هوشمندسازی مدارس موضوع تازه‌ای در ایران نیست و همواره محل مناقشه بوده است. پس از نخستین حضور فناوری اطلاعات در اسناد مهم برنامه تکفا و متعاقب آن برنامه چهارم توسعه، نقش فناوری اطلاعات در مدارس در برنامه پنجم توسعه و برنامه ششم توسعه پررنگ‌تر شد. حتی دولت‌ها در لوایح بودجه نیز ردیف بودجه‌ای برای هوشمندسازی مدارس در نظر گرفتند. در آخرین لایحه بودجه که متعلق به سال ۹۸ است، دولت ۲۸۰ میلیارد تومان بودجه برای هوشمندی مدارس در نظر گرفته است. طبق برنامه‌های توسعه اقدامات جسته‌گریخته‌ای نیز در حوزه هوشمندسازی مدارس صورت گرفت. در سال‌ ۹۱ گزارشی منتشر شد که مدارس بر اساس فضای آموزشی، مدیریت و پرسنل، معلمان، دانش‌آموزان، تجهیزات و امکانات منطقه‌ای و میزان بهره‌وری از فناوری‌های نوین رتبه‌بندی شدند. بر اساس این رتبه‌بندی در پایان سال تحصیلی ۸۹-۹۰، طبق اطلاعات جمع‌آوری‌شده از اداره‌های کل استان‌ها، نزدیک به سه هزار و ۶۶۰ مدرسه هوشمند در مراحل نیمه‌الکترونیکی، الکترونیکی و نیمه‌هوشمند بودند. با اینکه پس از پایان برنامه‌های چهارم و پنجم توسعه گزارش جامع و مانعی از میزان هوشمندی مدارس منتشر نشد اما هر دوره دولت وقت آماری از تعداد کلاس‌ها و مدارس‌ هوشمند ارائه می‌دادند؛ مانند سال ۹۲ که حمیدرضا حاجی‌بابایی، وزیر آموزش و پرورش وقت، اعلام کرد تعداد مدارس هوشمند در سال تحصیلی ۹۰-۹۱ به ۲۰ هزار مدرسه می‌رسد و تا سه سال آینده تمام مدارس هوشمند خواهد شد یا در سال ۹۸ که سید جواد حسینی، سرپرست آموزش و پرورش دولت دوازدهم، اظهار کرد ۱۲۲ کلاس هوشمند هستند؛ یعنی ۲۲ درصد کلاس‌های درس کشور. ۷۷ هزار مدرسه از ۱۰۷ هزار مدرسه نیز به نوعی به خدمات اینترنتی و شبکه الکترونیکی متصل هستند. با وجود فعالیت‌هایی که در این سال‌ها انجام شد اما چهارم خرداد ۹۸ محمدجواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت دوازدهم، برای پاسخ به سوال یکی از نمایندگان مجلس پیرامون هوشمندسازی مدارس به کمیسیون آموزش مجلس فرا خوانده شد. به اعتقاد نمایندگانی چون قاسم احمدی لاشکی، نماینده عضو کمیسیون آموزش، در این سال‌ها فعالیت قابل توجهی در هوشمندسازی مدارس صورت نگرفته است و از برنامه ششم هم عقب هستند. به گفته لاشکی مدیران مدارس هم برای هوشمندسازی به صورت سلیقه‌ای عمل می‌کنند. رفت و آمدهای وزیر ارتباطات و سرپرست وزارت آموزش و پرورش به مجلس منجر به این شد که نمایندگان دو هفته به دو وزارتخانه مهلت دهند تا با تفکیک وظایف هر دستگاه، در حوزه هوشمندسازی مدارس تفاهم‌نامه‎ای منعقد کنند. این دو وزارتخانه نیز در حاشیه بیست و پنجمین نمایشگاه الکامپ به خاطر مهلت نمایندگان مجلس و اجرایی شدن ماده ۶۹ برنامه ششم توسعه تفاهم‌نامه‌ای امضا کردند. این تفاهم‌نامه در سه بخش سخت‌افزاری، نرم‌افزاری و محتواست. بر اساس این تفاهم‌نامه هر وزارتخانه وظیفه‌ای بر عهده دارد. وزارت ارتباطات باید مدارس را از نظر سخت‌افزاری تجهیز و به شبکه ملی اطلاعات متصل کند، دو وزارتخانه از نظر نرم‌افزاری به زودی همکاری مشترکی را تعیین می‌کنند و وزارت آموزش و پرورش نیز وظیفه تولید محتوای الکترونیکی را بر عهده دارد. در تازه‌ترین آمار وزارت آموزش و پرورش همچنین تاکنون ۱۲ هزار محتوای الکترونیکی در شبکه رشد تولید شده است. البته به گفته مهدی شرفی، سرپرست مرکز برنامه‌ریزی و فناوری اطلاعات وزارت آموزش و پرورش، طبق این تفاهم‌نامه و سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، مدارس هوشمند بازتعریف شده‌اند. چون در گذشته مدرسه هوشمند به مدارسی گفته می‌شد که مجهز به کامپیوتر، وب‌سایت و تجهیزات سخت‌افزاری بودند و به جنبه‌های دیگر توجهی نمی‌شد اما آموزش و پرورش در رویکرد جدید خود سعی دارد به جنبه خلاقیت و یادگیری عمیق دانش‌آموزان هم توجه کند. تمرکز این تفاهم‌نامه همچنین بر شهرها و روستاهایی است که بالای ۲۰ هزار نفر جمعیت دارند. در مورد جزئیات بیشتر این تفاهم‌نامه و دیگر اقدامات وزارت آموزش و پرورش برای هوشمندسازی مدارس گفت‌وگویی با مهدی شرفی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

پس از طرح تکفا هر دولتی که بر سرکار آمد در مورد هوشمندسازی مدارس تفاهم‌نامه‌‌های بسیاری امضا کرد. آخرین تفاهم‌نامه هم مربوط به نمایشگاه الکامپ است که با وزارت ارتباطات منعقد شد. چه لزومی به امضای تفاهم‌نامه‌های متعدد است وقتی وزرا می‌توانند در مورد موضوعات مختلف تعامل کنند؟ به نظر شما این تفاهم‌نامه‌های متعدد موفق بوده‌اند؟

در مورد اولین سوال شما که چه نیازی به امضای تفاهم‌نامه‌های متعدد وجود دارد، باید بگویم در ساختار اداری و اجرایی سلسله‌مراتبی وجود دارد. از بالا به پایین دستورات باید اجرایی شود. به این منظور که معاون وزیر به مرکز فناوری اطلاعات و ما نیز به پایین‌دستی‌ها برای پیشبرد کارها دستورهای لازم را صادر می‌کنیم. وقتی قرار است یک قانون توسط چند دستگاه، که هیچ‌گونه ارتباط مستقیم کاری با هم ندارند، اجرایی شود، باید راهکاری به کار گیریم تا اجرایی شدن این قانون هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده پیش رود. تفاهم‌نامه قرار و قولی بین دستگاه‌هاست. زمانی تفاهم‌نامه ارزشمند است که برنامه عملیاتی داشته باشد و بر اساس آن کارگروه‌های تخصصی تشکیل شود. وگرنه تفاهم‌نامه به خودی خود تنها یک تفاهم است.

تفاهم‌نامه‌ها ضمانت اجرایی هم ندارند.

بله. اما قانون پشت این تفاهم‌نامه‌هاست. قانون دستگاه‌هایی چون وزارت آموزش و پرورش یا وزارت ارتباطات را مکلف می‌کند تا برای اجرایی شدن آن راهکار ارائه دهند. در گام اول نیز ما باید در مورد قانون مورد نظر به یک فهم مشترک برسیم. سپس راجع به بخش‌هایی که باید اجرایی شود بحث می‌کنیم تا تعیین شود اجرایی شدن کدام قسمت از قانون بر عهده وزارت آموزش و پرورش است و اجرایی شدن کدام مورد را وزارت ارتباطات بر عهده دارد. بعد از آنکه به فهم مشترک رسیدیم و مشخص کردیم هر دستگاه اجرایی کردن کدام بخش از قانون را بر عهده دارد، سپس برنامه عملیاتی تنظیم می‌کنیم و طبق برنامه زمان‌بندی‌شده پیش می‌رویم تا به هدف تعیین‌شده در قانون برسیم.

آیا در تفاهم‌نامه‌ها محدودیتی در نظر گرفته می‌شود؟ به عنوان مثال در یک تفاهم‌نامه مشخص می‌شود تنها پنج هزار مدرسه از نظر زیرساخت فناوری مجهز شود و در تفاهم‌نامه بعدی تعداد دیگری از مدارس را مجهز می‌کنید.

خیر. من فکر نمی‌کنم تعداد تفاهم‌نامه‌ها در مورد هوشمندی مدارس بسیار باشد. یکی از تفاهم‌نامه‌ها مربوط به بعد از سال ۹۱ است که دولت وزارت ارتباطات را مکلف کرده بود تا شش هزار مدرسه را به سرعت دو مگابیت برثانیه به شبکه متصل کند. مجهز کردن مدارس تا حدودی پیش رفت و به نتیجه هم رسید. هرچند نحوه استفاده از زیرساخت نرم‌افزاری و پهنای باند در آن زمان فرهنگ‌سازی نشده بود. از طرفی پهنای باندی که در اختیار مدارس قرار گرفته بود با محدودیت‌هایی روبه‌رو بود. شبکه ملی اطلاعات موتور جست‌وجو، کتابخانه و یکسری امکانات نداشت. شبکه بدون موتور جست‌وجو هم ارزش خاصی ندارد. مدارس نیز تنها به سایت‌های خاصی دسترسی داشتند. هم‌اکنون نوع تفاهم‌نامه متفاوت است. طبق قانون وزارت ارتباطات با همکاری وزارت آموزش و پرورش باید مدارس تمام شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر جمعیت، روستاها و حاشیه شهرهای بزرگ را از نظر سخت‌افزاری، نرم‌افزاری و محتوا به صورت رایگان مجهز کنند.

پس این تفاهم‌نامه روی شهرهای کوچک متمرکز است؟

بله. برای اجرایی شدن این قانون شبکه و زیرساخت فنی احتیاج است که فراهم کردن آنها بر عهده وزارت ارتباطات است. برای فراهم کردن تجهیزات سخت‌افزاری وزارت آموزش و پرورش و ارتباطات باید با یکدیگر به تفاهم برسند. علاوه بر آن ما برنامه‌ای داریم که جدا از اتصال مدارس اکثر سرویس‌های الکترونیکی را نیز رایگان عرضه کنیم.

فراهم کردن تجهیزات سخت‌افزار وظیفه وزارت ارتباطات است؟

تهیه تجهیزات سخت‌افزار یک تفاهم دوجانبه است. در این قانون محتوای آموزشی هم باید تولید شود که وظیفه ذاتی وزارت آموزش و پرورش است. در مرحله بعد برای اجرایی کردن مواردی که گفته ‌شد کارگروه‌هایی تشکیل دادیم. کارگروه اتصال در وزارت ارتباطات و کارگروه محتوا در وزارت آموزش و پرورش تشکیل می‌شوند. یک بخش مشترک هم داریم که دو وزارتخانه با ارتباط با یکدیگر حل و فصل می‌کنند. تقریباً آموزش و پرورش در این کار سهم بیشتری دارد. البته وزارت ارتباطات به صورت مستقیم در این موضوع دخیل نیست و زیرساخت را از طریق شرکت‌هایی که در این حوزه فعالیت می‌کنند، فراهم می‌سازد.

در این سال‌ها بر هوشمندسازی مدارس بسیار تاکید شده اما آمارهای منتشرشده از تعداد کلاس‌های هوشمند نشان می‌دهد هنوز به صورت کامل این موضوع تحقق نیافته است.

در این مورد باید نکته‌ای را متذکر شوم. صرف اینکه شما گوشی هوشمند داشته باشید، نشانه هوشمندی نیست. اما اگر در موبایل‌تان ابزارها و امکاناتی نصب کنید و در کار خود از آنها بهره گیرید، در آن صورت یک ابزار هوشمند در اختیار خواهید داشت. اینکه در گذشته طی یک دوره‌ طولانی مدارس برای هوشمندسازی مجهز شدند، سیاست‌گذاری آن‌ زمان بود. اما برای هوشمندسازی ابتدا باید امکانات را در مدارس فراهم کنید، سپس فرهنگ‌سازی و بعد تولید محتوا کنید. در دوره‌های گذشته کلاس‌هایی را از نظر امکانات مجهز کردند و توسط سخت‌افزارها و نرم‌افزارها محتواهای آموزشی را در اختیار دانش‌آموزان قرار دادند. کلاس هوشمند را نیز تعریف کردند. بر اساس آن تعریف، کلاسی هوشمند است که مجهز به برد، پروژکتور و کامپیوتر باشد. اما ما طبق سند تحول بنیادین کلاس هوشمند را بازتعریف کردیم. بنا بر تعریف جدید صرف اینکه مدرسه‌ای امکانات سخت‌افزاری داشته باشد، به آن مدرسه هوشمند نمی‌گوییم. برنامه وزارتخانه این است که مدارس هوشمند را درجه‌بندی کند؛ همچون هتل‌ها که بر اساس امکانات رفاهی ستاره دریافت می‌کنند، مدارس نیز طبقه‌بندی می‌شوند. شیوه‌نامه آن نیز تهیه و تقریباً نهایی شده است. از ابتدای مهرماه تیم‌های ارزیاب تشکیل می‌دهیم تا مدارس را استان به استان بررسی و سطح هوشمندی آنها را ارزیابی کنند. بر اساس تعریف دیگری از مدرسه هوشمند، مدارس باید از فناوری اطلاعات برای فرایند یادگیری و یاددهی بهره ببرند، به طوری که هم خلاقیت دانش‌آموز افزایش یابد و هم یادگیری عمیق ایجاد شود. ابزار در این میان دیگر نقشی ندارد.

پس بر اساس سند تحول بنیادین در آمارها و تجهیزات مدارس باید بازنگری شود؟

آمارها انواع گوناگونی دارند. آمار کیفی و کمی و تحلیلی داریم. تعداد مدارس و کلاس‌های هوشمند آمار کمی هستند اما اینکه در این مدارس آموزش هوشمند هم رخ می‌دهد و خروجی آنها به چه صورت است نحوه بررسی آن باید در شیوه‌نامه هوشمندسازی مدارس مشخص شود.

تاکنون برای مربیان، معلمان و دانش‌آموزان سامانه‌هایی بابت ارائه خدمات الکترونیکی راه‌اندازی شده است.

طرح هوشمندسازی دو بخش دارد. اول هوشمندسازی که به فرایند یادگیری، تعلیم و تربیت دانش‌آموزان و یاددهی معلمان مرتبط می‌شود. بخش دیگر هوشمندسازی خدمات اداری و سرویس‌هاست. برای دانش‌آموزان خدماتی چون ارتقای پایه، دریافت کارنامه و مسائل مربوط به پرونده و برای معلمان رصد وضعیت کاری خود و دانش‌آموزان‌شان را ارائه می‌کنیم.

در بخش اول می‌توان گفت در مرحله اول هوشمندسازی قرار دارید؟

نمی‌توان گفت در مراحل اولیه به سر می‌بریم چون تا این لحظه بیش از ۱۲ هزار محتوای الکترونیکی منتشر کرده‌ایم. در رابطه با تولید محتوا کارهای بسیاری توسط بخش خصوصی صورت گرفته است. جشنواره تولید محتوا برگزار کردیم. معلمان و دانش‌آموزان تولید محتوا کردند. همه محتواها تولید و بررسی و منتشر شده است و خانواده‌ها، معلمان و دانش‌آموزان به این محتواها دسترسی دارند.

چه میزان از این محتواها استفاده می‌شود؟ تاکنون گزارش یا آماری از اینکه تا چه حد از این محتواها بهره می‌برند و خروجی آن به چه صورت بوده، منتشر نشده است.

ما سیستمی برای نظارت بر میزان استفاده از این محتواها نداریم. امکان دارد در سایت رشد محتوایی پنج هزار بار دانلود شده باشد، اما نمی‌دانیم پنج هزار بار دانلود یعنی پنج هزار مجموعه این محتوا را دیدند و از آن بهره بردند؟ البته می‌توان به این نتیجه رسید که فردی که محتوایی را دانلود می‌کند پس حداقل یک بار از آن بهره برده است. اما سامانه‌ای نداریم که بررسی کند مدارس در پایه‌های مختلف تا چه میزان به صورت پیوسته و هدفمند از چه محتواهایی استفاده می‌کنند.

اما خروجی مدارس باید مشخص شود. چون در این بررسی‌ها امکان دارد شما به این نتیجه برسید که محتوای تولیدشده محتوای مناسبی نبوده است.

محتوا پیش از آنکه در سایت منتشر شود، توسط کارشناسان حوزه تعلیم و تربیت آموزش و پرورش بررسی می‌شود و اگر رتبه آموزشی داشته باشد، انتشار می‌یابد.

به نظر شما معلمان و دانش‌آموزان در مسیر هوشمندی قرار دارند؟

هم‌اکنون استفاده از ابزار الکترونیکی بسیار مرسوم است. خانواده‌ها حتی برای فرزندان دوساله و یک‌ساله خود تبلت خریداری می‌کنند. الان عصر اطلاعات است و دانش‌آموزان بمباران اطلاعاتی می‌شوند. دورانی که معلمان در کلاس دانای کل بودند، گذشت. هم‌اکنون دانش‌آموزان به راحتی می‌توانند مطالب درسی را در اینترنت جست‌وجو کنند. اما تفاوت آشکاری میان علم و اطلاعات وجود دارد. اطلاعات خروجی تحقیقات و پروژه‌های دیگران است؛ به عنوان مثال دانش‌آموزان در اینترنت اطلاعاتی در مورد تعداد سلول عصبی در بدن انسان می‌یابند، اما وقتی بحث علم پیش می‌آید آنها باید در آزمایشگاه اطلاعات خود را آزمایش کنند، فیلم ببیند و مطالعه کنند. در هوشمندسازی باید علم منتقل شود. محتوای الکترونیکی در اختیار دانش‌آموزان است. معلمان نیز به عنوان راهنما برای رسیدن به هدف اصلی آموزش در کنار فرزندان هستند.

تخصیص بودجه تا چه میزان به پیشرفت پروژه هوشمندسازی مدارس کمک می‌کند؟

بدون پول هیچ‌چیز ممکن نیست و بودجه در این زمینه وجود ندارد. ردیف بودجه برای هوشمندسازی مدارس در نظر گرفته شده اما بودجه‌ای به این پروژه اختصاص داده نمی‌شود. در این زمینه از خیرین و دیگران کمک می‌گیریم و البته چون به صورت متمرکز بودجه‌ای وجود ندارد، مدارس به صورت سلیقه‌ای تجهیزاتی تهیه می‌‌کنند که احتمال دارد ضرورتی نداشته باشد. وقتی هیچ بودجه‌ای وجود ندارد، در اولین قدم مجبوریم مناقصه برگزار کنیم و تعداد مشخصی کامپیوتر بخریم و به مدارس تحویل ‌دهیم. اشتباه بزرگی که در طرح تکفا رخ داد خریداری کامپیوتر بدون برنامه بود. من آن زمان در منطقه بودم، یک سال بعد که به مدارس مراجعه کردیم هنوز کارتن کامپیوترها باز نشده بود. چون نحوه استفاده از آنها را به معلمان، مدیران و دانش‌آموزان آموزش ندادند یا اگر دانش‌آموزان نحوه استفاده از کامپیوتر را می‌دانستند، محتوای مناسبی وجود نداشت. به همین خاطر هم‌اکنون به دنبال آن هستیم تا تعریف درستی از هوشمندسازی ارائه دهیم. در حال حاضر مقاله‌ها، گزارش‌ها و پژوهش‌های بسیاری در مورد این موضوع منتشر شده است. اما همه کارهای علمی به یک تعریف ساده از هوشمندسازی که مدیران، معلمان و دانش‌آموزان به آسانی آن را درک کنند، دست نیافته‌اند. این موضوع یکی از معضلات ماست.

جست‌وجو در سایت وزارت آموزش و پرورش نشان می‌دهد طی سال‌های گذشته ارائه سرویس‌های الکترونیکی این وزارتخانه بهبود یافته‌ است.

بله. ارائه سرویس‌هایمان و ارتباط سرویس‌ها با یکدیگر بسیار قوی شده است. برای سال آینده هم پروژه‌هایی در حال راه‌اندازی است که انقلابی در حوزه خدمات و سرویس‌های آموزش و پرورش محسوب می‌شود؛ مانند کارنامه الکترونیکی و پرونده الکترونیکی. یکی از مشکلات ما ارائه نشدن سرویس آنلاین به خانواده‌هاست. آنها برای بسیاری از فعالیت‌ها مجبورند به مدرسه مراجعه کنند.

در حال حاضر چه سرویس‌های الکترونیکی‌ای به خانواده‌ها ارائه می‌شود؟

در برخی از مدارس ثبت‌نام‌ها الکترونیکی انجام می‌شود. مدارس به صورت پراکنده کارنامه‌‌ها را الکترونیکی ارائه می‌دهند. آزمون‌ها و مشاوره‌ها هم الکترونیکی هستند. اما از ابتدای مهر که در مقطع ابتدایی پرونده الکترونیکی راه‌اندازی شود، هم خانواده‌ها به پرونده فرزندان خود دسترسی دارند و هم معلمان امکان دسترسی به سوابق دانش‌آموزان‌شان را خواهند داشت. از طرف دیگر فکر می‌کنیم یک خدمت بزرگ به محیط‌زیست کرده‌ایم.

در شهرستان‌ها سرویس‌های الکترونیکی جدا از آموزش و پرورش تهران عرضه می‌شود یا به صورت یکپارچه است؟

سرویس‌های برخی از شهرها با ما متفاوت است، اما در سامانه یکپارچه کشوری تمام سرویس‌های شهرستان‌ها و معلمان و دانش‌آموزان و مربیان قرار دارد. پرونده الکترونیکی نتیجه همین یکپارچگی است. وقتی دانش‌آموزی مدرسه خود را تغییر می‌دهد تنها کافی است شماره شناسنامه یا کد ملی خود را در سامانه مدرسه جدید وارد کند تا تمام پرونده او نمایش داده شود.

نظر بگذارید

اولین نفری باشید که نظر میگذارد

اعلان برای
avatar
wpDiscuz